كوتاهترين و بهترين مسير از شهر تهران به تكاب مطابق جدول زير مجموعا 529.3 كيلومتر مي باشد

مبدا مقصد نوع راه

مسافت كيلومتر

تهران كرج بزرگراه 30
كرج قزوين بزرگراه 100
قزوين اقباليه بزرگراه 8
اقباليه كهك (قزوين) جاده اصلي 18.4
كهك (قزوين) تاكستان جاده اصلي 5.3
تاكستان ابهر بزرگراه 50
ابهر زنجان بزرگراه 78
زنجان زرين آباد (زنجان) جاده اصلي 35
زرين آباد (زنجان) حلب جاده اصلي 35
حلب بيجار جاده اصلي 70
بيجار جعفرآباد (كردستان) جاده اصلي 68.6
جعفرآباد (كردستان) تكاب جاده اصلي 31

 

امکانات موجود در مسیر

پمپ بنزين

كيلومتر 3 شهر كرج در مسير كرج به قزوين
كيلومتر 9 شهر تهران در مسير كرج به تهران
كيلومتر 1 شهر زنجان در مسير زنجان به زرين آباد (زنجان)
كيلومتر 4 شهر قزوين در مسير قزوين به اقباليه

اورژانس بين راهي

كيلومتر 5 شهر كهك (قزوين) در مسير كهك (قزوين) به تاكستان

مسجد

كيلومتر 1 شهر زنجان در مسير زنجان به زرين آباد (زنجان)

رستوران

كيلومتر 2 شهر زنجان در مسير زنجان به زرين آباد (زنجان)

تعميرگاه

كيلومتر 18.3 شهر اقباليه در مسير اقباليه به كهك (قزوين)
كيلومتر 55 شهر كرج در مسير كرج به قزوين
كيلومتر 5.2 شهر كهك (قزوين) در مسير كهك (قزوين) به تاكستان

تلفن اضطراري

كيلومتر 23 شهر كرج در مسير كرج به قزوين

پليس راه

كيلومتر 17 شهر كرج در مسير كرج به قزوين
كيلومتر 10 شهر قزوين در مسير كرج به قزوين
 
فاصله شهرستان تکاب با سایر شهرها

 

اراک

447

ساری                                761

اردبیل

407

سمنان                               725

ارومیه

299

سنندج                               226

اصفهان

936

شهرکرد                            1038

اهواز

858

شیراز                              1421

ایلام

528

قزوین                               352

بجنورد

1236

قم                                  638

بندر عباس

2008

کرج                                  468

بوشهر

1294

کرمان                               1479

بیرجند

1693

کرمانشاه                          363

تبریز

298

گرگان                              894

تهران

509

مشهد                            1402

خرم آباد

492

همدان                             258

رشت

374

یاسوج                             1263

زاهدان

1987

یزد                                 1118

زنجان

177


 
 
 

برچسب‌ها: تکاب

تاريخ : 89/12/25 | 13:43 | نویسنده : نادر براتی |

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 روستاي حسن آباد

روستاي حسن آباد با رودخانه زيبا ، بهار پرشكوفه، پاييز و زمستان رويايي وتابستان پرطراوت وتنوع محصولات سردسيري با جمعيت 1700 نفري  در 25 کيلومتري شهرستان تکاب و در 20 کيلومتري تخت سليمان واقع شده است. و از شمال به روستاي شيرمرد، شرق کوه قرمز(به زبان محلي: کيوه سوور)،غرب روستاهاي نبي کندي - قزقاپان و کوه بنن و از جنوب به روستاي امين آباد ختم مي شود.

وضعيت اقتصادي:

شغل اصلي مردم روستاي حسن آباد کشاورزي،دامداري و زنبور داري است. و تعدادي از جوانان نيز در شهر هاي مختلف کشور مشغول به  کار هستند و تعدادي به دليل نبودن شغل و مشکلات ديگري از جمله سرپرست بودن خانواده بي کار بوده و به سختي خانواده را اداره مي کنند. روستاي حسن آباد داري 2 رودخانه بوده که در ماه هاي اول سال پر آب بوده و در ماه هاي مرداد و شهريور به دليل استفاده هاي کشاورزي کم آب شده و تا حد خشک شدن رفته. رودخانه اي به اسم ساروق که از طرف تخت سليمان و روستاي شيرمرد سرازير و از روستاي حسن آباد رد شده و به طرف روستاي امين آباد در حرکت بوده، رودخانه ي ديگري به اسم قزقاپان که از طرف روستاي قزقاپان سرازير شده از وسط روستا رد شده و روستا رو به دو بخش(به زبان محلي: ئه‌م وه‌رو ئه‌و وه‌ر) تقسيم کرده و در نهايت به رودخانه ي ساروق ريخته مي شود. رودخانه ي قزقاپان از دره هاي مرتفعي مي گذرد که منظره هاي خيلي ديدني همچن آبشارهاي کوچک،برکه هاي کوچک و ... رو به جا مي گذارد.

بخش اصلي آب رودخانه ي قزقاپان براي آبياري باغ هاي روستا به اسم محلي راستي باغ استفاده مي شود و قرار شده سدي در سال هاي آينده روي اين رودخانه براي آبياري باغ ها و مزارع بسته شود و از هدر رفتن آب اين رودخانه جلوگيري شود.

روستاي حسن آباد از لحاظ کشاورزي و باغداري در شهرستان تکاب معروف است و يکي از تامين کنندگان برتر سيب در شهرستان بوده که درآمد اصلي مردم از همين باغ ها تامين مي شود.ميوه هاي اصلي اين باغ ها شامل:سيب قرمز،سفيد سفيد،سيب زودرس - گلابي-گوجه سبز - گيلاس - زردآلو است.

روستاي حسن آباد به همت شوراي اسلامي و دهياري محترم  در سال هاي اخير خيلي پيشرفت کرده است،که مي توان راه اندازي تلفن ثابت در سال 84 - راه اندازي شبکه هاي سيما و افزايش شبکه هاي آن در سال 79 - راه اندازي بيمارستان بزرگ در سال 86 -  2 باب نانوايي ماشيني پخت نان - 1 باب خانه بهداشت - راه اندازي دکل ايرانسل در سال 88 - تصويض لوله کشي روستا و افزايش آب در سال هاي 86 و 87  - قرار گرفتن سه مدرسه ابتدايي و راهنمايي و دبيرستان در روستا - راه اندازي طرح هادي و خيابان کشي در اواخر سال 88 و ادامه در سال 89 - راه اندازي مرکز جمع آوري شير در سال 86 - قرار گرفتن 2 مهد کودک در دو طرف روستا - قرار داشتن دو مسجد بزرگ در دو طرف روستا - قرار گرفتن پايگاه مقاومت بسيج - قرار گرفتن شرکت تعاوني روستايي و  همچنين دهياري را نام برد.  شوراي محترم اسلامي را آقايان : محمد امين امين زاده - محمد زاهد فرزين پور - محمد باسامي - عطاء کريمي و يحيي گلي تشکيل مي هند و دهياري محترم روستا به عهده ي آقاي محي الدين عنايتي است که سالهاي زيادي براي پيشرفت روستا زحمت کشيده و مي کشند و جا دارد همين جا ازشون تقدير و تشکر کنيم و براي پيشرفت آنها و روستا دعا کنيم.

آداب و رسوم

آداب و رسوم مردم روستا بعد سال هاي زيادي هنوز چندان دست نخورده مانده است. آداب و رسوم هاي مردم روستا  شامل :برگزاري عيد هاي ساليانه در روستا و در کنار هم - شب نشيني هاي گروهي در فصل زمستان - تيله بازي (به زبان محلي : ميتان) جوانان و پير مردان روي پشت بام ها - فوتبال بين نوجوانان - چهار شنبه سوري - برگزاري عيد نوروز و رفتن پشت بام هاي مردم و عيدي گرفتن (به زبان محلي: شال دا کشانن) - تعريف حکايت مادر بزرگها و پدر بزرگها در پاي کرسي است.

روستاي حسن آباد را مي توان مرکز برگزاري 13 به در در شهرستان تکاب نام برد. وجود فضاهاي سرسبز و زمين هاي هموار در اطراف روستا باعث شده که در روزهاي جمعه و به خصوص روز 13 به در تعداد زيادي مسافر و گردشگر به اين روستا آمده و روز خوشي را به سر ببرند. هر ساله مراسم 13 به در در روستا با شور و شوق خاصي برگزار مي شود و مردمان زيادي از شهر هاي اطراف به اين روستا آمده و 13 به در را در اين روستا به سر مي برند.

زن هاي روستا هم پاي مردان در کارهاي کشاورزي و دامداري فعاليت مي کنند و از صنايع دستي زنان روستا مي توان قالي،طناب هاي محلي که از پشم گوسفند و بز درست مي شود و همچنين خياطي و گلدوزي را نام برد.

مراسم و آيين ديگر در حسن آباد:

ساعت را از روي سايه در گذشته تشخيص مي دادند. غذا را به طور دسته جمعي دور يک سيني مي خورند.

رسم ((شال اندازي)) نيز مرسوم بوده که جوان ها شبانه به خانه همسايه و فاميل رفته واز پشت بام شالي به داخل خانه مي انداختند و در گوشه اي مخفي شده و منتظر مي ماندند تا افراد خانه پس از يافتن دستمال مقداري شيريني يا تخم مرغ پخته و يا پول در آن قرار داده و صدا ميزد سپس فرد آن را بر مي داشت و به عنوان تشکر از خدا براي پسران و دخترانشان همواه زندگي سعادتمندي مي خواست.

بازي و سرگرمي مردم روستا:

مردم حسن آباد از نظر اخلاقي بسيار خونگرم ومهمان نواز و با محبت و شاد مي باشند و در هنگام گرفتاري نيز به کمک بقيه شتافته و يکديگر راياري مي رسانند. در کارهاي محکم و جدي در زمان بيکاري نيز شوخ و شاد مي باشند. در گذشته که وسايل سرگرمي نبود مردم در روزهاي بيکاري به خصوص زمستان که کار کشاورزي کم بود روزهاي آفتابي در کوچه هاي ده جمع مي شدند و به صحبت و گفتگو و شوخي مي پرداختند.

شب هاي زمستان نيز پاي کرسي با چاي و تنقلات و ميوه که شامل انجير خشک و تخمه آفتابگردان و تخمه خربزه و گندم شاهدانه برشته و هندوانه بود سپري مي شده . افراد با سواد نيز کتاب هاي (( امير ارسلان )) و (( حسين کرد شبستري )) و ((ملک جمشيد )) را مي خواندند و يا قصه و داستان براي يکديگر تعريف مي کردند.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

روستاي مائين بلاغ

وضعيت روستاي مائين بلاغ شهرستان تكاب به مانند سيبي بسيار زيبا مي ماند که اگر آن را بشکافيم شيارهاي کرم زده فراواني ديده مي شود که ديگر نمي توان آن را خورد به عبارت ديگر هنگامي که در مسير جاده شاهين دژ - تکاب به روستاي مائين بلاغ مي رسيد روستايي ديده مي شود با امکاناتي از قيبل راهداري، مخابرات، پاسگاه و پليس راه، هلال احمر، قهوه خانه و ... اما داخل خود روستا که قدم بگذاريد فقر و محروميت نمايان مي شود تا جايي که بر اساس آخرين سرشماري خانه بهداشت اين روستا به دليل مهاجرت بي رويه اهالي اين روستا آمار جمعيتي در سال 78 تاكنون از 442 نفر به 383 نفر كاهش يافته است.

چرا که هيچ کدام از اين امکانات بين جاده اي تاثيري به حال زندگي مردم اين روستا نگذاشته و اين امکانات بيشتر براي مسافران جاده شاهين دژ - تکاب کاربرد دارد و حتي از اهالي روستا جهت کار در اين نهادها استفاده نشده است و البته اميدواريم که اين گزارش باعث شود مسئولين کمي بيشتر به مشکلات اساسي آنجا توجه کنند.

معرفي روستا مائين بلاغ: روستاي مائين بلاغ از توابع شهرستان تكاب، بخش تخت سليمان و دهستان ساروق مي باشد. فاصله اين روستا با مركز دهستان 10 كيلومتر، با مركز بخش 75 كيلومتر و با مركز شهرستان 35 كيلومتر مي باشد.

روستاي مائين بلاغ برخوردار از آب و هواي معتدل و كوهستاني با ارتفاع 2300 متر از سطح دريا يكي از سردترين روستاهاي استان آذربايجان غربي مي باشد. مائين بلاغ 5 شهيد جان فراز تقديم نظام و اسلام نموده است و تعداد آزادگان يك نفر، و تعداد جانبازان اين روستا نيز دو نفر مي باشند.  كار و پيشه اهالي اين روستا بيشتر كشاورزي، دامداري و قاليبافي و فرآورده هاي آن گندم و نخود مي باشد. که البته به دليل سردسير بودن منطقه توليد محصولات بسيار اندک است.

اعضاي شوراي اسلامي روستاي مائين بلاغ آقايان 1- حسن محمدي ( رئيس) 2- اسلام كاكائي ( نائب رئيس) 3- عبدالرحمن مولودي ( عضو) و دهيار روستا نيز سليمان بابايي مي باشد.ماموستا ملاحسين عثماني هم عهده دار امام جماعت روستا است.

امكانات و خدمات دولت در اين روستا:

اين روستا به همت و تلاش خدمتگذاران نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران، داراي برق، آب لوله كشي، خانه بهداشت، تلفن روستايي مي باشد. ساير نهادهاي مستقر دولتي در روستاي مائين بلاغ شامل؛ پاسگاه انتظامي، پليس راه، راهدارخانه و پايگاه هلال احمر است

 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 روستاي نبي كندي

روستاي نبي‌کندي در دهستان ساروق و در بخش تخت سليمان واقع شده است. و با شهرستان تکاب 24 کيلومتر فاصله دارد. مذهب مردم آن سني مي‌باشد. اين روستا داري قدمت تاريخي بوده بطوريکه آثار کشف شده در اطراف آن به پيش از اسلام مي‌رسد. تمام مردم ساکن اين روستا کرد زبان هستند. اين روستا جمعيتي بالغ بر 1500 نفر دارد بيشتر آنها به کشاورزي، دامداري و باغداري مشغول هستند و زنان در روستا علاوه بر خانه داري به قالي‌بافي مشغولند. اين روستا به برکت اين انقلاب از امکاناتي همچون مخابرات روستايي، آب لوله کشي منازل، تلفن خانگي، خانه بهداشت، مدرسه راهنمايي و ابتدايي، برق و راه آسفالته  برخوردار است. لازم به ذکر است که مردم روستا امتياز برق روستا را بصورت آزاد خريداري کرده‌اند.

مدرسه ابتدايي شهيد براتي روستا داراي 104 نفر دانش آموز دختر و پسر و مدرسه راهنمايي صراط 85 نفر دانش آموز دختر و پسر دارد که بصورت مختلط درس مي‌خوانند.

اين روستا از شمال با روستاي قزقپان سنگ، از سمت جنوب با روستاي کوسه پيري و از شرق با روستاهاي امين آباد و حسن آباد و از غرب با روستاهاي دلدلبلاغي و چوپلو همجوار است. از جمله مشکلات عمده اين روستا مربوط به بيکاري مردم ساکن در آن است بطوريکه  بخاطر شرايط جوي مردم 5 ماه از سال به کشاورزي، باغداري و دامپروري مشغول هستند و مابقي سال بيکار هستند و مجبورند به کلان شهري مثل تهران مراجعه کنند. که همين عامل موجب شده که در 10 سال اخير روستا با مهاجرتهاي زيادي روبرو شود بطوري که در مدت ذکر شده جمعيتي بالغ بر 700 تا 1000 نفر مهاجرت کرده‌اند. که اگر اين مشکل حل نشود در چند سال آينده در اين روستا فقط پير مردها زندگي مي‌کنند. و بعد از آنها روستا خالي از سکنه مي‌شود. البته اين مشکل فقط دامنگير اين روستا نيست بلکه روستاهاي اطراف را هم شامل مي‌شود.

از جمله مشکلات ديگر مربوط به حمايت از باغدارن منطقه است. سيب از اصلي‌ترين ميوه‌هاي باغدارن اين روستا است که ارزش صادراتي دارد. متاسفانه بخاطر نبود يک کارخانه بسته بندي در روستا که ميوه‌هاي باغدارن را جمع آوري کند و مردم را به سمت باغداري صنعتي ببرد مردم اغلب به شيوه سنتي باغداري مي‌کنند و در نهايت يک نفر تحت دلال مراجعه مي‌کند و با قيمت خودش سيب را از مردم مي‌خرد که همين شخص امسال موجب ضرر و زيان زيادي به باغداران شد بطوري که اگر وضع به همين صورت ادامه پيدا کند مردم بکلي از کاشت سيب دست برمي‌دارند. اين روستا با وجود آبهاي جاري آن و نبود يک سد براي جلوگيري از هدر رفتن آب با مشکلات زيادي روبرو است.

از مشکلات عمده ديگر آن کمبود آب لوله کشي در فصل گرما است. متاسفانه بخاطر خشكساليهاي اخير که منجر به كم شدن چشمه‌هاي تامين كننده آب شرب روستا شده و مردم در فصل گرما در شبانه روز فقط 4 ساعت به آب دسترسي دارند. و خانه‌هاي بالادست روستا به خاطر كم بودن فشار آب از اين 4 ساعت هم بي‌بهره هستند.

مدرسه ابتدايي روستا هم داراي مشکلات زيادي هستند از جمله حياط داخل مدرسه نياز به آسفالت دارد.  همچنين ميز و نيمکت‌هاي مدرسه كه خيلي از آنها عمر مفيدشان تمام شده و اجبارا و بخاطر كمبود از آنها استفاده مي‌شود. عمر خيلي از اين نيمكت‌ها به بالاي 15 سال مي‌رسد. که اميدوارم مسئولين عزيز و زحمت کش به اين روستا توجه کنند و نسبت به رفع آن اقدام کنند که اين مردم لياقت بهتر از اينها را دارند. در انتها از زحمات بخشدار محترم بخش تخت سليمان جناب آقاي استاد موسي قادري تقدير و تشکر مي‌کنيم چون نسبت به روستا و مردم آن توجه خاصي دارند و در طول خدمتشان در بخشداري تلاش زيادي را جهت رفع محروميت و فقرزدايي مردم ساکن در بخش انجام داده‌اند. و از خداوند منان آرزوي توفيق را براي اين عزيز خواستاريم

-------------------------------------------------------------------------

 روستایی بابانظر

روستایی با جمعیت نزدیک هزارنفر از توابع بخش تخت سلیمان شهرستان تکاب به فاصله 45 کیلومتری این شهرستان و5کیلومتری آثارتاریخی تخت سلیمان 

این روستا با وجوداینکه دربین روستاهای همجوار بیشترین جمعیت رادارد ،ولی متاسفانه اسمی ازآن در نقشه جغرافیایی دیده نمیشود.

اکثر اهالی این روستا به کارکشاورزی ودامداری مشغول بوده ودرطی چندسال اخیر به علت خشکسالی و ازرونق افتادن کشاورزی جوانان این خطه به شهرهایی چون تکاب،هشتگرد وشهرقدس مهاجرت کرده اند که امید است باتوجهات بیش ازپیش مسئولین دلسوز این مسئله دردآور حل شود.

باتوجه به اینکه بابانظر درکنارجاده ترانزیتی تکاب دندی زنجان واقع شده ،امید است که مسئولین ذیربط توجهات لازم را مبذول بدارند.

لازم به ذکراست که کوه معروف بلقیس درشمال این روستا واقع شده است>روستاهای همسایه بابانظر شامل آغبلاغ علیا،نصرت آباد(تخت سلیمان)،گنبدوقراولخانه(تزه کند) میباشد.هم اکنون روستای بابانظر دارای یک خانه بهداشت بوده که علاوه برمردم خود به اهالی روستاهای آغبلاغ.قراولخانه نیز خدمات ارائه میکند.

همچنین بابانظردارای یک مدرسه ابتدایی به نام دبستان عدالت بابانظر ویک مدرسه راهنمایی به ناممدرسه سیزده آبان میباشد

اهالی این روستا ترکزبان بوده وازمحصولات زراعی وباغی بابانظر میتوان به گندم ،جو،نخود،سیب،زردآلو،آلوچه وغیره اشاره کرد

 روستاي چوپلو مرکز دهستان ساروق  در مسير جاده تکاب شاهيندژ ودر 25 کيلومتري شهرستان تکاب  ودر 70کيلومتري بخش تخت سليمان قرار دارد  که از شمال به روستا ي قزقپان سنگ وکوهستان آغ داش واز جنوب  به روستاي کريم آباد و از طرف شرق به روستاهاي باشبرات ودلدلبلاغي واز طرف غرب به روستاي گوي آغاج ومائين بلاغ  ختم مي شود. روستاي چوپلو داراي  يک رودخانه فصلي بوده که در اوايل بهار پر آب وبه تدريج از ميزان آب آن کم مي شود.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

روستاي چوپلو
روستاي چوپلو در ميان کوههاي بلند به نامهاي کوه شاه بلاغي - زرد کوه - تپه بزرگ(تپه گوره ) وبيژن وسره  قرار گرفته است   براساس آمار جمعيتي سال 1375 تعداد 1949 نفر بوده ودر سال 1385 با توجه به آمار خانه بهداشت روستا  به   2156 نفر افزايش يافته است.
  اين روستا  داراي 16 شهيد  والا مقام   و4 نفر جانباز و5 نفر آزاده دوران دفاع مقدس و  بيش از 200  نفر  بسيج از  روستاهاي فعال و پرجمعيت  بخش تخت سليمان به شمار مي رود که باتوجه به عنايت  ويژه دولت کريمه ونظام مقدس جمهوري اسلامي از امکاناتي چون تلفن خانگي ،مدارس راهنمايي وابتدايي،خانه بهداشت ،مرکز خدمات درماني ،باز سازي ونوسازي برق روستا ،لوله کشي آب شرب، دهياري ،انبار غله، مرکز پخش فراوردهاي نفتي ،  2 واحد نانوايي ،پست بانک،  مخابرات - 2 باب  مسجد  - غسالخانه -  حوزه مقاومت بسيج وپايگاه عشايري  کانال ديوارساحلي ودفع آبها ي سطحي 2 و غيره .... برخوردار است   و اخيراً باتلاش مستمر مسئولين گرانقدر طرح فاضلاب روستا وگاز رساني که واقعاً اميد به زندگي را در دل مردم صد چندان کرد در حال فعاليت و لوله گذاري هستند.
مردم روستا بيشتر کشاورز ودامدار است  که از نظر کشاورزي وکاشت گندم يکي از تأمين کنندگان بر تر شهرستان بوده وهرساله گندم مازاد بر مصرف خود را در انبارهاي غله شرکت تعاوني و جهاد کشاورزي به فروش مي رسانند و داراي باغاتي چون باغ انگور - زردآلو وسيب وبادام نيز مي باشد  و گروه کمي در چند کارگاه کوچک توليدي مانند جوشکاري ونجاري و بلوک زني فعاليت دارند   ، قاليبافي و گلدوزي  وخياطي  ، هنر زنان روستايي است که بيشتر بصورت کمک خرج خانواده ها ودر کنار ساير فعاليتها ي روستا به آن پرداخته ميشود .   اما از آنجائيکه ساکنين اين روستا اکثراً  جوان وفاقد شغل ثابتي  هستند  براي امر معاش به ديگر نقاط کشور مانند تهران وکرج ساوه و ... .. مهاجرت ميکنند . البته مهاجرت آنها دائمي نيست وسرمايه هايشان  به روستا باز ميگردد ودر اينجا هزينه ميشود. وبعضي ها به دليل نبود شغل ومشکلات ديگر وسرپرستي خانواده وبي کار بودن به سختي خانواده خودرا اداره مي کنند .
آداب و رسوم مردم روستا - بعد از سالهاي زيادي هنوز دست نخورده باقي مانده است مانند برگزاري عيدهاي ساليانه روستا ودر کنار هم- شب نشيني هاي گروهي فصل زمستان - جوراب بازي - فوتبال بين جوانان - بازي قارقار - چهارشنبه سوري و تعريف حکايت مادر بزرگها و پدر بزرگها در پاي کرسي وجمع خانواده.
مردم روستاي چوپلو به آباداني روستاي خود علاقه زياديدارند و عليرغم  برخي از مشکلات مالي ومعيشتي در راستايي عمران وتوسعه روستا چوپلو به صورت هاي مختلف مشارکت کرده که موجب تشويق و دلگرمي مسئولان نيز مي شود.
دهياري چوپلو به مسئوليت آقاي محمود نادري   همزمان با اولين دوره شوراي اسلامي تشکيل شده ودر ساختمان دهداري سابق مستقر ميباشد و اين روستا با همت دهيار زحمت کش واعضاي شوراي اسلامي و با همکاي مسئولين ادارات در سالهاي اخير پيشرفت زيادي داشته است. بومي بودن پرسنل اين مرکز باعث شده که در طول شبانه روز (خارج از ساعات اداري ) مردم به آنان دسترسي داشته باشد ،
اما کمبودهاي در اين روستا به چشم مي خورد که انشاإالله با همت مسئولين دلسوز وتواناي استان  آ-غ وشهرستان خود انتظار   مي رود نسبت به حل آنها اقدام گردد:
مانند
-  نبود دبيرستان در اين مرکز (دهستان ساروق)براي دانش آموزان دبيرستاني
-کمبود اعتبارات استاني در خصوص ادامه طرح هادي روستا( احداث خيابان - شن ريزي خيابانهاي احداثي- احداث جوب وکانيو
-نبود امکانات ورزشي براي جوانان علاقه مند به ورزش( زمين بازي - سالن -وغيره)
-نبود سد وآبگير در منطقه کوهستاني روستا جهت جلوگيري از هدر رفتن محصولات کشاورزي روستا
   ارتباط شورا با دهيار در روستاي چوپلو
روستاي چوپلو داراي 5 نفر شورا  بوده که اکثر  آنها  در هر سه دوره  انتخابات، شورا  بوده اند - ارتباط شورا با دهياري در انجام فعاليت هاي صورت گرفته مفيد ميباشد  . شورا به عنوان برنامه ريزو سياستگذار در روستا عمل مي کند  اما انجام کليه مراحل اجرايي برعهده دهيار است . لذا شورا ودهيار  با اشراف کامل بر وظايف خود وتعامل با يکديگر  توانسته اند پروژه هاي عمراني را به بهترين شکل  انجام دهند.

 باتشكر فراوان از تكاب نيوز

 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------



تاريخ : 89/10/27 | 8:42 | نویسنده : نادر براتی |

 


سوغورلو Suğurlu
تخت سليمان


در دامن سبز و وسيع دره "ساروقSaruq " (نك. ساروق) در ميان كوههاي آتشفشاني "آلاداغAladağ " در جنوب غربي آزربايجان، در شمال شهر "تيكان تپهTikantәpә " (نك. تيكان تپه-تکاب) و در جنوب شرقي درياچه "اورموUrmu " (نك. اورمو-اروميه) بر بالاي تپه "سوغورلوSuğurlu "، محوطه جهاني و مجموعه تاريخي "سوغورلو" واقع شده است که در زبان فارسي موسوم به "تخت سليمان" مي باشد.

سوغورلو (تخت سليمان) و مجموعه آثار باستاني و تاريخي آن يكي از مهمترين و مشهورترين مراكز تاريخ و تمدن آزربايجان و يکي از نمادهاي باشکوه معماري آزربايجاني محسوب مي‌شود. در اين مجموعه تاريخي كه داراي ارزش سمبليك مهمي است، بقاياي آثاري از دوران ماقبل تاريخ، دولت و تمدن ماننائي (اولين دولت آزربايجاني)، تاريخ سامي-عبري-مسيحي، عهد ماد و اشكاني (هر دو با تباري مناقشه دار)، سازه هاي مربوط به دوره ايراني-ساساني-زردشتي و تمدن توركي-موغولي-ايلخاني موجود است. طراحي آتشكده، قصر و طرح كلي‌ محوطه بر ايجاد و گسترش معماري اسلامي تاثير گذاشته است. در اطراف سوغورلو (تخت سليمان)، ايسسي سوها (آب گرم‌ها)، قاينارجاها (چشمه هاي جوشان) و بولاق هاي سردي (چشمه‌ها) وجود دارند كه بسيار جالب توجه اند. درياچه اسرار آميز "بوركو Bürkü" و شكاف بزرگي كه در اثر زلزله پديد آمده، از ديگر نكات ديدني سوغورلوق (تخت سليمان) است.

كليه آثار اين مجموعه كه در سال ١٣٨٢ در فهرست ميراث جهاني يونسکو به ثبت رسيد، بر روي يك بلندي طبيعي به ارتفاع ٢٠ متر از سطح دشتي گسترده و درون حصار و ديواري بيضي شكل بنا شده است. حصار از سنگ‌هاي لاشه‌اي به ابعاد مختلف و به ضخامت ٥ متر، ارتفاع ١٤ متر و با محيط بيروني ١٢٠٠ متر بنا شده است. لايه بيروني حصار از سنگ‌هاي تراش‌دار نما‌سازي شده و داراي ٣٨ برج دفاعي مخروطي شكل است. برخي از آثار مجموعه مانند زندان مربوط به دوره ماقبل تاريخ، ماننائيها، دوره مادها، پايه ديوارها از دورة اشكاني و حصار بيروني متعلق به عهد ساساني است. بخش‌هايي از اين محوطه در قرن سيزدهم ميلادي در دوره آباقاخان، دومين پادشاه امپراتوري ايلخاني و برادر زاده هلاكوخان مرمت شد، پاره‌اي از قسمت‌هاي فرو ريخته بازسازي گرديد، دروازه جديدي در مجاورت دروازه جنوبي عهد ساساني احداث و قصر، عمارت، سالن شورا، ايوان (شرقي)، ساختمانهاي هشت و دوازده ضلعي و شهركي صنعتي در کنار آن بنا شد. (امراي مغول هيچكدام از آثار پيش از خود را تخريب نکردند و ساختمان هاي خود را در کنار و يا بر روي اين آثار قبلي بنا نمودند). تاكنون قسمت‌هاي مختلف بافت صنعتي شهرك ايلخاني ‌سوغورلو (تخت‌سليمان) مانند بازار، كارگاه، حمام و خانه مسكوني شناسايي شده اند. پس از انجام تعميرات وسيع و چشمگير و احداث بناهاي جديد، از اين مكان مدتي بعنوان پايتخت تابستاني، كاخ شكار و تفرجگاه امپراتور ايلخاني استفاده شده است.

ريشه شناسي

سوغورلو نام قديمي و تركي محوطه اي تاريخي در آزربايجان است كه در زبان فارسي تخت سليمان ناميده مي شود. اين نام به معني محلي كه در آن سوغور فراوان وجود دارد و يا زميني كه از قابليت سوغور كردن برخوردار است مي باشد:

١- سوغورSuğur : نوعي از خرگوش شبيه مارمولك كه از پوست آن براي ساختن كت باراني استفاده مي شود از تلفظهاي اين كلمه در زبانهاي توركي: سوغور (قاراخاني)، سووير (تاتاري)، هيوير (باشقيري)، سيغيرغان (نوعي موش)، سئوئر (چووواشي)، (در تركي معاصر تركيه: آدا تاوشاني، به عربي الوبر). در تركي قديم "سوغورلوق تاغ Suğurluq Tağ" به معني كوهي پر از سوغورها بوده است (كاشغري). "سوغورلو" معادل سوغورلوق تركي قديم بوده و به معني محلي كه در آن سوغور فراوان مي باشد است. ("سوغور" را نمي بايست با "سغر" كه به معني نوعي خارپشت كلان است اشتباه نمود. گرچه نام اين حيوان نيز كه به اشكال اشغر، اسغر، سغرمه، سغرنه، سکرمه، سکرنه، سَكَر، سُكَر نيز ثبت و در لغتنامه هاي فارسي به صورت کرپي کوهي، روباه ترکي، ارمجي کوهي، خورکاي جبلي معني شده، تركي است).

٢-در تركي كلمه ديگري به شكل "سوغورSoğur " از مصدر "سوغورماقSoğurmqa " به معني گرفته شدن آب توسط زمين وجود دارد. "قوم سوو سوغوردوQum suv soğurdu " (شن آب را در خود كشيد، جذب كرد)، "اول قوروت سوغوردوOl qurut soğurdu " (او آب كشك را بيرون كشيد)، با گسترش معني به معني بيرون كشيدن. در اين معني با فعل "سييرماقSıyırmaq " در هم آميخته شده است. مانند بيرون كشيدن شمشير از غلاف، تير از زخم و يا مو از شير. فرمهاي گوناگون آن: سوغور Soğur، سوور Suvur، سور Sur، سوير Suir، سووير Suwir. از همين ريشه اند مصادر سوغالماقSoğalmaq به معني فرو رفتن آب بر زمين و خشك شدن آن و سوغالتماقSoğaltmaq به معني خشك كردن آب. (فرهنگ لغت تركي به فارسي سنگلاخ، تاليف ميرزا مهدي خان استرآبادي منشي نادرشاه افشار). اين مصدر در زبانهاي ادبي و لهجه هاي معاصر تركي آزربايجان و تركيه هنوز رايج است. مثلاً در شهر باهار آزربايجان (نك. قاراتكين-بهار) Soğolmaq يعني خشك شدن آب چيزي (وقتي گوشت را براي كباب كردن روي آتش قرار مي دهند و پس از مدتي آب آن در اثر حرارت از بين مي رود مي گويند اَت سوْغوُلدوُ Ət soğuldu يعني آب گوشت زايل و كشيده شد). بنابر اين ريشه شناسي، "سوغورلو" مركب از "سوغور+-لو" بوده و به معني محل و زميني كه قابليت جذب آب را داراست مي باشد، به سياق "گئچه رليGeçәrli " (گئچ.+-ه ر+-لي) به معني چيزي كه قابليت تداول داشته و معتبر است.

٣-از سه شهر تركان قومان (قيپچاق) در ساحل رود دونه چ يكي نيز "سوغور" نام داشته است. محتملا اين نام در ارتباط با معني دوم سوغور است.

٤-"سوغور" به عنوان نام شخص نيز بكار رفته، چنانچه نام يكي از سرفرماندهان تركان قومان بوده است.

وجه تسميه:

در متون تاريخي از اين منطقه به نام "ستورليق" ياد و به ريشه تركي آن اشاره شده است: "مستوفي از محل مذكور كه در زمان او در ناحية ايج رود (در متن انجرود) واقع بوده است ياد مي‌كند و مي‌گويد در اين ولايت قصبه‌اي است كه مغول آن را "ستوريق" مي‌‌خوانند و بر سر پشته‌اي است. پس از آن از سراي و چشمة جوشان سخن به ميان مي‌آورد. سپس مي‌افزايد كه اباقاخان آن سراي را عمارت كرد (آثار كاخ آباقاخان در كاوشهاي باستان‌شناسي به دست آمده است). كلمة "ستوريق" در نزهه‌القلوب محرف "سغورليق" يا "سوغورلوق" است كه در زمان مغول به اين محل اطلاق مي‌شد و از ييلاقهاي معروف ايلخانان بوده است و امير ارغون گنجهايي در آن نهاده بود... اين كلمه تركي مي‌نمايد، ولي استعمال آن از دورة مغول است" (مقاله آذربايجان، عباس زرياب خويي)

نام سوغورلو به سبب وفور نوعي از خرگوش در اين ناحيه و به احتمالي كمتر به سبب نوع خاك آن محوطه كه قابليت جذب آب فراوان را داشته به آن داده شده است.

ريشه شناسي و وجه تسميه هاي نادرست

١-هرچند نام خود محل آتشكده و كوههاي مجاور آن در كتب بسيار قديمي ذكر نشده اند، با اينهمه بسياري از نخستين نامهائي كه براي آنها ذكر شده تركي اند. اما منابع فارسي و دولتي نه تنها نام محل مذكور را با عبارت فارسي "تخت سليمان" عوض نموده اند، بلكه اغلب پديده هاي مربوط و پيرامون آن مانند تپه، كوه، چشمه و شهرك و ..... را نيز "تخت سليمان" ناميده اند. در حاليكه هر كدام از اين پديده هاي جغرافيائي و طبيعي داراي نام مشخص تركي است:

-سوغورلوSuğurlu (سغورلق): نام تركي تپه هائي كه به فارسي تخت سليمان ناميده مي شوند.
-آلاداغAladağ (الاطاغ): كوههاي اطراف سوغورلو كه امروزه به فارسي تخت سليمان ناميده مي شوند. اين منطقه به همراه قاراداغ (با نام فارسي سياه كوه عوض شده است)، قرارگاه تابستاني آباقاخان بوده است.
-بوركوBürkü (بركه): چشمه ژرف و جوشان مجاور سوغورلو (تخت سليمان). از ريشه بوركBürk (مصادر بوركمه كBürkmәk و بوركورمه كBürkürmәk به معني جوشيدن و فوران كردن آب، پاشيده شدن آب، ريزش بسيار شديد آب در حين باران است).
-آباقاAbaqa (آباقا ايلخان): شهرك صنعتي و كاخ دوره ايلخاني. كلمه اي مغولي به معني پدربزرگ و عمو، از ريشه تركي "آبا" به معني جد، پدربزرگ، مادربزرگ، .... به علاوه پسوند تركي "-قا" كه به ندرت بكار رفته است (مانند كلمات قورتقا، آويچقا).

٢-مجموعه باستاني سوغورلو با تمدن، تاريخ و افسانه هاي سامي در هم آميخته است. چنانچه نام مجموعه و همچنين زندان موجود در آن با پيغامبر سامي سليمان نبي، تختي در آن با نام ملكه بلقيس و درياچه مجاور آن در متون گوناگون مسيحي با دوران كودكي عيسي مسيح مرتبط شمرده شده است. "سليمان" نامي سامي است، با اينهمه تركيب "تخت سليمان"، همانگونه كه از ظاهر آن پيداست، به لحاظ ساختاري و دستوري فارسي است. بر خلاف فارسي، در زبان تركي مضاف پس از مضاف اليه مي آيد. يعني اينكه اين نام به تركي مي بايست "سولئيمان تختي" خوانده مي شد، مانند نام روستا و قلعه"خان تختي Xantəxti" در جنوب شرقي سلماس در ٧٦ كيلومتري جاده اروميه- سلماس، كه به معني "تخت خان" مي باشد (در ارتفاعات كنار اين محل، بر روي قطعه سنگ بزرگي نقوش حجاري ‌شده‌اي به نام حجاري‌هاي خان تختي وجود دارند كه نقش دو سوار شاهانه را با دو پياده نشان مي‌دهند. ادعاهائي كه اين دو سوار را اردشير اول، شاهپور اول و غيره دانسته اند همه حدس و گمان اند، زيرا كتيبه‌‌اي همراه اين نقشها نيست)؛ "داش قالا Daşqala" (در ٢٨ كيلومتري شرق عجب شير در ساحل شرقي درياچه اروميه در ٩٥ كيلومتري جنوب تبريز، نام دولتي-فارسي آن قلعه ضحاك است)؛ نام "باز قالاسي Baz Qalası" (نك. باز قالاسي-بذقالاسي، نام دولتي-فارسي آن قلعه جمهور است).

٣-استرابن تاريخ نگار براي كشور "آتروپاتنه" دو پايتخت ذكر كرده كه يكي آز آنها "فراده اسپه" بوده است. ماركوارت و راولينسون (ماركوارت، ١٠٨) فراده اسپه را با سوغورلوي كنوني (تخت سليمان) و شهر باستاني "شيز" كه در حوالي آتشكده آزرگشسب واقع شده و شهري مناسب براي اقامتگاه تابستاني بوده يكي دانسته‌اند. برخي با اين تثبيت مخالفت نموده و گفته اند كه "شيز نمي‌تواند سوغورلو (تخت‌سليمان) كنوني باشد، بلكه بايد محل آن را كه همان جَنْزه است، در نزديكيهاي مراغه جست. كزنا يا جنزه يا گنزك قسمتي از شيز و نام شهري بوده كه مقر تابستاني شاهان بوده است" (عباس زرياب خويي در مقاله آذربايجان).

نتيجه

نام قديمي و تركي محوطه و مجتمعي كه در زبان فارسي "تخت سليمان" ناميده مي شود، "سوغورلوSuğurlu " بوده و به معني محلي كه داراي سوغور (نوعي خرگوش) فراوان است و يا زميني كه قابليت جذب آب را دارد مي باشد. اين مجتمع در دره "ساروقSaruq "، احاطه شده با كوههاي "آلاداغAladağ " واقع شده است. چشمه جوشان آن "بوركوBürkü " و شهرك صنعتي وكاخ ايلخاني آن "آباقاAbaqa " نام دارد.

منبع ----



نامهاي تركي شهرها و اماكن جغرافيائي آزربايجان و ايران، ريشه شناسي و وجه تسميه آنها

مهران بهاري

http://toponimler.blogspot.com/






تاريخ : 89/02/18 | 11:49 | نویسنده : نادر براتی |

گزارشی از سفر خانم ابراهیمی به تخت سلیمان

در سایت سازمان میراث فرهنگی

 

ساعت 7 زنجان را به مقصد "دندي" ترک کرديم. با وجود اينکه همه افرادي که از آنها پرسيده بودم، جاده ي "بيجار" را توصيه کرده بودند، جاده ي دندي را انتخاب کردم تا 1 ساعت زودتر برسيم. بعد از رفع مشکلي که براي وسيله ي نقليه مان پيش آمد، با يک ساعت تاخير به سمت دندي حرکت کرديم. مسير پر پيچ و خمي است. پر از چاله هاي نامنتظر. اما در عوض کوتاهتر و خلوت تر است. در کل مسير تعداد ماشين هايي که ديديم از تعداد انگشتان يک دست بيشتر نبود. بعد از حدود 3 ساعت رانندگي، ناگهان تخت سليمان روبرويمان ظاهر شد. ديواره هاي سايت را نورپردازي کرده اند. بزرگي و هيبتي دارد...
کمي بعد از تخت سليمان با سرايدار خانه اي که از تهران رزرو کرده بودم تماس گرفتم و اطلاع دادم که رسيده ايم. چند دقيقه اي طول کشيد تا از روستا خودشان را به ما برسانند. آمدند با چوبي در دست. آقاي "کريمي" مردي خوشرو از اهالي کرد منطقه. تکاب و روستاهاي اطرافش هم کردنشين اند و هم ترک نشين. و اهالي، هر دو زبان را خوب بلدند. وقتي از آقاي کريمي مي پرسيم که کداميک صاحبان اصلي اينجا هستند، مي خندند و مي گويند ترک ها. اما روز بعد ما بيشتر کردها را مي بينيم.
وارد خانه که مي شوم از بزرگي و پاکيزگي اش جا مي خورم. همه چيز دارد. از تلويزيون و يخچال و ضبط صوت گرفته تا قابلمه و آب معدني و شامپو! بچه ها مستقر مي شوند. برخلاف تصور من جز يکي دو نفر کسي ميلي به دوش گرفتن ندارد. با يکي از مسافران به روستا مي رويم تا هم گشتي شبانه داشته باشيم و هم براي فردا خريد کنيم.  خواربارفروشي روستا صاحبي دارد آرام و مهربان، و در عين حال خوددار. ترک است و مشغول تماشاي فوتبال جام ملت هاي اروپا بوده... خريد مي کنيم. همه چيز دارد. با مارک هاي معروف... از ناني که همسرش پخته هم به ما مي دهد. برمي گرديم. شب زيبايي است... سکوت و کم نوري روستا عالي است. به خانه که مي رسيم شام مي خوريم و هرکس مشغول کاري مي شود.
صبح زود بيدار مي شوم. همه خوابند. از خانه مي زنم بيرون. صداي کلاغ هاي سياه بالاي سرم ديوانه ام مي کند. مي خواهم پرواز کنم. مي آيم روي جاده. سمت راست تخت سليمان است. سمت چپ زندان سليمان. روي جاده دراز مي کشم و عکس مي گيرم. چند دقيقه اي دراز کش همانجا مي مانم. آسمان... دوست دارم هرگز بلند نشوم. بلند مي شوم. قدم مي زنم...
وقتي بر مي گردم مي بينم چندتايي از بچه ها بيدار شده اند. مي کشانم شان بيرون.
بعد از صبحانه حدود ساعت 9 راه مي افتيم به سمت زندان سليمان. کوه را بالا مي رويم. حدود يک ربع طول مي کشد. سخت نيست. اما کفش خوب مي خواهد. به دهانه ي گودال بالاي کوه که مي رسيم فرياد شادي و ترس بچه ها بلند مي شود. يکي از بچه ها حاضر نمي شود ته گودال را نگاه کند! اما در عوض دو نفر ديگر رفته اند و جايي لبه ي گودال نشسته اند که من نمي توانم نگاهشان کنم! بايد اعتراف کنم که تمام مدتي که آنجا لبه ي گودال نشسته بودم وحشت وجودم را فرا گرفته بود... دهانه ي گودال بسيار بزرگ است. يکي از مسافران مي گويد اگر چند ساعتي کنار اين زندان سليمان بنشيني و بينديشي همه چيز برايت حل مي شود... زندان و بهشت و جهنم و ...
از زندان سليمان که پايين آمديم، کردها را ديديم که دست در دست هم مي رقصيدند. راهي شديم به سمت تخت سليمان. 5 دقيقه بعد آنجا بوديم. به محض ورود، "عزيز عاشقي" را ديديم. هم او که سالها از تخت سليمان محافظت کرده است. حتي زماني که مردم آن را خانه ي ارواح و ديوها مي دانستند. کمي برايمان صحبت مي کنند. و صحبت هاي تکميلي مي ماند براي آقاي "علي نيا" که کمي بعدتر مي آيند. آقاي علي نيا باستان شناس هستند. مي گويند  از تپه زيويه مي آيند. با اين حال چند ساعتي همراه گروه ما مي مانند و برايمان از تخت سليمان صحبت مي کنند. کمتر راهنمايي را مي شناسم که مثل ايشان سايتي را که توضيح مي دهد دوست داشته باشد و حس کند. برايمان از اسطوره هاي مربوط به سايت صحبت مي کنند. از ساسانيان. ايلخانيان. آناهيتا. آتش. آتشکده. درياچه. بهشت و بسياري چيزهاي ديگر...
بعد از چند ساعت بازديد، با تخت سليمان خداحافظي مي کنيم، به خانه مان در روستا برمي گرديم. نهار مي خوريم و راهي تهران مي شويم. ساعت 12 شب جمعه به تهران مي رسيم.

منبع 

http://www.chn.ir/news/?section=1&id=28568 |

 

سفرنامه دانشجویان معماری دانشگاه پیام نور به تخت سلیمان

 

 

در حدود ساعت 7.30 و 8.30 بود که سوار اتوبوس شدیم.شور و شوق بچه ها قابل وصف نبود مثل این بود که برای کشف یک جهان جدید راهی بودن می خواستن دنیا را دوباره از نو ببینن.توی راه سر و صدای بچه ها گوش فلک رو کر کرده بود طوری که مسئول سفر رو هم به وجود آورد که یک تذکر سفت و سخت به بچه ها بده.

در مسیر روستا های بسیار زیبایی رو می دیدیم که به صورت پله ای رو به آفتاب پهن شده بودن و نسبت به نعمات الهی خضوع و تواضع خاصی رو داشتند یکی از اونا که خیلی جالب بود روستایی به اسم جوانمرد بود که باغات خیلی زیبایی رو هم دور خودش جمع کرده بود.

همین که توراه بودیم و محو تماشای مناظر زیبا ،کو های سر به فلک کشیده رو ستای در دامن کوه خوابیده  و پلهای خسته بودیم .

رسیدیم به منطقه ای که روی تابلوهای ورودی اون نوشته شده بود حوزه استحفاضی تخت سلیمان همین که بچه های اون رو دیدن یه خورده محکمتر سر جای خودشان نشستند.سکوتی زیبا همراه با حس احترام تو اتوبوس ها حکمفرما شد.تا این که اتوبوس توی دره کناره تخت سلیمان آروم گرفت همه از اتوبوس پیاده شدیم اولش واسمون خیلی ساده اومد که کو اون دریاچه و طاق و چهار طاق معروفش ، که تو این فکرا بودم که دیدیم یک اتوبوس پر از توریستهای آلمانی کنار اتوبوس ما نگه داشت و همه رو خالی کرد ما که این صحنه رو دیدیم همه جو گیر شدیم دوربینهامون در آوردیم و به سوی تخت سلیمان حمله کردیم وقتی وارد شدیم واقعا تحسین برانگیز بود آنچه که می دیدیم هنری بود از دورهم آوردن آب آتش و خاک و باد ،آب کاسه پر مهر و محبت خود را در برابر چشمانمان گرفته و خستگی را از ما دور میکرد باد با دستان پر مهرش بر لابه لای گیسوهایمان شانه می کرد و خاک دامن خود را در برابرمان پهن کرده و به مثابه فرش قرمزی بود برای خوش آمد گویی و آتش که مظهریست برای پاکی و قداست و گرمای درون.

وقتی داشتیم تو لابه لای مخروبه های تخت سلیمان قدم می زدیم و عکس میگرفتیم شاید تو فکرمونم هم یک لحظه خطور نمی کد که این جا زمانی بزرگترین مجموعه دینی و آیینی و تفریحی گذشتگان بوده و اکنون چیزی جز چند پایه ستون و چند طاق آهنگ و یک دیوار سترگ و پهنی که رو به آسمان پرواز کرده ولی میله های پشت بند سازه ای آلمانی ها مانع از اوج گرفتن اون می شن ، باقی نمونده بود.

وقتی که یه دور کامل تخت سلیمان رو گشتیم و هی از توی بلندگوها بهمون می گوفتن روی دیوارها نریم و یک تعداد از بچه هی میرفتن و تا بلاخره همه تو ساعت معین 12.30 کنار دریاچه جمع شدیم مسئول کاوش تخت سلیمان اومد کنارمون ویک سخنرانی ایراد کرد که شاید لنگشو تا حالا تو کنفرانس بین اللملی نیاورده بود ولی واقعا مفید بود و باعث شد قسمت هایی رو ببینیم که خیلی ها یادشون رفته بود اینجا رو برن و ببینند از جمله قسمت فوق العاده ای که معبد آناهیتا نام داشت که محل عبادت و نیایش الهه باروری و زایش بود و پیشینیان بعد از نیایش آتش تو چهار تاق معروف تخت سلیمان به اونجا می رفتند و این بار آب رو مورد ستایش قرار میدادند تو این معبد آناهیتا بودیم که پیرمردی خوش ذوق و خوش مشرب وارد گود شد و توجه همه رو به خودش جلب کرد و از گذشته خودش واسمون گفت که تمام دوران جوانی ،میان سالی و کهن سالی خودشو در خدمت تخت سلیمان بوده و با بزرگان کاوش و باستان شناسی دنیا پوپ و .... همکاری داشته(اسمش آقای عاشقی بوده ) بعد از توضیحات این پیر فرزانه و مسئول کاوش که متعاقبا  تشکرات فراوان رو از ایشون داریم برای صرف نهار عازم همون دره ایی شدیم که اتوبوسمون اونجا بود بعد از یک ساعت خوردن نهار طبق برنامه که قبلا تعیین شده بود مسابقه اسکیس اجرا شد که همه تقریبا 45 دقیقه به طور متوسط وقت داشتند که کارشون رو تسلیم داور کنند و در آخر هم به نفرات برتر جوائزی تعلق گرفت. آخر سرهم یک عکس یادگاری توپ گرفتیم و زدیم رو سر در وبلاگ که بچه ها همیشه این خاطره تو یادشون حک بشه..

منبع

http://sharsan.persianblog.ir/post/6

 

۴۰۰۰ کیلومتر سفر زمینی در ایران به همراه ۶ گردشگر ایتالیایی

 

ما هفت نفر بودیم که در مدت ۱۲ روز، ۴۰۰۰ کیلومتر را در ایران پیمودیم. از ۱۰ استان و ۲۰ شهر بازدید کردیم، در ۹ هتل اقامت داشتیم و خاطرات ۷ اثر میراث جهانی و ۱۱۰موزه و اثر تاریخی و فرهنگی و طبیعی را در ذهنمان ثبت کردیم.

آن‌ها ۶ نفر ایتالیایی، ۳ مرد و ۳ زن میانسال بودند که تصمیم گرفته بودند در مدت ۲ هفته از کشوری که هزاران حرف و حدیث درباره‌اش وجود دارد، دیدار کنند. 

این گروه ۶ نفره بدون هماهنگی با هیچ آژانس مسافرتی به ایران آمدند، قصدشان این بود که ارزان سفر کنند و با مردم دمخور شوند و ایران را آن‌طور که خودشان می‌خواهند تجربه کنند.

جاده‌ای که از سنندج به سمت دیواندره و بیجار و از آن‌جا به سمت تکاب آذربایجان غربی می‌رود، بسیار زیباست. در این مسیر، آسمان آبی و زمین سبز چنان به هم نزدیکند که گویی فاصله‌ای در میانشان نیست. گویی آسمان در این‌جا حجم گسترده‌تری داشت و با فرم تپه‌ها، شکل می‌گرفت. شقایق‌های خودرو همچون لب سرخ زمین در کنار جاده به ما لبخند می‌زدند و ما به سمت تخت سلیمان به پیش می‌راندیم.

تخت سلیمان از همیشه زیباتر بود. خلوت و آرام بود و نسیم خوشی می‌وزید. همراهان ایتالیایی، بعد از گشت و دیدار از همه بخش‌های مجموعه و گرفتن عکس، در کنار دریاچه بر زمین دراز کشیدند و چشمهایشان را بستند و در سکوت معنوی آن به ششمین سایت میراث جهانی که دیده بودند، می‌اندیشیدند.

سوال آن‌ها این بود که چرا ماکتی از مجموعه تخت سلیمان و یا هر سایت دیگری وجود ندارد تا بتوان درکی از چگونگی بناها و آثار باستانی در دوران گذشته داشته باشیم! و این سوالی بود که مسئولان میراث فرهنگی و گردشگری بهتر است به آن توجه کنند.

در راهی که از تخت سلیمان و از جاده دندی به سمت زنجان می‌رود، در کنار دهکده‌ای توقف کردیم و با محلی‌ها فوتبال بازی کردیم. ایتالیایی‌ها از ایتالیا با خودشان توپ آورده بودند و با اشتیاق در زمین خاکی خود را به آب و آتش می‌زدند تا بازی را ببرند. البته که این‌طور نشد

منبع

http://nooraghayee.com/?p=261

 

گزارش یک وبلاگ نویس از سفر به تخت سلیمان

 

جای همگی خالی چند ماه پیش ما رفته بودیم مسافرت.  این مسافرتی که رفتیم ولی خیلی فرق داشت با یک مسافرت عادی. جایی که رفته بودیم “ تخت سلیمان” بود.شاید خیلی ها اونجا رو دیدن یا وصفشو شنیدن  و بعدا البته به این نتیجه رسیدم من نفر آخری بودم که رفتم اونجا چون به هرکسی که می گفتم می گفت من اونجا رفتم :دی. روزی که ما رفتیم روز 26 مهر ماه بود که یک روز خاص در اونجا به حساب می اومد. می گفتن انرژی تو این منطقه در این روز بیشتر میشه و زرتشتی ها مراسم خاصی تو این روز داشتن یا دارن و … . داستان از اونجا شروع شد که من بعد از سفرم برای عده ای از نزدیکانم تعریف کردم که اونجا چی دیدم و حتی زیر عکس هایی که تو فیس بوک گذاشته بودم بحث شده بود.

خیلی از افرادی که اونجا اومده بودن نه صرفا برای دیدن یک بنای تاریخی بلکه برای انجام یک سری امور معنوی و عرفانی تا اونجا اومده بودن.حتی تو این مراسمی که گفتم خیلی از افرادی  مریض اورده بودن با خودشون و خیلی هاشون هم چادر سفید سر کرده بودن و کاملا مشخص بود که مسلمان بودن. و برای تحقیق و تفحص و کجکاوی هم نیومده بودن.کلا نمی خوام در مورد درستی یا غلط بودن این ماجرا و ماجراهای شبیه به این حرف بزنم.یا اینکه  واقعا چنین چیز هایی وجود داره یا خرافاته.

حرفم اینه که متاسفانه جو جامعه طوریه که اگر کسی کمی به معنویات و ماوراء الطبیعه اعتقاد داشته باشه یا لاقل بخواد از ساز و کار این چیزا سر در بیاره(حالا می خواد در چار چوب دین خاصی مثل اسلام باشه یا نه در غالب تفکرات مدیتیشن و یوگا و علوم روانشناسی، موسیقی درمانی و رازو  انرژی درمانی و …) متهم به امل بودن یا خرافاتی بودن و … میشه. با اینکه خیلی از مسائلی که تو اسلام واقعا هیچ دلیل علمی نداره و در حوزه هیچ کدوم از علوم بشری قابل توجیه نیست اما خود مسلمان ها هم اگر کسی به غیر از اصول و تفکرات اسلامی اعتقاد داشته باشه متهمش می کنن به انحراف و خرافه . (مثل اون آقایی اومده بود از حوزه علمیه (البته ملبس نبود) و میخواست در مورد ادیان انحرافی و خرافه گرایی بین مردم تحقیق کنه).

اما به نظرم خیلی خوب که برای دیدن و تجربه کردن کمی باز باشیم. کمی خودمون رو از قضاوت های خودمون و قضاوت هایی که ممکنه دیگران در موردمون می کنن رها کنیم. اسم خرافه و توهم و .. رو برداریم.کمی پوست بندازیم و ببینیم آدم هایی هستند که طور دیگه ای زندگی می کنن. طور دیگه ای به آرزو هاشون می رسن و طور دیگه ای شفا پیدا می کنن.آدم هایی که روش هایی دیگه ای دارن برای اینکه خودشون،روحشون و زندگیشون رو آروم کنن.

اینکه مرز بین خرافات و واقعیت کجاست رو نمی دونم.راستش بهش خیلی هم فکر نکردم. اما احساس می کنم تعریفش برای مردم و تو آداب و رسوم و تفکرات مختلف فرق می کنه.اینکه یک یهودی به مسلمونی که دور کعبه می چرخه می گه خرافاتی یا یک مسلمان به یک بودایی و هندو و …اینکه حتی یک اهل تسنن اسم  “توسل به ائمه” رو می ذاره انحراف یا  شیعه ای که به رقص سماع یک صوفی میگه ارتداد .قبول دارم که خیلی از مردم هم هستن که واقعا خرافاتین اما لاقل می تونم این فرصت رو به خودم بدم و ببینم حتی این خرافه گرایی چه سودی برای افراد داره. بدون قضاوت حاضر باشم که در عمل تجربه کنم چیزی رو که اون ها ازش صحبت می کنن. روش فکر کنم. و متهمشون نکنم به بی عقلی و خرافه پرستی.

منبع

http://maryamss.wordpress.com/2009/11/30/takhte-soleiman/

 

 

 



تاريخ : 89/01/15 | 11:58 | نویسنده : نادر براتی |

بخش طبیعی مجموعه تخت سلیمان متشکل از یک کوه آهکی است که در قله آن، چشمه بسیار بزرگی (با دریاچه ای به قطر حدود 100 متر) وجود دارد. این کوه در طول هزاران سال در اثر رسوبات آهکی موجود در آب چشمه فوق شکل گرفته است. هم اینک در اطراف کوه تخت سلیمان چندین تپه کوچک از این نوع، در اطراف چشمه های آهکی در حال شکل گیری است. کوه بلند زندان سلیمان نیز یکی از همین کوه های رسوبی است که در پنج کیلومتری تخت سلیمان هزاران سال پیش شکل گرفته است (البته در حال حاضر چشمه به وجود آورنده این کوه و دریاچه آن خشک شده). بنابراین روند شکل گیری کوه های رسوبی در منطقه تخت سلیمان امری طبیعی و مربوط به شکل خاص زمین و نوع املاح موجود در آب چشمه های منطقه است.

چشمه تخت سلیمان هزاران سال پیش شروع به جوشیدن کرده و به تدریج بر اثر لعاب حاصل از ترکیبات موجود در آب، لبه بیرونی چشمه رسوب بسته و بالا آمده است. این روند هزاران سال ادامه یافته و باعث شده که آب چشمه گلدانی در پیرامون خود بسازد به نحوی که هم اینک ارتفاع تپه حاصل از روند فوق و همچنین عمق دریاچه ناشی از جوشش آب چشمه به حدود 62 متر می رسد. با توجه به این که ارتفاع رسوب دور دریاچه از دوره ساسانی تاکنون، یعنی در طول 1400 سال گذشته حدود 12 متر افزایش یافته، می توان گفت: به ارتفاع گلدان دریاچه تقریبا در هر سال کمی کمتر از 9 میلیمتر افزوده شده است.

این واقعیت که ارتفاع مجموعه تخت سلیمان از خط القعر محیطی که در آن قرار دارد 62متر یعنی برابر عمق دریاچه است، ثابت می کند که کف دریاچه به وسیله املاح آهکی رسوب گذاری نشده و در طول سال های شکل گیری آن ثابت بوده است. بنابراین در صورتی که اشیایی در طول تاریخ به داخل دریاچه پرت شده باشد، در داخل گل و لای کف دریاچه مدفون نشده و از طریق غواصی قابل کشف هستند. لبه بالایی دریاچه، دارای پیشرفتگی نازکی در داخل آب است، اما باقی دیواره دریاچه کاملا عمودی است. از این بابت مشخص است که در ادوار مختلف، لبه اضافی دریاچه به تدریج شکل گرفته، بزرگ و بزرگتر شده و به همین دلیل شکسته و به داخل دریاچه افتاده است. بنابراین عمق ناحیه داخلی دریاچه همان 62متر اولیه باقی مانده، لیکن نواحی حاشیه ای کف آن شیب پیدا کرده است. ارتفاع این شیب بین 46 تا 49 متر است. از دیگر سو اگر بدیهی بدانیم که ریختن اشیاء تاریخی در داخل دریاچه از ساحل آن رخ داده باشد، این اشیاء می بایست در حاشیه محیط دایره کف دریاچه افتاده باشند. بنابراین به نظر می رسد که کشف، منوط به لایروبی بخش حاشیه ای کف دریاچه و برداشت مثلثی از خاک به ارتفاع حدود ده الی پانزده متر است. این لایروبی می بایست تا عمق 62متری ادامه یابد؛ به شکلی که کف حاشیه دریاچه همسطح مناطق مرکزی آن شود.

اولین گزارش مربوط به انداختن اشیاء قیمتی در دریاچه، به دوران کورش کبیر پادشاه هخامنشی باز می گردد. طبق این گزارش در سال 547 قبل از میلاد، کورش پس از اینکه بر کروسوس پادشاه لیدیه پیروز شد، شاه شکست خورده را به ایران آورد و در مکانی بهنام "بارن"، نزدیک همدان اقامت داد و خزانه اشیاء قیمتی او را به عنوان نذر در آب دریاچه مقدس انداخت.
کروسوس، پادشاه لیدی، در تاریخ جهان به ثروتمند بودن معروف است. او اولین پادشاهی است که به ضرب سکه پرداخت. ثروت او به اندازه ای بود که هنوز هم اروپاییان اشخاص بسیار پولدار را به کروسوس تشبیه می کنند. بنابراین این درصورتی که افسانه نذر کورش کبیر واقعیت داشته باشد، با توجه به اینکه در هیچ دوره ای از تاریخ امکان دسترسی به عمق این دریاچه وجود نداشته، می توان امیدوار بود که این گنج پیدا شود.
در دوره اشکانی نیز چندین گزارش از جنگ های بین امپراتوری روم و پادشاهی اشکانی گزارش شده است. بر طبق یکی از این گزارشات، داستان تاریخی "کلئوپاترا" و "آنتونی" که در تاریخ روم، مصر و جهان معروف است. سردار رومی "آنتونیو"، در سال 36 قبل از میلاد به محاصره قلعه "گنزک" پرداخت. در جریان این محاصرات نگهبانان آتشکده مقدس هر زمان که احساس می کردند امکان سقوط قلعه وجود دارد، اشیاء قیمتی موجود در آتشکده و معبد ناهید را به داخل دریاچه می انداختند. بنابراین می توان امیدوار بود که مقدار زیادی از نذورات دوره اشکانی در کف دریاچه موجود باشد.
در دوره ساسانی نیز دست کم، یک بار قلعه تخت سلیمان به وسیله نیروهای روم شرقی به اشغال درآمده است. بر طبق این گزارش در جریان جنگ های خسروپرویز با "هراکلیوس"، پادشاه روم، این قلعه به تصرف نیروهای رومی درمی آید (624میلادی). گمان می رود که موبدان آتشکده پیش از تصرف قلعه به وسیله نیروهای متخاصم، نذورات و گنج های موجود در آن را به داخل آب انداخته باشند. در این صورت مقادیر زیادی اشیاء قیمتی دوره ساسانی نیز در کف دریاچه قابل اکتشاف است.
در جریان جنگ های صدر اسلام و تصرف ایران به وسیله اعراب نیز، قلعه به محاصره نیروهای خلیفه دوم درمی آید. بعید نیست که در این زمان هم گنج ها هایی نیز به قعر دریاچه ریخته شده باشند.  از نگاه موبدان زرتشتی این دریاچه متعلق به ناهید (آناهیتا) الهه آبها؛ بوده، بنابراین ریختن اشیاء نذری به داخل آن اصولا به منظور حفظ این اشیاء به وسیله صاحب آن تلقی می شده و جایز و مباح بوده است.
در دوره ساسانی بویژه در زمان خسرو انوشیروان (579-531 میلادی) و خسرو پرویز، توجه خاصی به عمران و آبادانی این محوطه معطوف گردیده، و به عنوان یکی از معابد بسیار با اهمیت تلقی شده است. آتشکده آذر گشنسب در متون قدیم دارای اسامی متعددی است از جمله به زبان پهلوی؛ گنزک (GANZAK) یا گنجه نامیده می شده، رومیان آنرا گزکا (GAZKA) و اعراب شیز (SHIZ) می گفته اند. در زمان ایلخانان نیز به آن "ستوریق" گفته شده است.
"تخت سلیمان" از اسامی متاخر مجموعه می باشد که عامه مردم به علت عدم اطلاع از عملکرد اصلی و زمان ساخت آن، با توجه به احادیث و روایت مذهبی در مورد اقتدار حضرت سلیمان، این امکان را بدان منسوب داشته و به همین جهت محل یاد شده حالت مقدس پیدا کرده و مردم خود را موظف به حفاظت و مراقبت از این محل می دانستند.
بعد از زوال حکومت ساسانی و پذیرش دین اسلام توسط ایرانیان، این مجموعه عظیم که در جنگ های ایران و روم در زمان خسرو پرویز به شدت آسیب دیده بود، دیگر رمق تجدید حیات نیافت، اما تا قرن 4 ه. ق. تعداد اندکی از معتقدان آئین زرتشت در این محل اسکان داشته و آتشکده نیز در مقیاس کوچکتری مورد استفاده بوده، در زمان حکومت آباقاخان مغول با انجام تعمیرات وسیع و چشمگیر و احداث بناهای جدید، از این مکان مدتی به عنوان پایتخت تابستانی و تفرجگاه استفاده می شود. بعدها محل مذکور توسط عامه مردم به صورت شهرکی کم اهمیت با مشاغل متنوع تا قرن 11 ه. ق. ادامه حیات می دهد.
اگرچه گزارش هایی دال بر استفاده از این قلعه در دوره خلفای عباسی در دست است، لیکن تخت سلیمان در این زمان از اهمیت زیادی برخوردار نبوده. بعدها در دوره پادشاهی ایلخانان مغول در زمان "باقاخان"، دومین پادشاه این سلسله و برادرزاده هلاکوخان (680تا 663 ه. ق.)، قصر و عمارتی در کنار این دریاچه بنا گردید. خوشبختانه امرای مغول آثار ساسانی را تخریب نکردند و ساختمان های خود را در کنار و یا بر روی این آثار بنا نمودند. از همین رو در حال حاضر بخشی از آثار دوره ساسانی در زیر آثار دوره ایلخانی مدفون است. وجود یا عدم وجود چنین آثاری را می توان با حفر گمانه های آزمایشی معلوم کرد. باید توجه داشت که عمق این گمانه ها دسته کم می بایست 12 متر از سطح دریاچه باشد.
با توجه به مجموعه موارد فوق بی تردید کاوش در دریاچه تخت سلیمان بسیار بااهمیت است و می بایست به عنوان یک اقدام ملی در دستور کار سازمان های مربوط و به خصوص میراث فرهنگی قرار گیرد. در بیان ارزش سرمایه گذاری در حفریات تخت سلیمان همین بس که اولین سرمایه گذاری انجام شده در این مورد به وسیله بانک ((بورگهارت و بروکلشن – Burghard Brokelschen)) دورتموند آلمان انجام شده و کاملا جنبه اقتصادی داشته است. در حال حاضر مهم ترین مشکلی که در جهت انجام این مهم وجود دارد عمق زیاد دریاچه است که غواصی در آن را غیرممکن می کند. در تلاش هایی که به وسیله هیات های کاوش اروپایی انجام شد هیچ غواصی نتوانست در عمق بیش از 32متر غور کند و غواصی در عمق 62متری دریاچه عملا غیرممکن می نماید. چرا که فشار آب داخل آن بسیار زیاد و همچنین آب دارای املاح غلیظ و سنگین است.
به نظر می رسد که بهترین روش برای کاوش در قعر دریاچه تخلیه موقت آب آن باشد. این کار از دو طریق ممکن است: اول اینکه به وسیله پمپ های شناور قوی با دبی بیشتر از فوران چشمه به تخلیه آن بپردازند. طبق برآورد انجام شده در هر ثانیه حدود 100 لیتر آب از چشمه کف دریاچه فوران می کند (راهنمای تختسلیمان، ص.12). دیگر اینکه به وسیله حفر تونلی افقی از حاشیه تپه تخت سلیمان آب دریاچه را تخلیه و پس از انجام عملیات کاوش تونل را ببندند تا دوباره آب به سرمنزل خود بازگردد. به نظر میرسد راه حل دوم ساده و عملی باشد. طول این تونل با توجه به نقشه توپوگرافی منطقه می بایست حدود 200 متر در نظر گرفته شود. راه حل سوم تلفیق دو راه حل فوق است، یعنی استفاده از تونل افقی و پمپ های شناور در یک زمان، به این ترتیب می توان با هزینه و زمان کمتری به نتیجه رسید. در ضمن پیشنهاد می شود که با استفاده از زیردریایی های اکتشافی کوچک (یکنفره) پیش از شروع عملیات کاوش، کف دریاچه به دقت مورد بازبینی و نقشه برداری قرار گیرد. استفاده از دوربین های زیرآبی دارای پروژکتور و کنترل از راه دور نیز برای انجام این مقصود مفید خواهد بود. هزینه این عملیات نیز چندان زیاد به نظر نمی رسد، کافی است که امتیاز تهیه گزارش به موسسات تحقیقات بین المللی جغرافیا (مانند نشریه نشنال جغرافی) داده شود تا ایشان نسبت به اعزام هیات اکتشافی و دوربین و زیردریایی اقدام کنند. پیش از این نیز هیات کاوش آلمانی از دوربین تلویزیونی و همچنین چنگک برای درآوردن اشیاء باستانی از زیر آب دریاچه استفاده کرده اند، اما در گزارش هیات درباره موفقیت یا عدم موفقیت این کار حرفی زده نشده است. چه بسا که نخواسته اند ایرانیان از نتیجه کاوش کف دریاچه باخبر شوند. در جریان این کاوش، سطح کف دریاچه دارای ناهمواری زیادی گزارش شده است. از آنجایی که کف دریاچه زندان سلیمان کاملا مسطح است به نظر می رسد که ناهمواری گزارش شده مربوط به آثار تاریخی بیشماری باشد که در کف دریاچه افتاده است. هیات آلمانی تلاش کرد که به وسیله چنگک به درآوردن آثار از کف دریاچه اقدام نماید اما دو عدد از چنگک ها شکست و ظاهرا موفقیتی کسب نشد!
خلاصه اینکه مجموعه تاریخی تخت سلیمان از نظر وجود آثار باستانی با دارابودن آثار چندین دوره تمدنی کاملا غنی است و از نظر اسطوره شناسی نیز سرشار از مطالب جذابی است که نظر هر صاحبذوقی را به خود جلب می کند. تاریخ این مجموعه نیز با تاریخ ایرانیان، ایتالیایی ها، یهود، مسیحیان و مغول ارتباط تنگاتنگی دارد. از دید اقتصادی نیز چه به لحاظ جلب گردشگر از سراسر جهان و چه به لحاظ وجود گنج هایی که در کف دریاچه مدفون است، کاوش در تخت سلیمان کاملا مقرون به صرفه به نظر می رسد. اگرچه در حال حاضر سازمان میراث فرهنگی در حال کاوش در منطقه است اما حجم این عملیات به قدری کم است که به قولی 300 سال طول خواهد کشید …!
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////



تاريخ : 88/07/25 | 13:41 | نویسنده : نادر براتی |
 دانشمند ایرانی دانشگاه «کارلسروهه» آلمان موفق به کشف یک کانی جدید شد

کانی جدید دلیرانیت به همت دانشمند ایرانی در منطقه زرشوران واقع در شمال شرق تکاب کشف شد.

به گزارش سرویس علمی خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، محمدعلی مکی زاده مسئول موزه زمین شناسی دانشکده زمین شناسی دانشگاه اصفهان از کشف یک کانی جدید در شمال شرق تکاب خبر داد و گفت: این کانی به افتخار کاشف آن - پروفسور فرحناز دلیران، استاد دانشگاه کارلسروهه آلمان- به نام دلیرانیت نامگذاری شده است.

وی اضافه کرد: این کانی به شکل یک گونه کمیاب در کانسار طلا-آرسنیک زرشوران در شمال شرق تکاب یافت شده که دارای ماتریکس شدید سیلیسی و رگچه هایی از اسفالریت و خاک های کمیابی مثل گالن و سولفوسات های مختلف است.

مسئول موزه زمین شناسی دانشکده زمین شناسی دانشگاه اصفهان با بیان این که دلیرانیت به شکل لانه هایی درهم از فیبرهای سوزنی و نرم با درازای 200 میکرون و پهنای چند میکرون دیده می شود، درباره خصوصیات کانی دلیرانیت یادآور شد: دلیرانیت با رنگ های نارنجی-قرمز و با جلای درخشان شبه الماسی به صورت شفاف دیده شده که تشعشع فلورسانس ندارد.

 

 




تاريخ : 88/06/24 | 8:56 | نویسنده : نادر براتی |

تکاب
جلد: 16
نویسنده:      
شماره مقاله:6045

تَکاب، شهرستان و شهری در استان آذربایجان غربی:
شهرستان تکاب: این شهرستان با مساحتی بالغ بر 523‘2 کمـ2 از شمال به شهرستان چاراویماق در استان آذربایجان شرقی، از شرق به شهرستان ماه نشان در استان زنجان، از غرب به شهرستان شاهین‌دژ (صائین قلعه) در استان آذربایجان غربی و از جنوب به شهرستانهای بیجار، دیواندره و سقز در استان کردستان محدود است (آریانپور، 11؛ نیز نقشه...). شهرستان تکاب بنابر قانون تقسیمات کشوری در 1385ش شامل دو بخش به نامهای مرکزی و تخت سلیمان، 6 دهستان و یک شهر به نام تکاب است (نک‍ : نشریه...، آذربایجان غربی).
این ناحیه تا 1316ش تیکان تپه خوانده می‌شد و یکی از بخشهای شهرستان مهاباد به‌شمار می‌رفت (مجموعۀ قوانین...، 86، 248). در همان سال بنابر پیشنهاد فرهنگستان و تصویب هیئت دولت نام تیکان تپه (به معنای خارتپه) به تکاب (به معنای جایی که قسمتی از آن خرم و سبز و قسمتی دیگر خشک است) تغییر یافت (محبوبی، 325، 471؛ مجموعۀ قوانین، همانجا).
شهرستان تکاب از نواحی مرتفع و کوهستانی آذربایجان غربی است و 5 قلۀ مرتفع دارد و آب و هوای آن نسبتاً سردسیری است (جعفری، 295؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیها...، 24/83، 84). بلندترین قلۀ شهرستان تکاب توله داغی (532‘ 3 متر) نام دارد ( فرهنگ جغرافیایی کوهها...، 1/130). از کوههای تکاب رودخانه‌های پرآب سرچشمه می‌گیرد که مهم‌ترین آنها ساروق نام دارد و از ریزابه‌های مهم زرینه‌رود به‌شمار می‌رود(افشین، 1/503-504؛ فرهنگ جغرافیایی رودها...، 1/ 59). افزون بر آن، آب آشامیدنی و کشاورزی تکاب از چشمه‌ها و کاریزهای متعدد تأمین می‌شود ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها، 24/82).
به سبب وجود آب نسبتاً کافی، کشاورزی و دامداری در این شهرستان پررونق است و گندم، جو، توتون، تنباکو و انواع میوه در آنجا تولید می‌شود (همان، 24/83؛ محبوبی، 327). به علت شرایط مساعد آب و هوایی پرورش زنبور عسل نیز از دیگر فعالیتهای اقتصادی این شهرستان است ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا؛ محبوبی، 327، 457). در کنار فعالیتهای کشاورزی و دامداری، صنایع‌دستی به خصوص بافت قالی، گلیم، جاجیم و سجاده رواج دارد (محمدی، 51، 55؛ محبوبی، 326). معادن زرنیخ، سنگ ساختمان، گچ، آهک و ماسه از دیگر منابع اقتصادی شهرستان تکاب‌اند ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا؛ فرهنگ جغرافیایی شهرستانها...، 378، 380).
در سرشماری 1385ش، شهرستان تکاب دارای 395‘81 تن جمعیت بوده است («درگاه...»، بش‍‌ ). مردم تکاب به زبانهای ترکی و کردی سخن می‌گویند و زبان فارسی نیز در میان آنان رواج دارد. بیشتر جمعیت این شهرستان شیعه‌مذهب‌اند، اما غالب کردی‌زبانان پیرو مذهب شافعی و شماری از آنها اهل حق هستند (محمدی، 81؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا).
شهر تکاب: این شهر که مرکز شهرستان تکاب است، در 218 کیلومتری اورمیه، بر سر راه میاندوآب به بیجار و سقز به زنجان، و در کنار رودخانۀ ساروق واقع است (جعفری، همانجا). در سرشماری آبان 1385ش، این شهر دارای 702‘ 43 تن جمعیت بوده است («درگاه»، بش‍‌ ).
پیشینۀ تاریخی: ناحیه‌ای که امروزه تکاب نامیده می‌شود، در ناحیه‌ای واقع بوده که در سالنامه‌های آشوری از نیمۀ دوم سدۀ 9ق‌م زاموآ خوانده می‌شده، و همواره دستخوش تهاجم
آشوریان بوده است (دیاکونف، 116، 118، نیز 119، نقشه). این ناحیه مسکن اقوام باستانی لولوبی و گوتی بوده است و بعدها دولت ماننا در آن تشکیل شد (همو، 185) و از سدۀ 7ق‌م با تشکیل دولت ماد از مراکز مهم اقتصادی این دولت (مادها) به‌شمار می‌رفت (همو، 16).
ازجمله آثار بر جای مانده از دورۀ مادها در این منطقه، بناهای سنگی غار کرفتو است که با دست در دل سنگ تراشیده شده است و نمونه‌ای از معماری سنگی دورۀ مادها به‌شمار می‌رود. این غار کاربرد دفاعی نیز داشته است و مردم برای گریز از تهاجم اورارتوها و آشوریها، در آن پناه می‌گرفتند (سلاحی، غارها...، 100، 101، «غار کرفتو»، بش‍ ؛ محمدی، 188-189). در کاوشهای باستان‌شناسی آثاری از دورۀ هخامنشیان در زندان سلیمان و تخت سلیمان (ه‍ م) به دست آمده است. این کاوشها همچنین نشان می‌دهد که منطقۀ تکاب در دوره‌های اشکانی و ساسانی نیز مرکز تمدنهای درخشانی بوده است که از مظاهر آن، علاوه‌بر بناهای سنگی غار کرفتو در غرب تکاب، می‌توان به آثار ساسانی کوه بلقیس در مشرق تخت سلیمان فعلی هم اشاره کرد (محمدی، 82).
منطقۀ تکاب در 22ق، به روزگار خلافت عمر به دست تازیان به صلح گشوده شد (بلاذری، 455-456؛ طبری، 4/153-155؛ یعقوبی، 2/156). به سبب نبودِ مراکز مسکونی مهم در این منطقه، به‌جز شیز، در منابع سده‌های نخستین اسلامی نامی از این منطقه برده نشده، ولی تاریخ آن در خلال تاریخ دیگر نواحی آذربایجان آمده است. اما مسلم است که ویژگیهای طبیعی آن برای اقوام چادرنشینِ ترک که از دورۀ سلجوقیان پای به این منطقه نهادند، جذاب بوده است. خانهای بزرگ مغول نیز به آذربایجان توجه خاص داشتند؛ چنان‌که هولاکو مراغه را تختگاه خود کرد و در عصر جانشینانش هم آذربایجان از مهم‌ترین قلمروهای ایشان محسوب می‌شد.
بنابر آنچه حمدالله مستوفی (ص 64) آورده، اراضی شهرستان امروزی تکاب بخشی از ولایت انجرود در عراق عجم به‌شمار می‌رفته است. اباقاخان با مرمت ویرانه‌های کاخهای به‌جا مانده از دورۀ ساسانیان در تخت سلیمان امروزی که مغولان آن‌را ستوریق می‌خواندند، این محل را اقامتگاه تابستانی ایلخانان مغـول قرار داد (همانجا؛ نیـز نک‍ : پورداود، 195، حاشیۀ 1؛ هوف، 25).
در منابع ادوار پس از مغول از این منطقه با نام ساروقورغان یاد شده است (نک‍ : محبوبی، 471؛ حافظ ابرو، 249؛ شرف‌الدین، 504؛ بدلیسی، 380؛ اسکندربیک، 2/1413). امروزه این نام (که به صورت ساری قورخان درآمده) بر دژ و روستایی در 18 کیلومتری غرب تکاب اطلاق می‌شود (سرشماری...، 14؛ قراخانی، 205، 206). در گزارش چند حادثۀ تاریخی، از ساروقورغان یاد شده است. در حدود سال 777ق شخصی به نام تورسن از خویشان امیر عادل، مالک قلعۀ ساروقورغان، در نبردی، اصفهان شاه جاندار، نمایندۀ شاه شجاع در آذربایجان را شکست داد و اسیر کرد و اموال او را گرفت (حافظ ابرو، همانجا؛ نک‍ : ستوده، 1/185). در 795ق امیرتیمور گورکانی قلعۀ ساروقورغان و قلعۀ کرفتو را تسخیر و ویران کرد (شرف‌الدین، همانجا؛ حافظ ابرو، 287).
مقارن با برآمدن صفویان، کردان مکری از ضعف دولت مرکزی استفاده کردند و بر بخشهایی از کردستان چیره شدند. در زمان شاه اسماعیل اول صفوی قلعۀ ساروقورغان در تصرف صارم پسر سیف‌الدین مکری بود و در آنجا به استقلال حکومت می‌کرد. او که از قدرت گرفتن شاه اسماعیل در بیم بود، به اطاعت سلطان سلیم عثمانی درآمد. شاه اسماعیل برای سرکوب وی بارها به متصرفات او نیرو فرستاد. پس از مرگ صارم، متصرفات او میان 3 تن از عموزادگانش تقسیم شد که هر 3 تن سر از فرمان عثمانیان پیچیدند و به اطاعت شاه طهماسب صفوی درآمدند (نک‍ : خواندمیر، 4/483-484؛ بدلیسی، 373-375). شیخ حیدر پسر امیر پاشا، آخرین حکمران مکری کردستان، قلعۀ ساروقورغان را که بر اثر جنگ ویران شده بود، مرمت کرد. چون به خضر پاشا، عامل دولت عثمانی در تبریز گزارش کردند که تعمیر قلعۀ ساروقورغان موجب خرابی مراغه شده است، وی نیز به تحریک مراغیها کوشید حکومت ساروقورغان و نواحی اطراف آن را به طایفۀ محمودی واگذار کند؛ اما حکام مکری اجازه ندادند و آن نواحی همچنان در دست مکریان باقی ماند (همو، 380-382).
در 1012ق شاه عباس اول صفوی عثمانیان را از آذربایجان و کردستان بیرون راند (اسکندربیک، 2/1030-1032). شاه عباس به منظور کاهش نفوذ حکام محلی، تیره‌هایی از ایل افشار را که تا آن زمان در نواحی ابیورد و نسا سکنا داشتند، به آذربایجان کوچانید و آنها را در جلگۀ سرسبز و خرم اورمیه اسکان داد و امور سرحدی این منطقه به نام افشار موسوم گشت. منطقۀ افشار به دو بخش تقسیم شده بود: منطقه‌ای را که امروزه تکاب مرکز آن است، «یوخاری محال» یعنی محال علیا، و منطقۀ دیگر را که امروزه صائین‌دژ مرکز آن است، «آشاقی محال» یعنی محال سفلى نامیدند (کسروی، 51؛ محبوبی، همانجا؛ محمدی، 83).
آثار تاریخی: علاوه بر بقایای آتشکدۀ تخت سلیمان، زندان سلیمان و تخت بلقیس در شهرستان تکاب (همو، 115، 122، 124)، می‌توان به بقعۀ ایوب انصاری که در 13 کیلومتری جنوب تکاب قرار دارد، نیز اشاره کرد (قراخانی، 194). قسمت اعظم این بقعه که از میان رفته (همو، 201)، مدفن یکی از فقهای
اواسط سدۀ 9ق است. هرچند اطلاعات چندانی از این فقیه به‌دست نیامده است، اما از روی مدارک مربوط به موقوفات این بقعه که قدیم‌ترین تاریخ آن به 900ق برمی‌گردد، از این شخص با نام سلطان العارفین سلطان ایوب انصاری (د 850 ق) یاد کرده‌اند (همو، 199-201). دو کتیبۀ سنگی در اطراف این بقعه وجود دارد: کتیبۀ اول را شخصی به نام ملاقلندر در تاریخ 1059ق نوشته، و می‌توان حدس زد که در این سال بنای بقعه تعمیرات اساسی شده است؛ کتیبۀ دوم به تاریخ 1283ق، متعلق به قبر ملاعبدالله یکی از آخرین متولیان بقعه است (همانجا).

مآخذ: آریانپور، جمشید و دیگران، جغرافیای استان آذربایجان غربی، تهران، 1381ش؛ اسکندربیک منشی، عالم آرای عباسی، به کوشش محمداسماعیل رضوانی، تهران، 1377ش؛ افشین، یدالله، رودخانه‌های ایران، تهران، 1373ش؛ بدلیسی، شرف خان، شرف‌نامه، به کوشش محمد عباسی، تهران، 1343ش؛ بلاذری، احمد، فتوح البلدان، به کوشش عبدالله انیس طباع، بیروت، 1407ق/1987م؛ پورداود، ابراهیم، حاشیه بر یسنا، به کوشش بهرام فره‌وشی، تهران، 1337ش، ج 2؛ جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، 1379ش؛ حافظ ابرو، عبدالله، ذیل جامع‌التواریخ رشیدی، به کوشش خانبابا بیانی، تهران، 1350ش؛ حمدالله مستوفی، نزهةالقلوب، به کوشش لسترنج، لیدن، 1331ق/1913م؛ خواندمیر، غیاث‌الدین، حبیب‌السیر، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، 1333ش؛ «درگاه ملی آمار1» (نک‍ : مل‍ ‌)؛ دیاکونف، ا. م.، تاریخ ماد، ترجمۀ کریم کشاورز، تهران، 1345ش؛ ستوده، حسینقلی، تاریخ آل مظفر، تهران، 1346ش؛ سرشماری عمومی نفوس و مسکن (1375ش)، شناسنامۀ آبادیهای کشور، شهرستان تکاب، مرکز آمار ایران، تهران، 1376ش؛ همان، نتایج تفصیلی، شهرستان تکاب، مرکز آمار ایران، تهران، 1376ش؛ سلاحی، مصطفى، غارهای ایران، تهران، 1378ش؛ همو، «غار کرفتو2» (نک‍ : مل‍‌ )؛ شرف‌الدین علی یزدی، ظفرنامه، به کوشش عصام‌الدین اورونبایف، تاشکند، 1972م؛ طبری، تاریخ؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور (شاهین‌دژ)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، 1374ش؛ فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، 1381ش؛ فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور‌ (شهرستان ارومیه)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، 1379ش؛ فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، 1379ش؛ قراخانی، حسین، «بقعۀ ایوب انصاری»، بررسیهای تاریخی، تهران، 1352ش، س 8، شم‍ 6؛ کسروی، احمد، کاروند، به کوشش یحیى ذکاء، تهران، 1352ش؛ مجموعۀ قوانین سال 1316، وزارت کشور، تهران، 1316ش؛ محبوبی، جمشید، نگاهی به تاریخ و جغرافیای میاندوآب و تکاب و شاهین‌دژ، تهران، 1370ش؛ محمدی، علی، تکاب افشار، تهران، 1369ش؛ نشریۀ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، 1385ش؛ نقشۀ تقسیمات کشوری ایران، گیتاشناسی، تهران، 1381ش، شم‍ 294؛ هوف، دیتریش، «تخت سلیمان»، شهرهای ایران، ترجمۀ فرامرز نجد سمیعی، به کوشش محمدیوسف کیانی، تهران، 1368ش، ج 3؛ یعقوبی، احمد، تاریخ، بیروت، 1415ق/1995م؛ نیز:

منبع http://www.cgie.org.ir/



تاريخ : 88/05/07 | 13:58 | نویسنده : نادر براتی |

 

افشار

 

 

 
اَفْشار، نام‌ يك‌ گروه‌ بزرگ‌ قومى‌ - عشايري‌ از اقوام‌ ترك‌ زبان‌ ايران‌. افشار در متنهاي‌ قديم‌ به‌ صورتهاي‌ اَوْشار (بدرالدين‌، 20؛ ابوالغازي‌، 27)، اَوشر (رشيدالدين‌، 1/40)، اَوْشَريّه‌، اوشاريه‌ و افشاريه‌ (ابن‌ تغري‌ بردي‌، 14/48؛ مقريزي‌، 4(1)/86، 126، جم ؛ قلقشندي‌، 7/282) نيز آمده‌ است‌.
افشار يكى‌ از نيرومندترين‌ ايلات‌ ترك‌ زبان‌ (فيلد، 49) در تاريخ‌ ايران‌ به‌ شمار مى‌رفته‌ است‌. در زمان‌ سلجوقيان‌ نام‌ افشار چنان‌ وحشت‌انگيز بود كه‌ اقوام‌ تركمان‌، ازبك‌ و تاتار كودكان‌ خود را با گفتن‌ عبارت‌ «اوشار گَلدي‌» (افشار آمد) مى‌ترساندند (قدوسى‌، 18). ايل‌ افشار يكى‌ از ايلات‌ تشكيل‌ دهندة سپاهيانى‌ است‌ كه‌ اقتدار شاه‌ اسماعيل‌ اول‌ صفوي‌ (سل 907-930ق‌) را در ايران‌ استوار كردند و يكى‌ از 32قبيلة اشرافى‌ داراي‌امتيازات‌ ويژه‌ (اروج‌بيك‌، 67) و نيز از ايلات‌ عمده‌ و معتبر قزلباش‌ (ابوالحسن‌ مستوفى‌، 156-157) در دورة صفوي‌ بوده‌ است‌. سران‌ و اميران‌ طايفه‌هاي‌ افشار در جنگهاي‌ پادشاهان‌ صفوي‌ با عثمانيها و ازبكها، در سپاه‌ نادرشاه‌ نقش‌ بزرگ‌ و مهمى‌ داشتند. بخش‌ بزرگى‌ از نيروي‌ سپاه‌ قاجار را نيز مردان‌ طايفه‌هاي‌ ايل‌ افشار تشكيل‌ مى‌دادند (, 2 EI.(I/240
امروزه‌ بيشتر طايفه‌هاي‌ افشار در شهرها و روستاهاي‌ ايران‌ اسكان‌ يافته‌اند و فقط گروههاي‌ كوچكى‌ از آنها شيوة چادرنشينى‌ و كوچندگى‌ را حفظ كرده‌اند و ييلاق‌ و قشلاق‌ مى‌كنند.
خاستگاه‌ قومى‌: نخستين‌بار كاشغري‌ در ديوان‌ لغات‌ الترك‌ (تأليف‌: 466ق‌) از ايل‌ افشار نام‌ مى‌برد و افشارها را از تركان‌ اُغوز يا تركمان‌ و يكى‌ از 22 تيرة آن‌ قوم‌ به‌ شمار مى‌آورد (1/56؛ نيز نك: بدرالدين‌، ابن‌ تغري‌ بردي‌، همانجاها؛ مقريزي‌، 4(1)/86؛ نيز نك: رشيدالدين‌، 1/35-36؛ استرابادي‌، 26؛ شيروانى‌، 106).
اوشر يا اوشار را نام‌ يكى‌ از 4 فرزند يولدوزخان‌، پسر سوم‌ اغوز، و آن‌ را به‌ معنى‌ «چالاك‌ و به‌ شكار جانوران‌ مهوس‌» (رشيدالدين‌، 1/40) و يا كسى‌ كه‌ كاري‌ را به‌ چالاكى‌ انجام‌ مى‌دهد (ابوالغازي‌، 28)، آورده‌اند. قوم‌ افشار ظاهراً نام‌ خود را از نام‌ سر دودمان‌ قومى‌ خود «اَوْشَر» گرفته‌ است‌ (لاكهارت‌، نادرشاه‌، .(17 مقدسى‌ از دهى‌ بزرگ‌ به‌ نام‌ اوشر در تركستان‌ ياد مى‌كند (ص‌ 282). شايد به‌ سبب‌ اقامت‌ گروهى‌ از نياكان‌ افشار در اين‌ ده‌، آن‌ را اوشر مى‌خواندند.
نشان‌ دودمانى‌ - طايفگى‌: هر يك‌ از 22 يا 24 تيرة قوم‌ اغوز (نك: رشيدالدين‌، 1/35) از جمله‌ افشارها، تَمْغا، يا نشان‌ مخصوصى‌ براي‌ خود داشتند كه‌ «فرمانها، خزاين‌ و گله‌ و رمه‌»هايشان‌ را بدان‌ نشانه‌ گذاري‌ مى‌كردند و به‌ اينگونه‌ از يكديگر متمايز مى‌شدند (همو، 1/37). نشان‌ دودمانى‌ - طايفگى‌ افشار را كاشغري‌ (همانجا) به‌ شكل‌ آورده‌ است‌ (نيز نك: رشيدالدين‌، 1/40؛ بدرالدين‌، 20).
ايل‌ افشار يك‌ اونقون‌ يا جانور مقدس‌ نيز داشت‌. اين‌ اونقون‌ ميان‌ افشارها و 3 تيرة ديگر از فرزندان‌ يولدوزخان‌ مشترك‌ بود. رشيدالدين‌ فضل‌الله‌ واژة اونقون‌ را برگرفته‌ از كلمة «انيق‌» تركى‌ و به‌ معناي‌ مبارك‌ نوشته‌ است‌. اونقون‌ ايل‌ افشار «طوشنجيل‌» ناميده‌ مى‌شد كه‌ احتمالاً يك‌ پرندة شكاري‌ بود. افشارها طوشنجيل‌ را مقدس‌ و مبارك‌ مى‌شمردند و شكار و آزار اين‌ پرنده‌ را منع‌ كرده‌ بودند و گوشتش‌ را هم‌ نمى‌خوردند (1/37، 40).
هر يك‌ از تيره‌هاي‌ اغوز مجاز بودند كه‌ به‌ هنگام‌ «طوي‌» (جشن‌، به‌ خصوص‌ جشن‌ عروسى‌) و پختن‌ غذا فقط اندام‌ معينى‌ از گوشت‌ حيوان‌ را به‌ كار برند و بخورند (همو، 1/37- 38). اندام‌ گوشت‌ تعيين‌ شده‌ براي‌ افشار و 3 تيرة ديگر فرزندان‌ يولدوزخان‌ «صاغ‌ اوباحه‌» بود كه‌ كاربرد و خوردن‌ آن‌ براي‌ قبيله‌هاي‌ ديگر قوم‌ اغوز حرام‌ شمرده‌ مى‌شد (همو، 1/40).
به‌ نظر يكى‌ از پژوهشگران‌ ايرانى‌، نظام‌ اونقون‌ پرستى‌ پيش‌ از انتخاب‌ تمغا و شيوة نشانه‌گذاري‌ بر گله‌ و رمه‌ در ميان‌ اقوام‌ اغوز پديد آمده‌ بود. اين‌ پژوهشگر اونقون‌ را مختص‌ به‌ دورة «گردآوري‌ خوراك‌» و گذران‌ زندگى‌ از راه‌ شكار و صيد، و تمغا را مختص‌ به‌ دورة «توليد خوراك‌» و تلاش‌ در اندوختن‌ و حفظ ذخاير، گله‌ و رمه‌ و متمايز كردن‌ آنها از متعلقات‌ ديگران‌، دانسته‌ است‌ (پوركريم‌، 63 -64).
مهاجرت‌ و پراكندگى‌: سرزمين‌ اصلى‌ افشارها دشت‌ قپچاق‌ در تركستان‌ بود. بنابر داده‌هاي‌ تاريخى‌، در اواخر دورة سلجوقى‌ يك‌ دستة بزرگ‌ از افشارها اين‌ سرزمين‌ را ترك‌ كردند و به‌ ايران‌ آمدند. دسته‌اي‌ از افشار به‌ سركردگى‌ يعقوب‌ بن‌ ارسلان‌ افشري‌ ظاهراً پيش‌ از 543ق‌ (دهة 540ق‌) به‌ خوزستان‌ مهاجرت‌ كردند (وصاف‌، 86؛ نيز نك: كسروي‌، 48، حاشية 1).
گريختن‌ يكى‌ از اميران‌ برجستة ايل‌ افشار به‌ نام‌ آيدغدي‌، يا كُشْطغان‌ (برخى‌ مانند بنداري‌ اصفهانى‌ نام‌ او را آيدغدي‌ بن‌ كشطغان‌ نيز آورده‌اند)، معروف‌ به‌ شَمْله‌ يا شومله‌، در 547ق‌ از همدان‌ به‌ خوزستان‌ (بنداري‌،210،262؛راوندي‌،260-261؛ ابن‌اثير،11/163)، و اشارة ابن‌ اثير (11/201) به‌ گرد آمدن‌ جمع‌ بسياري‌ تركمان‌ در خوزستان‌ در 550ق‌، اقامت‌ طايفه‌هايى‌ از ايل‌ افشار را از آغاز دهة 540ق‌، يا حتى‌ پيش‌ از آن‌ تاريخ‌، در خوزستان‌ تأييد مى‌كنند. احمد كسروي‌ نيز بر آن‌ است‌ كه‌ اگر گروهى‌ از افشارها در خوزستان‌ زندگى‌ نمى‌كردند، هيچ‌گاه‌ شومله‌ در آنجا پناه‌ نمى‌گرفت‌ (ص‌ 48). بدليسى‌ نيز در شرف‌نامه‌ از تركان‌ افشري‌ تابع‌ سلجوقيان‌ به‌ سركردگى‌ حسام‌الدين‌ شوملى‌ نام‌ مى‌برد كه‌ حاكم‌ منطقة لر كوچك‌ در خوزستان‌ بود (ص‌ 58).
از قرن‌ 7 تا 10ق‌ از افشارهاي‌ ساكن‌ خوزستان‌ آگاهى‌ درست‌ و روشنى‌ در دست‌ نيست‌. در دورة صفوي‌ باز به‌ نام‌ افشارها و شمار انبوه‌ مردم‌ اين‌ ايل‌ در سرزمين‌ خوزستان‌ در متون‌ آن‌ دوره‌ برمى‌خوريم‌ كه‌ در كهگيلويه‌، رامهرمز، دورق‌، شوشتر و دزفول‌ پراكنده‌ بودند (كسروي‌، 43-44). اسكندربيك‌ در وقايع‌ دورة پادشاهى‌ طهماسب‌ صفوي‌ (سل 930-984ق‌) از حدود 10 هزار خانوار افشار در كهگيلويه‌، به‌ هنگامى‌ كه‌ خليل‌خان‌ افشار حاكم‌ آنجا بود، ياد مى‌كند (ص‌ 140، 227). در اين‌ زمان‌ دو تن‌ از سران‌ طايفه‌هاي‌ افشار خوزستان‌ به‌ نامهاي‌ مهديقلى‌ سلطان‌ و حيدرقلى‌ سلطان‌ در شوشتر و دزفول‌ حكومت‌ مى‌كردند. در 946ق‌، وقتى‌ كه‌ مهدي‌ قلى‌ سلطان‌ سركشى‌ كرد و قلعة شوشتر را گرفت‌ و به‌ غارت‌ مردم‌ در شهرها و روستاها پرداخت‌، حيدرقلى‌ سلطان‌ از جانب‌ حكومت‌ مركزي‌ به‌ دفع‌ او، و پايان‌ بخشيدن‌ به‌ غارتگري‌ مردم‌ طايفة او مأموريت‌ يافت‌ (روملو، 380).
اسكندربيك‌ در عالم‌ آراي‌ عباسى‌ از چند شورش‌ طايفه‌هاي‌ افشار خوزستان‌ در زمان‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ صفوي‌ (سل 996- 1038ق‌) ياد مى‌كند.او يك‌بار (ص‌ 500) به‌شورش‌ افشارهاي‌شوشتر در 1003ق‌، و بار ديگر به‌ طغيان‌ و نافرمانى‌ افشارهاي‌ كهگيلويه‌ و رامهرمز در 1005ق‌ اشاره‌ دارد و در شرح‌ شورش‌ افشارها در رامهرمز از دو طايفة گُندوزلو و اَرَشلو افشار نام‌ مى‌برد (ص‌ 524 - 525). كسروي‌ بجز اين‌ دو طايفه‌، طايفة الپلو را هم‌ از طايفه‌هاي‌ بنام‌ و شناخته‌ شدة ايل‌ افشار در خوزستان‌ معرفى‌ مى‌كند (ص‌ 45، حاشية 3).
ايل‌ افشار در ناحية وسيعى‌ از خاور هويزه‌ تا ناحية دورق‌ در خوزستان‌ مى‌زيستند. دورق‌ پايگاه‌ اصلى‌ اين‌ ايل‌ بود. اعراب‌ كَعبى‌ كه‌ در آغازِ زمامداري‌ِ صفويان‌ پيرامون‌ هويزه‌ و در كنار كرخه‌ بودند، پس‌ از مرگ‌ شاه‌ طهماسب‌ اول‌ به‌ قلمرو افشارها حمله‌ كردند و آنها را بيرون‌ راندند. در دورة شاه‌ عباس‌، امامقلى‌خان‌ والى‌ فارس‌، اعراب‌ قبيلة كعب‌ را از سرزمين‌ ايل‌ افشار بيرون‌ كرد و مردم‌ اين‌ ايل‌ را به‌ سرزمينشان‌ بازگرداند. پس‌ از مرگ‌ نادرشاه‌ (1160ق‌) كعبيها با بهره‌گيري‌ از آشفتگى‌ اوضاع‌ و فريب‌ سران‌ طوايف‌ افشار و كشتن‌ شماري‌ از آنها به‌ كمك‌ نيروهاي‌ رزمندة والى‌ هويزه‌ به‌ دورق‌ حمله‌ كردند و دوباره‌ ايل‌ افشار و طوايف‌ ترك‌ ديگر را از آنجا بيرون‌ راندند. پس‌ از اين‌ واقعه‌، گروهى‌ از طايفه‌هاي‌ افشار به‌ كنگاور و اسدآباد، و گروهى‌ ديگر به‌ اورميه‌ مهاجرت‌ كردند و شماري‌ از آنها نيز كه‌ از طايفة گندوزلو بودند، در همسايگى‌ شوشتر و دزفول‌ سكنى‌ گزيدند (دوبد، 318-319).
گندوزلو تنها طايفة عمدة افشارهاي‌ خوزستان‌ بودند كه‌ رفته‌رفته‌ به‌ صورت‌ يك‌ ايل‌ مستقل‌ درآمدند (فيلد، 51). اين‌ ايل‌ از دورة صفوي‌ تاكنون‌ در خوزستان‌ بازمانده‌اند. قلمرو استقرار و كوچ‌ آنها را از بند داوود تا شوشتر و از شوشتر تا نزديك‌ كوهانك‌ و پيرامون‌ رود دزفول‌ نوشته‌اند (كيهان‌، 2/92). از ده‌ بُلَيتى‌ (نك: كسروي‌، 46: بُلَيده‌ مصغّر بلده‌) در نزديك‌ شوشتر و كنار آب‌ گرگر به‌ عنوان‌ محل‌ خان‌نشين‌ گندوزلوها نام‌ برده‌، و نوشته‌اند كه‌ چراگاه‌ دام‌ اين‌ گروه‌ حوالى‌ رودخانة گرگر و بند قير بوده‌ است‌ (لايارد، 42-43). كسروي‌ براساس‌ آمار كتابچة سرشماري‌ سال‌ 1286ق‌ مى‌نويسد: شمار طايفه‌هاي‌ گندوزلو در ابتدا 12 طايفه‌ بود كه‌ 3 طايفه‌ از آنها در زمان‌ سرشماري‌ از ميان‌ رفته‌ بودند. او نامهاي‌ اين‌ 9 طايفه‌ را ساربان‌، چم‌ كناري‌، آل‌ شالو، خلج‌، عالى‌ كلو، ميرجانى‌، احقانلو، حرحات‌ كهى‌؟ و فيلى‌ آورده‌ است‌ (ص‌ 52). به‌ نوشتة او، گندوزلوهاي‌ شوشتر و روستاهاي‌ پيرامون‌ آن‌ كه‌ شمارشان‌ به‌ هزار خانوار مى‌رسيد، پس‌ از چند نسل‌ زيستن‌ با مردم‌ بومى‌ آن‌ ناحيه‌، زبان‌ تركى‌ را فراموش‌ كرده‌ بودند و همه‌ به‌ گويش‌ شوشتري‌ سخن‌ مى‌گفتند. مردم‌ ايل‌ تا اوايل‌ سدة 14ش‌ شكل‌ زندگى‌ ايلى‌ - عشايري‌ را حفظ كرده‌ بودند و از لحاظ شيوة زندگى‌ و آداب‌ و رسوم‌ و جامه‌ با شوشتريان‌ تفاوت‌ داشتند (ص‌ 46).
دستة دوم‌ افشارها در زمان‌ استيلاي‌ مغولان‌ بر تركستان‌، آنجا را ترك‌ كردند و به‌ غرب‌ ايران‌ رفتند و در آذربايجان‌ سكنى‌ گزيدند (استرابادي‌، 26؛ نيز نك: مينورسكى‌، 8 -9؛ لاكهارت‌، نادرشاه‌، .(17 بنابر روايتى‌، اميرتيمور، گرگين‌ بيك‌ اوصالوي‌ افشار را در 802ق‌ به‌ حكومت‌ منطقة اورميه‌ گماشت‌. او با گروهى‌ از افشارهاي‌ وابسته‌ به‌ طايفة اوصالو (نك: ه د، اصانلو) به‌ توپراق‌ قلعه‌، حاكم‌نشين‌ اورميه‌، رفت‌ (افشار، 11؛ نيز نك: نيكيتين‌، .(71 در وقايع‌ سال‌ 905ق‌، وقتى‌ كه‌ شاه‌ اسماعيل‌ صفوي‌ به‌ آذربايجان‌ و ارزنجان‌ رفت‌، نزديك‌ به‌ 7 هزار سپاهى‌ از ايلات‌ مختلف‌ آنجا، از جمله‌ ايل‌ افشار، در بارگاه‌ وي‌ گرد آمدند (قزوينى‌، 392). شاردن‌ شمار افشارهاي‌ ايران‌ را در دورة صفويان‌ با توجه‌ خاص‌ به‌ افشارهاي‌ خوزستان‌، 88 هزار تن‌ نوشته‌ است‌ .(X/243)
افشارهاي‌ مستقر در خوزستان‌ و آذربايجان‌ به‌ تدريج‌ بنابر خواست‌ خود، يا خواست‌ حكومتها، و يا ستيزه‌هاي‌ ايلى‌ - طايفگى‌ به‌ نواحى‌ ديگر كوچيدند:
افشارهاي‌ اورميه‌: نخستين‌ گروه‌ افشار كه‌ در اورميه‌ استقرار يافتند، افشارهايى‌ بودند كه‌ ظاهراً همراه‌ گرگين‌ بيك‌ در 802ق‌ به‌ آنجا رفتند. پس‌ از مرگ‌ وي‌ پسر ارشدش‌ الامه‌ سلطان‌ و پس‌ از او برادر كهترش‌ يادگار سلطان‌ اوصالو، حكومت‌ اورميه‌ را به‌ دست‌ گرفتند (افشار، 12-13).
نيكيتين‌ بيش‌ از 40 تن‌ از حاكمان‌ اورميه‌ را نام‌ مى‌برد كه‌ از سران‌ طايفه‌هاي‌ افشار قاسملو (16 تن‌)، ايمانلو (5 تن‌)، افشار (6 تن‌)، اوصالو (3 تن‌)، ارشلو (2 تن‌)، پاپالويى‌ و كوسه‌ احمدلو (از هر طايفه‌ يك‌ تن‌) و چند تن‌ از طايفه‌هاي‌ ديگر بودند و از 802ق‌ تا 1264ق‌ و سالها بعد حكومت‌ اورميه‌ را در دست‌ داشتند. برخى‌ از آنان‌ به‌ منصب‌ بيگلربيگى‌ هم‌ رسيدند. همو در جاي‌ ديگر از طايفه‌هاي‌ افشار اورميه‌، 6 طايفة قاسملو، ايمانلو، ارشلو، گندوزلو، بكشلو و كوه‌ گلو را از طوايف‌ عمدة افشار ياد مى‌كند (ص‌ .(105-109 اوبرلينگ‌ نام‌ طايفة كوه‌گلو را احتمالاً منتسب‌ به‌ كهگيلويه‌ مى‌داند و مى‌نويسد كه‌ اين‌ طايفة افشار پس‌ از قتل‌ نادرشاه‌ از منطقة كهگيلويه‌ به‌ اورميه‌ مهاجرت‌ كردند ( ايرانيكا، .(I/585
قاسم‌سلطان‌ از طايفةايمانلوي‌افشار در زمان‌شاه‌عباس‌ اول‌رهبري‌ دسته‌اي‌ از افشارهاي‌ اورميه‌ را برعهده‌ داشت‌. وظيفة او نگهداشتن‌ سپاهى‌ از ايل‌ افشار در مرز غرب‌ ايران‌ و كرمانشاه‌ و پاسداري‌ از مرز بود (اسكندر بيك‌، 925؛ نيز نك: كسروي‌، 50). قاسم‌سلطان‌ ايمانلو رئيس‌ و بنيان‌گذار ايل‌ افشار اورميه‌ بود ( ايرانيكا، .(I/583 شاه‌ عباس‌ او را به‌ رتبة بلند «خانى‌» سرافراز گرداند (اسكندربيك‌، 1007). به‌ سبب‌ دليريها و جنگاوريهاي‌ او و حرمت‌ و حفظ نامش‌، اولاد و احفاد و طايفة زير فرمان‌ و سرپرستى‌ او به‌ طايفة قاسملو شهرت‌ يافتند I/240) , 2 ؛ EIايرانيكا، همانجا).
پس‌ از قاسم‌ سلطان‌ پسرش‌ كلبعلى‌ سلطان‌ سرپرستى‌ طايفه‌ را برعهده‌ گرفت‌ و حكمران‌ اورميه‌ شد (اسكندربيك‌، 1085؛ نيز نك: نيكيتين‌، .(105 كلبعلى‌خان‌ پس‌ از بازگشت‌ پيروزمندانه‌ از جنگ‌ با عشاير كرد متمرد مرزنشين‌ ايران‌ و عثمانى‌، در توپراق‌ قلعه‌نشيمن‌ گزيد. او براي‌ سكنى‌ دادن‌ طايفه‌هاي‌ افشار، براي‌ هر يك‌ بلوك‌ و ناحيه‌اي‌ مخصوص‌ تعيين‌ كرد و در اختيار آنها گذاشت‌ (نك: افشار، 48-49).
نادرشاه‌ كه‌ خود از طايفة قرقلوي‌ افشار ساكن‌ در ابيورد خراسان‌ بود، گروه‌ بزرگى‌ از افشارهاي‌ اورميه‌ را به‌ نواحى‌ ديگر ايران‌ كوچاند: 12 هزار خانوار را به‌ ابيورد خراسان‌، 3 هزار خانوار را به‌ صاين‌ قلعه‌ و 6 هزار تن‌ را براي‌ دفاع‌ از مرزهاي‌ غرب‌ ايران‌ به‌ مرز آذربايجان‌ و خاك‌ عثمانى‌ منتقل‌ كرد (نيكيتين‌، .(88
صاين‌ قلعه‌ (شاهين‌ دژ كنونى‌) در درة رود جغاتو (زرينه‌رود) در جنوب‌ آذربايجان‌ در آغاز قرن‌ 19م‌ (دهة دوم‌ قرن‌ 13ق‌)، بنابر نوشتة راولينسون‌ داراي‌ 300 پارچه‌ آبادي‌ بود كه‌ حدود 500 ،3خانوار افشار همراه‌ طايفه‌هاي‌ ديگر در آنها مى‌زيستند. پس‌ از آمدن‌ گروه‌ بزرگى‌ از طايفة «چهار دولى‌» به‌ جغاتو، بسياري‌ از افشارها ناگزير از ترك‌ اين‌ ناحيه‌ شدند و به‌ اورميه‌ بازگشتند. در 1339ش‌/1960م‌ افشارهاي‌ صاين‌ قلعه‌ كه‌ از 3 طايفة قاسملو، قليچ‌خانى‌ و قرخلو (= قرقِلو) بودند، در 150 آبادي‌ به‌ سر مى‌بردند. شمار بزرگى‌ از آنها تابستانها را با گله‌هاي‌ خود در دامنة كوههاي‌ منطقه‌ مى‌گذراندند ( ايرانيكا، I/583- .(584
از شمار جمعيت‌ افشارهاي‌ اورميه‌ آمار دقيقى‌ در دست‌ نيست‌. خانم‌ شيل‌ كه‌ در سالهاي‌ 1265-1269ق‌/1849-1853م‌ در ايران‌ بوده‌ است‌، شمار آنها را كه‌ مركب‌ از ترك‌ و تات‌ بودند، 7 هزار خانوار مى‌دهد (ص‌ .(396 اوبرلينگ‌ شمار آنها را دست‌ كم‌ 30 هزار تن‌ تخمين‌ زده‌ است‌ كه‌ همه‌ اسكان‌ يافته‌اند ( ايرانيكا، .(I/583
افشارهاي‌ فارس‌: مينورسكى‌استقرارافشارها را در فارس‌مدتها پيش‌ از دورة صفوي‌ دانسته‌، مى‌نويسد: منصوربيك‌ افشار كه‌ اقامتگاهش‌ در كهگيلويه‌ بود، به‌ پاداش‌ كمكش‌ در به‌ تخت‌ نشاندن‌ محمد بن‌ يوسف‌ آق‌ قويونلو در 903ق‌، به‌ حكومت‌ فارس‌ منصوب‌ شد («رژه‌...1»، .(174 روملو مى‌نويسد: منصور بيك‌ در 904ق‌ حكومت‌ آنجا را به‌ دست‌ گرفت‌ (ص‌ 34؛ نيز نك: I/240 , 2 .(EI
افشارها احتمالاً در اوايل‌ دورة صفوي‌ از خراسان‌ (فسايى‌، 2/1440؛ بابن‌، 161)، يا از نواحى‌ مركزي‌ ايران‌ ( ايرانيكا، همانجا) به‌ كازرون‌ فارس‌ مهاجرت‌ كرده‌ بودند (نيز نك: مظلوم‌زاده‌، 2438). سران‌ افشار مدت‌ 250 سال‌ در كازرون‌ حكمرانى‌ كردند. نخستين‌ حاكم‌ از خوانين‌ افشار خواجه‌ پير بداق‌ بود كه‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ او را پس‌ از 1000ق‌ به‌ حكومت‌ كازرون‌ برگماشت‌ و آخرين‌ حاكم‌ عباسقلى‌ خان‌ بود كه‌ تا چند سال‌ پس‌ از 1260ق‌ فرمانروايى‌ داشت‌ (فسايى‌، 2/1440، 1442).
فسايى‌ در فهرست‌ اسامى‌ تيره‌هاي‌ ايل‌ اينالو (ه م‌) و نيز در فهرست‌ تيره‌هاي‌ ايل‌ قشقايى‌ به‌ تيرة «افشار اوشاغى‌» (فرزندان‌ افشار)، و در فهرست‌ تيره‌هاي‌ ايل‌ قشقايى‌ به‌ تيرة «افشار كرمانى‌» اشاره‌ مى‌كند (2/1576، 1582). افشار كرمانى‌ طايفه‌اي‌ از ايل‌ كشكولى‌ كوچك‌ را در اتحادية ايل‌ قشقايى‌ شكل‌ مى‌داد. اين‌ طايفه‌ احتمالاً به‌ هنگام‌ كوچ‌ گروههايى‌ از «لك‌» و ترك‌ به‌ سيرجان‌ كرمان‌، در پى‌ منازعه‌ با حكومت‌ فارس‌ در اواخر نيمة قرن‌ 13ق‌/ اوايل‌ دهة 1830م‌ به‌ قشقاييها پيوسته‌اند ( ايرانيكا، .(I/585 خانم‌ شيل‌ اين‌ گروه‌ را با نام‌ «قاجار افشار» و مركب‌ از ترك‌ و لك‌ معرفى‌ مى‌كند. وي‌ جمعيت‌ آنها را 350 خانوار ذكر مى‌كند كه‌ 250 خانوار از آنها ترك‌ بودند (ص‌ .(398 شمار آنها در 1337ش‌/1958م‌ حدود 129 خانوار بوده‌ است‌ ( ايرانيكا، همانجا).
افشارهاي‌ كهگيلويه‌: طايفه‌هايى‌ از ايل‌ افشار در دورة صفوي‌ در منطقة كهگيلويه‌ استقرار يافته‌ بودند. در گروه‌ سوارانى‌ كه‌ در 936ق‌ به‌ سپاه‌ شاه‌ طهماسب‌ اول‌، براي‌ جنگ‌ با عبيدالله‌خان‌ ازبك‌، پيوسته‌ بودند، 3 هزار سوار دلاور از ايل‌ افشار كهگيلويه‌ و شولستان‌ فارس‌ به‌ سركردگى‌ الوند سلطان‌، حاكم‌ آن‌ ناحيه‌ شركت‌ داشتند (قاضى‌ احمد، 1/200؛ نيز نك: فسايى‌، 1/390). در 940ق‌ نيز الوند سلطان‌ افشار همراه‌ با هزار سوار از افشارهاي‌ كهگيلويه‌ به‌ اردوي‌ شاه‌ طهماسب‌ در دزفول‌ پيوستند و به‌ سوي‌ تبريز رفتند (همو، 1/393).
اسكندربيك‌ شمار افشارهاي‌ كهگيلويه‌ را در زمان‌ شاه‌ طهماسب‌ 10 هزار خانوار، و از خليل‌ بيك‌ افشار به‌ عنوان‌ حاكم‌ وقت‌ كهگيلويه‌ ياد مى‌كند (ص‌ 140). قاضى‌ احمد قمى‌ در وقايع‌ سال‌ 994ق‌ به‌ ارتباط ميان‌ سران‌ طايفه‌هاي‌ افشار كهگيلويه‌ و فارس‌ اشاره‌ مى‌كند (2/857 - 858).
افشارهاي‌ كهگيلويه‌ عمدتاً از دو طايفة گندوزلو و ارشلو بوده‌اند. سران‌ اين‌ دو طايفه‌ در دهمين‌ سال‌ جلوس‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ (1005ق‌) شورش‌ كردند و با گروهى‌ سوار جنگجوي‌ افشار در ناحية رامهرمز گرد آمدند. شاه‌ عباس‌، الله‌ ورديخان‌ حاكم‌ فارس‌ را با سپاهى‌ به‌ رامهرمز فرستاد. وي‌ افشارهاي‌ شورشى‌ را سركوب‌ كرد و بسياري‌ از آنها را كشت‌ (اسكندربيك‌، 524 - 525). پس‌ از اين‌ شكست‌، دورة حكمرانى‌ ايل‌ افشار در كهگيلويه‌ پايان‌ يافت‌ و طايفه‌هاي‌ افشار آنجا را ترك‌ كردند و به‌ مناطق‌ ديگر، از جمله‌ حدود شوشتر و دره‌ خزينه‌ و منصوريه‌ و حومة بهبهان‌ مهاجرت‌ كردند. شماري‌ از افشارها نيز به‌ ايل‌ آقاجري‌ كهگيلويه‌ پيوستند (باور، 24، حاشية 119؛ مينورسكى‌، «اينالو»، .(4 گروه‌ كوچكى‌ از افشارها نيز در كهگيلويه‌ بازماندند كه‌ تا اوايل‌ قرن‌ 13ق‌/19م‌ در آن‌ سرزمين‌ مى‌زيستند ( 2 ، EIهمانجا).
افشارهاي‌خراسان‌: منابع‌تاريخى‌زمان‌مهاجرت‌نخستين‌گروههاي‌ ايل‌ افشار به‌ خراسان‌ را در آغاز دورة صفوي‌ گزارش‌ مى‌دهند. استرابادي‌ در جهانگشاي‌ نادري‌ به‌ مهاجرت‌ ايل‌ قرقلو از آذربايجان‌ به‌ خراسان‌ در زمان‌ شاه‌ اسماعيل‌ اول‌، و سكنى‌ گزيدن‌ آن‌ ايل‌ در شمال‌ خراسان‌ اشاره‌ مى‌كند و مى‌نويسد: نواحى‌ سرچشمة مياب‌ كوبكان‌ در كوهستانهاي‌ جنوبى‌ محال‌ ابيورد ييلاق‌، و اتك‌، شمالى‌ترين‌ ناحية كوبكان‌ يا كوپكان‌، و دستجرد و درّه‌ جَز (دره‌ گز) قشلاق‌ طايفه‌هاي‌ ايل‌ افشار بود (ص‌ 26-27؛ نيز نك: لاكهارت‌، نادرشاه‌، 17 ؛ مينورسكى‌، 9؛ قدوسى‌، 15). گزارشهاي‌ تاريخى‌ ديگر نيز استقرار گروههاي‌ افشار را در اين‌ دوره‌ در خراسان‌ تأييد مى‌كنند. مثلاً خواندمير به‌ فرستادن‌ سپاهى‌ به‌ فرماندهى‌ شاهرخ‌ بيك‌افشار در 919ق‌ به‌ قندهار براي‌ سركوب‌ شجاع‌بيك‌ ياغى‌ و فتح‌ آن‌ ولايت‌ اشاره‌ مى‌كند (نك: 4/541). در وقايع‌ سال‌ 936ق‌، به‌ هنگام‌ گرد آمدن‌ جنگجويان‌ عشاير ترك‌ در سپاه‌ شاه‌ طهماسب‌ از طايفة احمد سلطان‌ِ ايل‌ افشار نام‌ مى‌برند كه‌ مدت‌ 20 سال‌ در خراسان‌، مرو، سرخس‌، مشهد مقدس‌ و طوس‌ با ازبكان‌ مى‌جنگيده‌اند (قاضى‌ احمد، 1/200). اسكندربيك‌ نيز به‌ خسرو سلطان‌ كوراوغلى‌، رهبر افشارها در خراسان‌ اشاره‌ دارد و از مبارزات‌ او پس‌ از مرگ‌ عبيدالله‌خان‌ ازبك‌ (946ق‌) ياد مى‌كند (ص‌ 93، 140).
در دورة شاه‌ عباس‌ اول‌، جمعى‌ ديگر از ايلات‌ و احشامات‌ (= طايفه‌ها) افشار آذربايجان‌ را براي‌ مقابله‌ با حملات‌ و تجاوزات‌ ازبكان‌ به‌ نواحى‌ خراسان‌ كوچاندند. در ميان‌ اين‌ كوچندگان‌، 500 ،4 خانوار نيز از ايل‌ افشار اورميه‌ بودند. اينان‌ نيز در نواحى‌ ابيورد و دره‌ گز اقامت‌ گزيدند (محمدكاظم‌، 1/4- 5). احتمالاً اشارة كسروي‌ به‌ كوچ‌ طايفة قرقلوي‌ افشار در زمان‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ به‌ نواحى‌ ابيورد و نسا، همراه‌ با دسته‌هايى‌ از كردهاي‌ چَمِشْكَزَك‌ِ خوار و ورامين‌ تهران‌، به‌ اين‌ مرحله‌ از كوچ‌ افشارها بوده‌ است‌ (ص‌ 51).
بنابر قولى‌، در دورة صفوي‌ ناحية كوپكان‌ را به‌ پاس‌ وطن‌خواهى‌ و مبارزات‌ ايل‌ افشار و جنگ‌ دليرانة آنها با قواي‌ ازبك‌ و شكست‌ دادن‌ آنان‌، به‌ رسم‌ سيورغال‌ (تيول‌، اقطاع‌) به‌ ايل‌ افشار بخشيده‌ بودند (نك: قدوسى‌، همانجا، به‌ نقل‌ از ژوستن‌).
نادرشاه‌ در حدود 56 هزار خانوار از ايلات‌ فارس‌، عراق‌ و آذربايجان‌ را در 1143ق‌ به‌ خراسان‌ كوچانيد. از اين‌ عشاير، 12 هزار خانوار افشار بودند كه‌ 2 هزار تن‌ از آنها به‌ طايفة قرقلو تعلق‌ داشتند. گروهى‌ از قرقلوها را در مياب‌ كوپكان‌، يورت‌ قديم‌ نادر و جايگاه‌ اولية طايفة قرقلو، جا دادند و بقية افشارها را در كلات‌ نشاندند و براي‌ آنها ييلاق‌ و قشلاق‌ تعيين‌ كردند (استرابادي‌، 179-180). بنابر اطلاعاتى‌ كه‌ استرابادي‌ دربارة طايفه‌هاي‌ افشار خراسان‌ و سركردگان‌ آنان‌ مى‌دهد، طايفه‌هاي‌ پاپالو (ص‌ 43، 504)، اَمِرلو يا اميرلو (ص‌ 43، 541)، قرقلو (ص‌ 249، 371، 377، 411)، كوسه‌ احمدلو (ص‌ 38، 237)، كندرلو يا كوندرزلو (ظاهراً همان‌ گندوزلو) (ص‌ 51، 541) از جمله‌ طايفه‌هاي‌ عمدة افشار در دورة نادري‌ در نواحى‌ مختلف‌ خراسان‌ بوده‌اند.
برخى‌ طايفه‌هاي‌ كنونى‌ افشار ساكن‌ در خراسان‌ را (در 1369 ش‌) اِمبِرْلو يا ايمرلو، ارشلو، اوتانلو، اَيَدلو، ايمانلو (معروف‌ به‌ عبدالملكى‌)، پاپالو، تكللو يا تَكه‌لو، زَنگانلو، سَروَرلو، قِرقلو يا قِرخِلو ياد كرده‌اند كه‌ در نواحى‌ دره‌ گز خراسان‌ پراكنده‌اند (نك: ميرنيا، 25 به‌ بعد). اوبرلينگ‌ به‌ نقل‌ از بروگ‌ به‌ اقامت‌ برخى‌ طايفه‌هاي‌ افشار در جنوب‌ بجنورد، قوچان‌، و نواحى‌ ميان‌ سبزوار و نيشابور اشاره‌ مى‌كند (نك: ايرانيكا، .(I/584
افشارهاي‌ كرمان‌: تاريخ‌ دقيق‌ مهاجرت‌ طايفه‌هاي‌ افشار به‌ كرمان‌ و مبدأ يا مبادي‌ مهاجرت‌ آنها روشن‌ نيست‌. قديم‌ترين‌ خبر از كوچ‌ افشارها به‌ كرمان‌ از زمان‌ به‌ قدرت‌ رسيدن‌ شاه‌ اسماعيل‌ اول‌ به‌ بعد بوده‌ است‌. نخستين‌ گروه‌ افشار ظاهراً طايفة قاسملو بود كه‌ در حدود سال‌ 916ق‌ به‌ سركردگى‌ بيرام‌بيك‌ به‌ كرمان‌ مهاجرت‌ كردند (باستانى‌، 1503- 1505). شاه‌ طهماسب‌ در 933ق‌، شاه‌ قلى‌سلطان‌ افشار، پسر مصطفى‌قلى‌سلطان‌ را كه‌ با طايفةخود در كرمان‌ مى‌زيستند،به‌حكمرانى‌ آنجا گماشت‌ (وزيري‌، تاريخ‌...، 2/600). شاه‌قلى‌ سلطان‌ در 943ق‌ با گروهى‌ از دلاور مردان‌ طايفه‌هاي‌ افشار كرمان‌ به‌ اردوي‌ شاه‌ پيوست‌ و در چهارمين‌ لشكركشى‌ او به‌ خراسان‌ براي‌ سركوب‌ عبيدخان‌ ازبك‌ شركت‌ كرد (همانجا؛ روملو، 357).
افشارهاي‌ كرمان‌ تا زمان‌ كريمخان‌زند قدرت‌ داشتند و تنى‌ چند از سركردگان‌ طوايف‌ اين‌ ايل‌ پس‌ از شاه‌ قلى‌سلطان‌ در كرمان‌ حكومت‌ كردند. آخرين‌ حكمران‌ از اين‌ ايل‌، شاهرخ‌ خان‌ افشار بود كه‌ در 1172ق‌ به‌ دست‌ خدا مرادخان‌، سردار سپاه‌ كريمخان‌ زند كشته‌ شد (سايكس‌، .(67-68
احمدعلى‌ وزيري‌ در جغرافياي‌ كرمان‌ ايل‌ افشار را عمده‌ترين‌ ايلات‌ كرمان‌ و شمار آنها را حدود هزار خانوار، و شامل‌ 300 ،9تن‌ دانسته‌ است‌. وي‌ على‌ قرلو، اشرفلو، قاسملو، پير مرادلو، ره‌ درازلو، حيدرمحمد شاهلو، آمويى‌ (يا عمويى‌)، ميرجانى‌، جانقلى‌ اشاغى‌، فارسى‌مدان‌، صفى‌قلى‌ اولادي‌ و ساربان‌ را از طايفه‌هاي‌ اين‌ ايل‌ برمى‌شمارد و نام‌ چند تن‌ از سرپرستان‌ طايفه‌ها را كه‌ با لقب‌ «سلطان‌» شهرت‌ داشتند، ياد مى‌كند (ص‌ 145).
وزيري‌ در شرح‌ اشتغال‌ و ييلاق‌ و قشلاق‌ مردم‌ طايفه‌هاي‌ افشار مى‌نويسد: اين‌ گروه‌ بيشتر با گوسفندداري‌ زندگى‌ مى‌گذراندند. قشلاقشان‌ بلوك‌ اُرزويه‌، و ييلاقشان‌ بلوك‌ اَقطاع‌ بود. عشاير وقتى‌ كه‌ در اقطاع‌ به‌سر مى‌بردند، به‌ زراعت‌ نيز مى‌پرداختند. در آن‌ زمان‌ در ايل‌ افشار 300 سوار و 700 تفنگچى‌ خوب‌ و پر دل‌ بودند كه‌ در جنگ‌ با چماق‌ و شش‌ پَرْ شركت‌ مى‌كردند و بيش‌ از تفنگچيان‌ ايلات‌ ديگر مهارت‌ نشان‌ مى‌دادند (همانجا).
همو در جاي‌ ديگر، شمارة تيره‌هاي‌ افشار را 52 مى‌آورد، در صورتى‌ كه‌ در فهرستى‌ كه‌ از نام‌ تيره‌ها مى‌دهد، از حدود 80 تيره‌ ياد مى‌كند (همان‌، 198-199). در اين‌ فهرست‌ نام‌ برخى‌ از طايفه‌ها و تيره‌هاي‌ ايلات‌ و عشاير ديگر كرمان‌ كه‌ ظاهراً به‌ ايل‌ افشار پيوسته‌ بودند، از ابواب‌ جمعى‌ ايل‌ افشار و در زمرة طايفه‌ها و تيره‌هاي‌ افشار به‌ شمار آمده‌اند. شماري‌ از اين‌ تيره‌ و طايفه‌ها نيز به‌ خطا جزو ايل‌ افشار قلمداد شده‌اند (نك: باستانى‌، 1500).
افشارهاي‌ كرمان‌ از 3 گروه‌ عمدة جهانشاهى‌، عمويى‌ و ميرحبيبى‌ تشكيل‌ يافته‌ بودند. افشار جهانشاهى‌ احتمالاً به‌ طايفة جهانشاه‌لو از افشارهاي‌ دويرانى‌ خمسة زنجان‌ (فيلد، 203) و افشار اوشاغى‌ِ فسا وابسته‌ بودند. بنابر ادعاي‌ بزرگان‌ طايفه‌ جهانشاه‌لوها قبلاً در شمال‌ غربى‌ ايران‌ مى‌زيستند و پيش‌از آمدن‌ به‌سيرجان‌ كرمان‌ و استقرار در آنجا، زمانى‌ دراز در همسايگى‌ فسا و جهرم‌ فارس‌ سكنى‌ داشتند ( ايرانيكا،.(I/585 فيلد شمار اين‌دسته‌ از افشارها را با عنوان‌ افشارهاي‌سيرجان‌ در 1313ش‌/1934م‌حدود هزار خانوار(ص‌279)، و اوبرلينگ‌ در 1336ش‌/1957م‌حدود 200 ،1خانوار گزارش‌مى‌دهند. اين‌ گروه‌ تا زمان‌ تحقيق‌ اوبرلينگ‌ كوچ‌ مى‌كردند ( ايرانيكا، همانجا).
افشار عمويى‌ را مى‌گويند نادرشاه‌ از اورميه‌ به‌ كرمان‌ كوچاند (همانجا). شمار آنها را سايكس‌ (ص‌ و فيلد (ص‌ 280) 250 خانوار و اوبرلينگ‌ ( ايرانيكا، همانجا) حدود 400 خانوار تخمين‌ زده‌اند. اين‌ دسته‌ از ايل‌ افشار كوچنده‌ بودند.
افشارهاي‌ ميرحبيبى‌ از كوچندگان‌ ساكن‌ نواحى‌ اطراف‌ بردسير بودند. شمار آنها را سايكس‌ 25 خانوار ذكر كرده‌ است‌ (همانجا).
اوبرلينگ‌ بچاقچيهاي‌ كرمان‌ را هم‌ وابسته‌ به‌ ايل‌ افشار آورده‌ است‌ و به‌ نقل‌ از سالخوردگان‌ اين‌ طايفه‌ مى‌نويسد: بچاقچيها از افشارهاي‌ زنجان‌ و ري‌ بوده‌اند كه‌ نادرشاه‌ آنها را به‌ كرمان‌ كوچاند. اين‌ گروه‌ تا 1336ش‌/1957م‌ كوچ‌ مى‌كردند. شمار آنها حدود 500 خانوار بوده‌ است‌ ( ايرانيكا، همانجا).
خانم‌ شيل‌ شمار افشارهاي‌ كرمان‌ را به‌ طور كلى‌ 500 ،1خانوار تخمين‌ زده‌ است‌ (ص‌ .(398 مسعود كيهان‌ شمار افشارهاي‌ كرمان‌ را 5 هزار خانوار كوچنده‌ ياد كرده‌ كه‌ بافت‌، هشون‌، چهار گنبد، گوغر، بردسير و سيرجان‌ ييلاقشان‌، و ازرويه‌ و دشت‌ جيرفت‌ قشلاقشان‌ بوده‌ است‌ (2/94).
بنابر آمار ( سرشماري‌...، 13- 15)، در تيرماه‌ 1366 عشاير كوچندة ايل‌ افشار كرمان‌ داراي‌ 26 طايفه‌ بوده‌ است‌. طايفه‌ها عبارت‌ بودند از اشرفلو، آقاجانلو، ال‌ كستو، بارچى‌، برآوردي‌، پيرمرادلو، جامعه‌ بزرگى‌، جلال‌لو، حمزه‌ خان‌لو، حمزه‌لو، حيدر ممشالو، خلج‌، زرگر، شول‌، صادقى‌، صفى‌ قلى‌ اولادي‌، عمويى‌، فارسى‌مدان‌، قاسم‌ اولادي‌، قره‌ قويونلو، قره‌ گزلو، قوجه‌ بيگلو، گيل‌، مهنى‌، ميرجانى‌ و ميرحبيبى‌. ييلاقات‌ ايل‌ در شهرستانهاي‌ بافت‌، سيرجان‌ و مشيز، و قشلاقات‌ آن‌ در شهرستانهاي‌ بافت‌ و سيرجان‌ و بندرعباس‌ قرار داشت‌. بنابر آمار سال‌ 1366ش‌، جمعيت‌ ايل‌ 074 ،2خانوار (شامل‌ 121 ،12 تن‌) بود (همانجا).
افشارهاي‌ خمسه‌: گروهى‌ از ايل‌ افشار نيز احتمالاً از دورة صفوي‌ در منطقة خمسة زنجان‌ سكنى‌ داشته‌اند. هنري‌ فيلد مى‌نويسد كه‌ ايل‌ افشار همراه‌ ايل‌ ترك‌ زبان‌ دَويران‌ از آذربايجان‌ به‌ خمسه‌ آمدند و با قبايل‌ قزلباش‌ خمسه‌ اتحادية شاهسون‌ (ه م‌) را تشكيل‌ دادند. افشار هاي‌ خمسه‌ را «افشار دَويرانى‌» مى‌ناميدند و با اين‌ عنوان‌ آنها را از «افشار صاين‌ قلعه‌» در آذربايجان‌، و «افشار خرقان‌» در قزوين‌ متمايز مى‌كردند (ص‌ 203).
4 طايفة بديرلو، جهانشاه‌لو، جمعه‌لو و قَرَاُسانلو (= قراصانلو) را از طوايف‌ افشار خمسه‌ نام‌ برده‌اند كه‌ در ناحية ميان‌ ابهر رود و گروس‌ پراكنده‌ بودند. اين‌ طايفه‌هاي‌ افشار تا زمانى‌ كه‌ كوچ‌ مى‌كردند، ييلاقشان‌ بالاي‌ سلطانيه‌ و در شمال‌ خاوري‌ كوهستان‌ طارم‌ و نيز در بخش‌ باختري‌ رودخانة قزل‌ اوزن‌ بود و پس‌ از مالكيت‌ بر زمينهاي‌ ييلاقى‌، در آنجا ده‌نشين‌ شدند و به‌ كشاورزي‌ پرداختند (همانجا). دهستان‌ قشلاقات‌ افشار، در دو سوي‌ رودخانة قزل‌ اوزن‌، در جنوب‌ غربى‌ زنجان‌ را محل‌ استقرار قشلاقى‌ بيشتر طايفه‌هاي‌ افشار خمسه‌ نوشته‌اند ( فرهنگ‌...، 2/212).
ژوبر كه‌ در 1221ق‌/1806م‌، در زمان‌ سلطنت‌ فتحعلى‌شاه‌، به‌ ايران‌ آمده‌ بود، افشارهاي‌ خمسه‌ را از ايلهاي‌ چادرنشين‌ زنجان‌ معرفى‌ مى‌كند و مى‌نويسد: بازار زنجان‌ مركز داد و ستد افشارها بوده‌ است‌ كه‌ قاليها، نمدها و بافته‌هاي‌ پشمين‌ خود را در آن‌ مى‌فروختند و به‌ جاي‌ آنها ماهوت‌ و اسلحه‌ و باروت‌ و ساچمه‌ از بازار مى‌خريدند (ص‌ 154).
هوتوم‌ شيندلر در 1880م‌ به‌ دسته‌اي‌ از افشارها در جلگة اُجارود، ميان‌ زنجان‌ و رود قزل‌ اوزن‌، و در دهكدة چراغ‌ تپه‌ در 32 كيلومتري‌ شمال‌ خاوري‌ تكاب‌ اشاره‌ مى‌كند (نك: ايرانيكا، .(I/584
شمار افشارهاي‌ خمسه‌ سابقاً 5 هزار خانوار بود كه‌ در 1339ش‌/ 1960م‌ به‌ حدود هزار خانوار تقليل‌ يافت‌ (فيلد، همانجا). شيل‌ شمار آنها را 200 خانوار نوشته‌ است‌ (ص‌ .(397
افشارهاي‌ اسدآباد: گروهى‌ از ايل‌ افشار در آباديهاي‌ جلگه‌اي‌ در اسدآباد همدان‌ كه‌ به‌ «جلگة افشار» شهرت‌ دارد، زندگى‌ مى‌كنند ( فرهنگ‌، 5/107؛ جمالى‌، 245). زمان‌ مهاجرت‌ اين‌ گروه‌ از افشارها به‌ اسدآباد روشن‌ نيست‌. اگر فرار شومله‌، يكى‌ از اميران‌ ايل‌ افشار را از همدان‌ به‌ خوزستان‌ قرينه‌اي‌ بر حضور احتمالى‌ شماري‌ از افشارها در همدان‌ بگيريم‌، نشانى‌ از ورود افشارها در دورة سلجوقى‌ به‌ اين‌ ناحيه‌ به‌ دست‌ مى‌آيد. اوبرلينگ‌ حضور افشارها در كرمانشاه‌ را در اوايل‌ دورة صفوي‌ مى‌داند و شمار آنها را در دهة نخست‌ سدة 19م‌ (1216- 1225ق‌) حدود 7 هزار تن‌ ياد مى‌كند ( ايرانيكا، همانجا). گفته‌ شده‌ است‌ كه‌ نادرشاه‌ پس‌ از آنكه‌ سپاه‌ متجاوز عثمانى‌ را كه‌ تا همدان‌ رخنه‌ كرده‌ بودند، از ايران‌ بيرون‌ راند، گروهى‌ از افشارهاي‌ منتسب‌ به‌ قاسملو، به‌ سرپرستى‌ 4 برادر: زهرمارخان‌، نصرالله‌ خان‌، صالح‌خان‌ و خان‌جان‌ خان‌ را به‌ همدان‌ كوچاند و در جلگة اسدآباد سكنى‌ داد (جمالى‌، 245-246).
پس‌ از مرگ‌ نادرشاه‌ نيز گروه‌ ديگري‌ از طايفه‌هاي‌ افشار از دورق‌ خوزستان‌ به‌ اسدآباد و كنگاور مهاجرت‌ كردند (دوبد، 319). نام‌ «افشاريان‌»، روستايى‌ از روستاهاي‌ كنگاور (نك: فرهنگ‌، 5/16)، ظاهراً به‌ سكنى‌ گزيدن‌ اين‌ دسته‌ از افشارهاي‌ مهاجر خوزستانى‌ در اين‌ روستا اشاره‌ دارد.
افشارهاي‌ تهران‌: گروهى‌ از ايل‌ افشار در مجاورت‌ تهران‌ استقرار يافته‌ بودند و تا اوايل‌ قرن‌ 14ش‌ به‌ ييلاق‌ و قشلاق‌ كوچ‌ مى‌كردند. دامنة كوههاي‌ البرز ييلاق‌ آنها، و اطراف‌ شهريار و غار، در چند كيلومتري‌ جنوب‌ غربى‌ ري‌، قشلاق‌ آنها بود (كيهان‌، 2/112). شيل‌ شمار افشارهاي‌ تهران‌ را 900 خانه‌ و چادر ذكر مى‌كند و قلمرو زندگى‌ آنها را در نواحى‌ ميان‌ تهران‌ و قزوين‌ مى‌داند (همانجا). احتمالاً گروهى‌ از اين‌ دسته‌ افشارها در دهستان‌ افشاريه‌ در جلگة ساوجبلاغ‌ كرج‌ (نك: فرهنگ‌، 1/117) سكنى‌ داشته‌اند كه‌ آن‌ دهستان‌ به‌ نام‌ آنها ناميده‌ شده‌ است‌.
افشارهاي‌ قزوين‌: گروهى‌ از افشارها نيز در دورة صفوي‌ به‌ حوالى‌ قزوين‌ مهاجرت‌ كرده‌، و در آباديهاي‌ پيرامون‌ آن‌ استقرار يافته‌ بودند. اسكندربيك‌ (1/334) به‌ ايلهاي‌ اوسالو (= اُصالو = اُصانلو) و اَمرلوي‌ افشار ساكن‌ در حوالى‌ قزوين‌، در زمان‌ سلطنت‌ سلطان‌ محمد خدابنده‌ (حك 985 تا 996ق‌)، فيلد به‌ دسته‌اي‌ از افشارهاي‌ آذربايجان‌ كه‌ به‌ خرقان‌ قزوين‌ كوچ‌ كرده‌ بودند (ص‌ 203)، و گلريز به‌ افشارهاي‌ ساكن‌ در ناحيه‌اي‌ از قزوين‌ به‌ نام‌ «افشاريه‌» (1/892) اشاره‌ مى‌كند. بنابر نظر گلريز افشارهاي‌ قزوين‌ نزد مردم‌ منطقه‌ به‌ نام‌ شاهسون‌ معروف‌ شده‌ بودند.
پراكندگى‌ ايل‌ افشار تنها به‌ مناطق‌ ياد شده‌ محدود نمى‌شود. گروههايى‌ از اين‌ ايل‌ در چند سدة گذشته‌ به‌ جاهاي‌ ديگري‌ از ايران‌ مانند اصفهان‌، يزد و مازندران‌ نيز كوچيده‌ بودند كه‌ اشاراتى‌ به‌ حضور آنها در آن‌ مناطق‌ جسته‌ گريخته‌ در منابع‌ تاريخى‌ - جغرافيايى‌ آمده‌ است‌ (مثلاً نك: ساروي‌، 100-101؛ شيروانى‌، 106؛ كسروي‌، 50؛ ايوري‌، .(4
مآخذ: ابن‌ اثير، الكامل‌؛ ابن‌ تغري‌ بردي‌، النجوم‌؛ ابوالحسن‌ مستوفى‌، گلشن‌ مراد، به‌ كوشش‌ غلامرضا طباطبايى‌ مجد، تهران‌، 1369ش‌؛ ابوالغازي‌، بهادرخان‌، شجرة ترك‌، به‌ كوشش‌ دمزن‌، 1287ق‌/1871م‌؛ اروج‌بيك‌ بن‌ سلطان‌ على‌ بيك‌، دون‌ ژوان‌ ايرانى‌، به‌ كوشش‌ لسترنج‌، ترجمة مسعود رجب‌نيا، تهران‌، 1338ش‌؛ استرابادي‌، محمدمهدي‌، جهانگشاي‌ نادري‌، تهران‌، 1368ش‌؛ اسكندربيك‌ منشى‌، عالم‌ آراي‌ عباسى‌، تهران‌، 1350ش‌؛ افشار محمودلو، عبدالرشيد، تاريخ‌ افشار، به‌ كوشش‌ محمود راميان‌ و پرويز شهريار افشار، تبريز، 1342ش‌؛ بابن‌ و هوسه‌، سفرنامة جنوب‌ ايران‌، ترجمة محمد حسن‌ اعتمادالسلطنه‌، به‌ كوشش‌ هاشم‌ محدث‌، تهران‌، 1363ش‌؛ باور، محمود، كوه‌گيلويه‌ و ايلات‌ آن‌، تهران‌، 1324ش‌؛ باستانى‌پاريزي‌، محمدابراهيم‌، «افشارها در تاريخ‌ و سياست‌ كرمان‌»، ناموارة دكتر محمود افشار، به‌ كوشش‌ ايرج‌ افشار و كريم‌ اصفهانيان‌، تهران‌، 1366ش‌، ج‌ 4؛ بدرالدين‌ عينى‌، السيف‌ المهند، به‌ كوشش‌ فهيم‌ محمد شلتوت‌، قاهره‌، 1966-1967م‌؛ بدليسى‌، شرف‌الدين‌، شرف‌نامه‌، به‌ كوشش‌ محمد عباسى‌، تهران‌، 1343ش‌؛ بنداري‌ اصفهانى‌، فتح‌، زبدة النصرة، مختصر تاريخ‌ آل‌ سلجوق‌ عمادالدين‌ كاتب‌، قاهره‌، 1974م‌؛ پوركريم‌، هوشنگ‌، «تركمنهاي‌ ايران‌»، هنر و مردم‌، تهران‌، 1346ش‌، شم 61 -62؛ جمالى‌اسدآبادي‌، ابوالحسن‌، «چند سند از طايفة افشار اسدآباد»، بررسيهاي‌ تاريخى‌، تهران‌، 1354ش‌، س‌ 10، شم 2؛ خواندمير، غياث‌الدين‌، حبيب‌ السير، به‌ كوشش‌ محمد دبيرسياقى‌، تهران‌، 1333ش‌؛ دوبد، س‌.، سفرنامة لرستان‌ و خوزستان‌، ترجمة محمدحسين‌ آريا، تهران‌، 1371ش‌؛ راوندي‌، محمد، راحة الصدور، به‌ كوشش‌ محمد اقبال‌، تهران‌، 1333ش‌؛ رشيدالدين‌ فضل‌الله‌، جامع‌ التواريخ‌، به‌ كوشش‌ بهمن‌ كريمى‌، تهران‌، 1338ش‌؛ روملو، حسن‌، احسن‌ التواريخ‌، به‌ كوشش‌ عبدالحسين‌ نوايى‌، تهران‌، 1357ش‌؛ ژوبر، پ‌. ا.، مسافرت‌ در ارمنستان‌ و ايران‌، ترجمة عليقلى‌ اعتماد مقدم‌، تهران‌، 1347ش‌؛ ساروي‌، محمدفتح‌الله‌، تاريخ‌ محمدي‌، به‌ كوشش‌ غلامرضا طباطبايى‌ مجد، تهران‌، 1371ش‌؛ سرشماري‌ اجتماعى‌ - اقتصادي‌ عشاير كوچنده‌، (1366ش‌)، نتايج‌ تفصيلى‌، ايل‌ افشار، مركز آمار ايران‌، تهران‌، 1368ش‌؛ شيروانى‌، زين‌العابدين‌، بستان‌ السياحة، تهران‌، 1315ق‌؛ فرهنگ‌ جغرافيايى‌ ايران‌ (آباديها)، تهران‌، 1328-1331ش‌؛ فسايى‌، حسن‌، فارس‌نامة ناصري‌، به‌ كوشش‌ منصور رستگار فسايى‌، تهران‌، 1367ش‌؛ فيلد، هنري‌، مردم‌شناسى‌ ايران‌، ترجمة عبدالله‌ فريار، تهران‌، 1343ش‌؛ قاضى‌ احمدقمى‌، خلاصة التواريخ‌، به‌ كوشش‌ احسان‌ اشراقى‌، تهران‌، 1359ش‌؛ قدوسى‌، محمدحسين‌، نادرنامه‌، مشهد، 1339ش‌؛ قزوينى‌، يحيى‌، لب‌ التواريخ‌، تهران‌، 1363ش‌؛ قلقشندي‌، احمد، صبح‌ الاعشى‌، قاهره‌، 1383ق‌/1963م‌؛ كاشغري‌، محمود، ديوان‌ لغات‌ الترك‌، استانبول‌، 1333ق‌؛ كسروي‌، احمد، كاروند، به‌ كوشش‌ يحيى‌ ذكاء، تهران‌، 1356ش‌؛ كيهان‌، مسعود، جغرافياي‌ مفصل‌ ايران‌، تهران‌، 1311ش‌؛ گلريز، محمدعلى‌، مينودر، قزوين‌، 1368ش‌؛ لايارد، هنري‌ و ديگران‌، سيري‌ در قلمرو بختياري‌ و عشاير بومى‌ خوزستان‌، ترجمة مهراب‌ اميري‌، تهران‌، 1371ش‌؛ محمدكاظم‌، عالم‌ آراي‌ نادري‌، به‌ كوشش‌ محمدامين‌ رياحى‌، تهران‌، 1364ش‌؛ مظلوم‌زاده‌، محمدمهدي‌، «طايفة افشار كازرون‌»، ناموارة دكتر محمود افشار، به‌ كوشش‌ ايرج‌ افشار و كريم‌ اصفهانيان‌، تهران‌، 1367ش‌، ج‌ 4؛ مقدسى‌، محمد، احسن‌ التقاسيم‌، ليدن‌، 1906م‌؛ مقريزي‌، احمد، السلوك‌، به‌ كوشش‌ سعيد عبدالفتاح‌ عاشور، قاهره‌، 1972م‌؛ ميرنيا، على‌، ايلها و طايفه‌هاي‌ عشايري‌ خراسان‌، تهران‌، 1369ش‌؛ مينورسكى‌، ولاديمير، تاريخچة نادرشاه‌، ترجمة رشيد ياسمى‌، تهران‌، 1313ش‌؛ وزيري‌ كرمانى‌، احمدعلى‌، تاريخ‌ كرمان‌، به‌ كوشش‌ محمدابراهيم‌ باستانى‌ پاريزي‌، تهران‌، 1364ش‌؛ همو، جغرافياي‌ كرمان‌، به‌ كوشش‌ محمدابراهيم‌ باستانى‌ پاريزي‌، تهران‌، 1353ش‌؛ وصاف‌، تاريخ‌، تحرير عبدالمحمد آيتى‌، تهران‌، 1346ش‌؛ نيز:
Avery, P., X Nadir Shah and the Afsharid Legacy n , The Cambridge History of Iran, 1991, vol. VII; Chardin, J., Voyages, Paris, 1811; EI 2 ; Iranica; Lockhart, L., Nadir Shah, Lahore, 1976; id, X The Persian Army in the W afav / Period n , Der Islam, Berlin, 1959, vol. XXXIV; Minorsky, V., X Ainallu/Inallu n , Rocznik Orientalistyczny, Krak F w, 1953, vol. XVII; id, X A Civil and Military Review in F ? rs in 881/1476 n , Bulletin of the School of Oriental and African Studies, London, 1975, vol. X; Nikitine, B., X Les Af l ? rs d'Urumiyeh n , JA, Paris, 1929, vol. CCXIV; Shiel, M., Glimpses of Life and Manners in Persia, New York, 1973; Sykes, P. M., Ten Thousand Miles in Persia, New York, 1902.
على‌ بلوكباشى‌

افشار در آناتولى‌ و شام‌: تا سپري‌ شدن‌ سدة 5ق‌/11م‌، تاريخ‌ افشار را تنها در مسير تاريخ‌ قوم‌ اغوز (تركمن‌) مى‌توان‌ پى‌جويى‌ كرد و تلاش‌ براي‌ يافتن‌ اسناد تاريخى‌ مستقل‌ در بارة اين‌ شاخه‌ از قوم‌، به‌ نتيجه‌ نرسيده‌ است‌؛ اين‌ سده‌ از آن‌ روي‌ به‌ عنوان‌ نقطة عطفى‌ در تاريخ‌ قبايل‌ اغوز شناخته‌ مى‌شود كه‌ مهاجرت‌ اغوزان‌ به‌ غرب‌ در اين‌ سده‌ روي‌ داده‌ است‌ و در نتيجه‌ تاريخ‌ نگاران‌ توانسته‌اند دربارة قبايل‌ گوناگون‌ اين‌ قوم‌ مطالبى‌ عنوان‌ كنند. در سدة 5ق‌/11م‌ وجود دو سد بزرگ‌ بر سر راه‌ تاخت‌ و تازهاي‌ غزان‌، يعنى‌ دولت‌ قراخانى‌ در ماوراءالنهر و سلجوقى‌ در منطقة خراسان‌ - خوارزم‌، ديگر بار عاملى‌ براي‌ جا به‌ جايى‌ اغوزان‌ بود. عامل‌ مهم‌ ديگر مهاجرت‌ جديد كومانى‌ - قپچاقى‌ از اواخر سدة 10م‌ به‌ سوي‌ غرب‌ بود كه‌ اين‌ رانش‌ را شدت‌ مى‌بخشيد (نك: هروات‌، 45-49).
در طى‌ سالهاي‌ 442-443ق‌/1050-1051م‌، بخشى‌ از جمعيت‌ اغوزان‌، دوباره‌ روي‌ به‌ غرب‌ نهادند و با راندن‌ پچنكها به‌ غرب‌، در زيستگاههاي‌ پيشين‌ آنان‌ در آن‌ سوي‌ اورال‌ جاي‌ گرفتند (همانجا)، اما هنوز اغوزان‌ ساكن‌ در شمال‌ ماوراء النهر، فشار را برخود احساس‌ مى‌كردند. در اواخر دورة سلجوقيان‌ وضع‌ قلمرو آنان‌ موقعيت‌ مناسبى‌ را براي‌ اغوزان‌ فراهم‌ مى‌ساخت‌. اين‌ بار مقصد مهاجران‌ اغوز سرزمينهاي‌ اسلامى‌ در ايران‌ و غرب‌ آن‌ بود و بدين‌ ترتيب‌، با گردش‌ زمان‌ از سدة 5 به‌ 6ق‌، موجى‌ از مهاجرت‌ تركمانان‌ اغوز به‌ ايران‌ و برخى‌ ديگر از سرزمينهاي‌ اسلامى‌ پاي‌ گرفت‌ (وصاف‌، 86).
با اينكه‌ نزديكى‌ آسياي‌ مركزي‌ به‌ مسكن‌ پيشين‌ اغوزان‌ شمال‌ حوزة سيردريا در دشت‌ قپچاق‌، موجب‌ شده‌ است‌ كه‌ بخشى‌ از اغوزان‌ مهاجر در اين‌ مناطق‌ اسكان‌ يابند و از نظر بافت‌ قومى‌ نيز، با نام‌ جديدتر تركمن‌ در سراسر اين‌ منطقه‌، شناخته‌ شده‌اند، اما پى‌ جويى‌ قبايل‌ كهن‌ اغوز، مانند افشار در آسياي‌ مركزي‌ قرين‌ توفيق‌ نبوده‌ است‌. در واقع‌، تغيير رخ‌داده‌ در طبقه‌بندي‌ قوميتهاي‌ تركمن‌ در آسياي‌ مركزي‌ آن‌ اندازه‌ گسترده‌ بوده‌ است‌ كه‌ جز مواردي‌ استثنايى‌، عنوان‌ قبايل‌ شناخته‌ از تركمن‌ در تاريخ‌ متأخر آسياي‌ مركزي‌ كمتر با عناوين‌ كهن‌ قبايل‌ اغوز همخوانى‌ دارد. از اين‌ رو، نبايد در شگفت‌ بود كه‌ چگونه‌ در ميان‌ قبايل‌ تركمن‌ در آسياي‌ مركزي‌ و نيز افغانستان‌، نامى‌ از افشار و بسياري‌ ديگر از قبايل‌ كهن‌ اغوز برجاي‌ نمانده‌ است‌ (مثلاً نك: شاكريم‌، 63 ؛ بارتولد، 579 -574 ؛ ياغمورف‌، 111 ؛ براي‌ بررسى‌ در بارة اغوزان‌ حوزة سير دريا، نك: ژيرمونسكى‌، .(471-483
مورخان‌ مسلمان‌ در طول‌ سده‌هاي‌ نخست‌ آشنايى‌ خود با تركمانان‌، غالباً آنان‌ را جز به‌ نامهايى‌ عام‌ چون‌ «غُز» (اغوز) يا «تركمان‌» نمى‌شناختند و همين‌ نكته‌ موجب‌ گشته‌ تا جز در مواردي‌ اندك‌، چون‌ تاريخ‌ حكومت‌ شمله‌ و جانشينان‌ او در خوزستان‌ (نك: بخش‌ پيشين‌ مقاله‌)، در ثبت‌ وقايع‌ تاريخى‌ مربوط به‌ افشار و ديگر قبايل‌ تركمن‌، از نام‌ قبايل‌ كمتر سخن‌ به‌ ميان‌ آيد. همين‌ ويژگى‌ سبب‌ شده‌ است‌ كه‌ با وجود وفور اخبار راجع‌ به‌ تركمن‌ در متون‌ تاريخى‌ مربوط به‌ سده‌هاي‌ ميانة اسلامى‌، پى‌جويى‌ يك‌ تاريخ‌ پيوسته‌ براي‌ قبيله‌اي‌ مشخص‌ چون‌ افشار با دشواري‌ فراوان‌ روبه‌رو باشد.
گفتنى‌ است‌ كه‌ طوايف‌ گوناگون‌ افشار در خلال‌ قرون‌ متمادي‌ نقشى‌ پى‌گير،ولى‌ نه‌ همواره‌آشكار را در تاريخ‌آناتولى‌ و شام‌برجاي‌نهاده‌اند. اين‌ قبيله‌ اگرچه‌ در بخشهايى‌ از اين‌ مناطق‌ با ثباتى‌ چشمگير تا امروز ادامة حيات‌ داده‌ است‌، اما به‌ علت‌ كمبود گزارشهاي‌ مستقيم‌، بازسازي‌ تصويري‌ از نقش‌آفرينى‌ آن‌ در صحنة تاريخ‌ هنوز با دشواري‌ بسياري‌ روبه‌روست‌. در اين‌ راستا، فاروق‌ سومر در تحقيقاتش‌، توفيق‌ يافته‌ است‌ تا تصويري‌ پايه‌ از اين‌ تاريخ‌ ارائه‌ دهد. وي‌ كه‌ بررسى‌ خود در بارة افشار را نخست‌ طى‌ مقاله‌اي‌ در مجموعة «ارمغان‌ كوپريلى‌» منتشر ساخت‌، توانست‌ مطالعات‌ خود را به‌ نحوي‌ گسترده‌تر و نظام‌يافته‌تر در كتاب‌ «اغوزان‌» (چ‌ 2، 1972م‌) عرضه‌ نمايد (براي‌ برخى‌ منابع‌ در بارة زبان‌ و فرهنگ‌ افشار، نك: II/37-38 .(IA,
افشار در آناتولى‌: به‌ عنوان‌ نقطة آغاز بر حضور افشار در تاريخ‌ آناتولى‌، بايد توجه‌ داشت‌ كه‌ بر پاية شواهد تاريخى‌، جنگجويان‌ افشار در جريان‌ فتح‌ آناتولى‌ نقشى‌ اساسى‌ ايفا كرده‌اند؛ در واقع‌ بر پاية تحليل‌ مورخان‌، همين‌ ويژگى‌ موجب‌ بوده‌ است‌ تا بازتاب‌ حضور اين‌ قبيله‌ در جغرافياي‌ تاريخى‌ منطقه‌ بسيار گسترده‌ باشد (نك: سومر، 264 ؛ نيز نك: آوِزف‌، .(160
بر پاية نوشتة سلجوق‌نامه‌، از يازيجى‌ اوغلى‌، خاندان‌ قرامان‌ كه‌ در رديف‌ نخستين‌ سلسله‌هاي‌ حكومتگر اسلامى‌ در آسياي‌ صغير شناخته‌ مى‌شوند، خود از منسوبان‌ افشار بوده‌اند (براي‌ نسخة خطى‌ توپكاپى‌، نك: سومر، همانجا). بايد افزود كه‌ بر پاية يك‌ وقايع‌نامة ارمنى‌ از مؤلفى‌ ناشناس‌ پرداخته‌ شده‌ در 699ق‌/1300م‌، شخصى‌ به‌ نام‌ اسلام‌ بيك‌ رئيس‌ ايل‌ افشار در 652ق‌/1254م‌، از حمله‌اش‌ به‌ نواحى‌ مرزي‌ فتح‌ نشده‌ سخن‌ گفته‌ است‌ (نك: كائن‌، 131 )؛ سومر بر آن‌ است‌ كه‌ اين‌ رئيس‌، احتمالاً با حكام‌ خاندان‌ قرامان‌ در ارتباط بوده‌ است‌ (ص‌ .(265
به‌ عنوان‌ نكته‌اي‌ درخور تأمل‌ بايد به‌ رابطه‌اي‌ تاريخى‌ اشاره‌ كرد كه‌ ميان‌ برخى‌ از جمعيتهاي‌ افشار در سواحل‌ جنوب‌ شرقى‌ آناتولى‌، با افشارهاي‌ شام‌ برقرار بوده‌ است‌؛ اگر گزارشى‌ كه‌ قلقشندي‌ در اوايل‌ سدة 9ق‌/15م‌، از وجود افشارها در صفوف‌ تركمنان‌ حلب‌ و نيز طرسوس‌ داده‌ است‌ (7/190، 282)، براي‌ مورخ‌ تنها الهام‌بخش‌ چنين‌ ارتباطى‌ بوده‌ باشد، اما وجود چنين‌ پيوندي‌ در حدود سدة 9ق‌/15م‌، به‌ خوبى‌ دانسته‌ است‌. در حدود همين‌ سده‌، شعبه‌اي‌ مهم‌ از افشار در منطقة سيس‌ (در كيليكيه‌)، شناخته‌ است‌ كه‌ در نتيجة پايگيري‌ بيك‌نشين‌ ذوالقدري‌، و فتح‌ سيس‌ از سوي‌ مماليك‌، از افشارهاي‌ شمال‌ سوريه‌ جدا افتاده‌اند (نك: سومر، همانجا). همچنين‌ در حدود سدة بعد، بايد به‌ تشكل‌ قومى‌ «تركمنان‌ دياربكر» اشاره‌ كرد كه‌ به‌ عنوان‌ يكى‌ از اركان‌ خود، بر قبيلة افشار تكيه‌ داشت‌ و با دو تشكل‌ شامى‌، يعنى‌ «تركمنان‌ حلب‌» (در بردارندة بخشى‌ از افشار) و «افشار ذوالقدري‌» اتحادي‌ تاريخى‌ يافته‌ بود (نك: سطور بعد).
به‌ هر روي‌ بايد توجه‌ داشت‌ كه‌ بر اساس‌ دفاتر تحرير عثمانى‌، در آناتولى‌ از قرن‌ 10ق‌/16م‌ نامهاي‌ جغرافيايى‌ پرشماري‌ به‌ ثبت‌ رسيده‌ كه‌ از واژة افشار يا تركيبى‌ از آن‌ ساخته‌ شده‌ است‌. در يك‌ مقايسه‌، مى‌توان‌ گفت‌ كه‌ پس‌ از قبيلة رقيب‌ قايى‌، افشار از نظر كثرت‌ تأثير در نامهاي‌ جغرافيايى‌ منطقه‌ رتبة پسين‌ را داراست‌. چنين‌ نامهايى‌ با پاية افشار، افزون‌ بر مناطق‌ مركزي‌ و غربى‌ آناتولى‌، مانند قسطمونى‌، قونيه‌، كتاهيه‌، آنكارا و قيصريه‌، حتى‌ در روملى‌ نيز ديده‌ مى‌شوند (نك: همو، 264 ,213 ، نيز :434-436 براي‌ سياهة نامها؛ نيز نك: كارابايف‌، 235 ؛ براي‌ بررسى‌ عشيره‌ها، نك: رفيق‌، 47 ,20 ، جم).
افشار در شام‌: در بارة نخستين‌ مراحل‌ راه‌يابى‌ افشار به‌ منطقة شام‌، جز دانسته‌هاي‌ عمومى‌ در باب‌ حضور تركمانان‌، سخن‌ آشكاري‌ نمى‌توان‌ گفت‌. در واقع‌ از حدود سدة 8ق‌/14م‌ است‌ كه‌ افشار به‌ طور خاص‌ در متون‌ تاريخى‌ از خود ردي‌ مشخص‌ برجاي‌ نهاده‌ است‌. در خلال‌ سده‌هاي‌ 8 و 9ق‌/14 و 15م‌، در ميان‌ جناح‌ بوز - اوق‌ از تركمنان‌ ساكن‌ در حلب‌، عينتاب‌ و انطاكيه‌، قبيلة افشار از نظر اهميت‌ در رديف‌ نخست‌ ديده‌ مى‌شود و حتى‌ قبيله‌اي‌ پرتوان‌ چون‌ بيات‌ را تحت‌ الشعاع‌ قرار داده‌ است‌ (سومر، .(265
در آغاز سدة 9ق‌، بياتها و نيز اينالوها، با استفاده‌ از منازعات‌ ميان‌ اميران‌ مملوك‌، به‌ دست‌اندازي‌ پرداختند و از همين‌ رو، چكيم‌ امير مملوك‌، تحرك‌ شديدي‌ را بر ضد آنان‌ سامان‌ داد. با وجود چندي‌ گريز از معركه‌، پس‌ از قتل‌ چكيم‌، آنان‌ به‌ موطن‌ خود بازگشتند و در كشاكش‌ قدرت‌ ميان‌ اميران‌ مملوك‌ به‌ ايفاي‌ نقش‌ پرداختند. در اين‌ ميان‌، گزارشى‌ از سال‌ 811ق‌ ناظر به‌ حضور جماعت‌ افشار در سپاه‌ امير دمرداش‌، نايب‌ حلب‌ (مقريزي‌، 4(1)/86)، گزارشى‌ از سال‌ 812ق‌ حاكى‌ از ايفاي‌ نقش‌ برخى‌ سرداران‌ افشاري‌ به‌ عنوان‌ امير لشكر (ابن‌تغري‌ بردي‌، 13/99) و گزارشى‌ ديگر از سال‌ 820ق‌ مبنى‌ بر حضور جمع‌ كثيري‌ از سربازان‌ افشاري‌ در لشكر سلطان‌ آقباي‌ نايب‌ شام‌ (همو، 14/ 48)، نمونه‌هايى‌ يادكردنى‌ است‌.
مى‌دانيم‌ كه‌ در همين‌ اوان‌، افشارها در اتحاد با بيات‌ و اينالو، به‌ تحركاتى‌ خشونت‌بار روي‌ آوردند و از جمله‌، حمله‌اي‌ را به‌ ناحية ماردين‌ ترتيب‌ دادند. از آنجا كه‌ افشارها و متحدان‌ آنان‌ منافع‌ قراقويونلوها را تهديد مى‌كردند، به‌ هنگام‌ لشكركشى‌ قرايوسف‌ در 821ق‌ به‌ عينتاب‌، با اينكه‌ وي‌ دشمن‌ ديگري‌ را تعقيب‌ مى‌كرد، افشارها منطقه‌ را ترك‌ گفته‌، به‌ ناحية طرابلس‌ گريختند، اما درنگ‌ آنان‌ در طرابلس‌ با استقبال‌ گرمى‌ مواجه‌ نگرديد و ديري‌ نپاييد كه‌ مجموع‌ شرايط، آنان‌ را وادار به‌ بازگشت‌ به‌ موطن‌ ساخت‌ (نك: سومر، همانجا). افشارهاي‌ شام‌ با آق‌قويونلوها روابط حسنه‌اي‌ داشتند و در ميان‌ ياران‌ نزديك‌ اوزون‌ حسن‌، منصور بيك‌ از افشارهاي‌ شام‌ ديده‌ مى‌شد (ابوبكر طهرانى‌، 218، جم).
در طول‌ سده‌هاي‌ 10 و 11ق‌/16 و 17م‌، افشارهاي‌ شام‌ برخى‌ از تشكلهاي‌ قومى‌ جديد را پى‌ريختند كه‌ در آن‌ ميان‌، بايد به‌ تشكل‌ «تركمنهاي‌ حلب‌» با مراكز ثقلى‌ چون‌ افشارهاي‌ كوپك‌ و گوندوز اشاره‌ كرد كه‌ از سدة پيشين‌ به‌ عنوان‌ دودمانهاي‌ غالب‌ در ميان‌ افشار شام‌ ايفاي‌ نقش‌ كرده‌ بودند. تشكل‌ ديگر «افشار ذوالقدري‌» بود كه‌ خود از شعبه‌هايى‌ متنوع‌ تشكيل‌ مى‌يافت‌ و سرانجام‌، بايد به‌ تشكلى‌ با عنوان‌ «بوز الوس‌» اشاره‌ كرد كه‌ از اتحادي‌ ميان‌ اين‌ دو تشكل‌ شامى‌ با تشكل‌ «تركمنهاي‌ دياربكر» پديد آمده‌ بود (نك: سومر، 175-178, .(272-276 به‌ عنوان‌ نكته‌اي‌ ديگر براي‌ تأمل‌ بايد به‌ جاي‌ دادن‌ شماري‌ از قبايل‌، از جمله‌ افشار از سوي‌ دولت‌ عثمانى‌، در نواحى‌ حران‌ و رها اشاره‌ كرد كه‌ در سدة 11ق‌/17م‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ (همو، .(193
گفتنى‌ است‌ كه‌ در گزارشهاي‌ تاريخى‌ مربوط به‌ افشار شام‌ در سده‌هاي‌ 12 و 13ق‌/18 و 19م‌، بيشتر از بازماندگان‌ تشكل‌ «تركمنهاي‌ حلب‌» سخن‌ رفته‌ (براي‌ تفصيل‌، نك: همو، 286 -278 ؛ براي‌ جايگاه‌ افشار در ميان‌ تركمانان‌ شام‌، نيز نك: ساخات‌مرادف‌، 192 ، نيز 208 به‌ بعد).
در اينجا به‌ عنوان‌ اشاره‌اي‌ به‌ جايگاه‌ افشار در ميان‌ تركمنان‌ عراق‌، بايد يادآور شد كه‌ برخى‌ تحليل‌گران‌، ورود قبايل‌ تركمن‌ به‌ عراق‌، به‌ خصوص‌ منطقة موصل‌ در شمال‌ آن‌ سرزمين‌ را همزمان‌ با گسترش‌ مهاجرت‌ تركمنان‌ به‌ ايران‌ و سرزمينهاي‌ غربى‌ آن‌ دانسته‌اند (نك: سومر، 133 -132 ؛ آوزف‌، .(160 با آنكه‌ قوم‌ تركمن‌ تا كنون‌ به‌ عنوان‌ اقليتى‌ كوچك‌ در سرزمين‌ عراق‌ مانده‌ است‌ (نك: بندر اوغلو، سراسر كتاب‌)، نشانه‌اي‌ از تمايز ميان‌ قبيله‌هاي‌ تركمن‌، آنگونه‌ كه‌ در آناتولى‌ و شام‌ به‌ چشم‌ مى‌خورد، ديده‌ نمى‌شود. در اين‌ ميان‌، آنچه‌ به‌ عنوان‌ پايه‌اي‌ براي‌ بررسى‌ جايگاه‌ افشار در عراق‌ درخور توجه‌ است‌، مى‌تواند كاربرد واژة افشار در نامهاي‌ جغرافيايى‌ منطقه‌ باشد (نك: آوزف‌، .(162
مآخذ: ابن‌تغري‌ بردي‌، النجوم‌؛ ابوبكر طهرانى‌، دياربكريه‌، به‌ كوشش‌ نجاتى‌ لوغال‌ و فاروق‌ سومر، آنكارا، 1962-1964م‌؛ بندر اوغلو، عبداللطيف‌، عراق‌ تركمن‌ ديلى‌، بغداد، 1976م‌؛ قلقشندي‌، احمد، صبح‌ الاعشى‌، قاهره‌، المؤسسة المصرية العامه‌؛ مقريزي‌، احمد، السلوك‌، به‌ كوشش‌ سعيد عبدالفتاح‌ عاشور، قاهره‌، 1972م‌؛ وصاف‌، تاريخ‌، تحرير عبدالمحمد آيتى‌، تهران‌، 1346ش‌؛ هروات‌، آندراس‌ پ‌.، پچنگها، كومانها و ياسها، ترجمة رقية بهزادي‌، تهران‌، 1375ش‌؛ نيز:
Barthold, V.V., X Ocherk istorii turkmenskogo naroda n , Sochineniya, Moscow, 1963, vol. II(1); Cahen, C., X Quelques textes n E glig E s concer- nant les Turcomans de R C m au moment de l'invasion mongole n , Byzantion, 1939, vol. XIV; IA; Jirmunskiy, V.M., X Sirderya boyunda Oguzlara dair izler n , Belleten, Istanbul, 1961, vol. XXV; Karabaev, B., X Turkmeny Turtsii n , eny zarubezhnogo vostoka, Ashkhabad, 1993; Ovezov, K. & N. Gadzharov, X Turkmeny Iraka n , Turkmeny zarubezhnogo vostoka, Ashkhabad,1993; Refik, A., Anadoluda T O rk a s iretleri, Istanbul, 1989; S O mer, F., Oguzlar (T O rkmenler), Ankara, 1972; Sakhatmuradov, A., X T O rkmeny Sirii n , Turkmeny zarubezhnogo vostoka, Ashkhabad,1993; Shakerim Qudaiberdiuly, Tur o k, qyrqyz- qazaq ham khandar shezh o res o , Almaty, 1991; Yagmurov, A., X Turk- meny Afganistana n , Turkmeny zarubezhnogo vostoka, Ashkhabad, 1993.
بخش‌ مردم‌شناسى‌

 



تاريخ : 88/02/13 | 13:10 | نویسنده : نادر براتی |
  مکانهایی تاریخی وباستانی

 بالاخانه قیز قبان بالا
در 5 كيلومتري شمال غربي روستاي قزقپان سنگ در سينه كوه‌سنگي يك مناره‌ جالب توجه وجود دارد كه امتداد آن به دامنه صخره منتهي مي گردد.
 
زندان سلیمان


زندان سليمان بر روي كوهي قرار گرفته كه در قله آن دهانه بزرگي از يك آتشفشان غير فعال وجود دارد. ارتفاع اين زندان مخوف افسانه‌اي كه ديواره صخره‌اي آن كاملاً عمودي است از يكصد متر بيشتر به نظر مي‌رسد و بوی‌گاز تندي از درون اين چاه عظيم به مشام مي‌رسد.

زندان سليمان بيشتر به يك دهانه آتشفشاني خفته مي‌ماند و وجود چشمه‌هاي آب‌گرم معدني در روستاي احمد آباد درپاي همين كوه مويد اين نظر است.

عکس

 

قلعه حسنعلی خان افشار

در ضلع شمال غربي مركز شهرستان تكاب، قلعه‌اي شامل سه بخش اندروني، بيروني و محل نگهداري احشام در يك مكان خيلي وسيع احداث گرديده بود. اين عمارت در زمان سلطنت ناصرالدين‌شاه قاجار توسط سردار حسينعلي‌خان افشار در سال 1281 هجري قمري احداث گرديده.

 

قلعه اربابی یلقون اغاج -چهار باغ

قلعه يلقون آغاج در اوايل حكومت قاجاريه ، با نماي هشت ظلعي منظم در دو طبقه احداث گرديد و داخل عمارت را با كاشي‌هاي رنگين و نقاشي‌هاي با ارزش مزين نمودند.

عکس

 

قلعه رشیدالدوله (حسین خان افشار )دورباش
اين قلعه توسط رشيدالدوله در دوره سلطنت شاهان قاجار در ميان باغهاي انگور و درختان ميوه، احداث گرديده است.

 

قلعه ساری قورخان

اين بنا از دوران پيش‌از تاريخ، مركز تمدنهاي هزاره اول بوده و از عصر مادها تا دوره ساساني اقوام متعددي در آنجا سكونت داشته‌اند. دژ به صورت پشته عظيم سنگي در حاشيه شرقي رودخانه سارق در 600 متري از دره سر بر آورده كه از همه طرف محفوظ و مجزاست و دستيابي به آن مشكل و به اين لحاظ جايگاه امني براي ساكنان آن در ادوار مختلف بوده است.

بقاياي برجهاي ديده باني و دخمه‌هاي صخره‌اي با حياط و آب‌انبارها به فرمهاي چهار گوش منظم و نا منظم و مدور و پلكانها و راهروهاي استوانه‌اي ارتباطي، قابل ملاحظه‌اي مي‌باشد. به احتمال قوي اين محل در دوره غارنشينان مورد استفاده بوده و اهميت خود را در ادوار بعدي نيز حفظ نموده است. 

 

قلعه محمد حسین خان میر بنچ دورباش

 اين قلعه توسط محمد حسين خان مير پنج در دوره سلطنت شاهان قاجار در روستاي معتدل دورباش احداث گريده است و درحاشيه طولي يكي از ديوارهاي قلعه و قسمت بيروني آن آينه بزرگي نصب نموده بودند كه مشرف به گردنه زرينه اوباتو و دوراهي ديواندره بودكه حركت و عكس‌العمل نيروهاي مهاجم و يورشگران را منعكس مي‌كرد.

 

قلعه بلیقیس
روي قلعه جنوبي كوه بلقيس استحكاماتي با نام متداول تخت بلقيس وجود دارد كه ويرانه‌هاي آن در سال 1959 كشف گرديد. تاريخگذاري بنا را به دوره ساسانيان محتمل مي‌كند. 

 اطلاعات  تکملیلی

 

تبه مجید
در فاصله 3 كيلومتري شمال شرقي بين تخت و دهكده تاره‌كند در حوالي قبرستان جديد تپه‌اي معروف به تپه مجيد وجود دارد كه بر روي آن سفالهايي از دوره ساساني بدست آمده است.

اين مكان وجود احتمالي محوطه‌هاي مسكوني از دوره آتشكده را نشان مي‌دهد كه از نظر باستان‌شناسان محل گورهاي دسته جمعي تومولوسها مربوط به هزاره اول قبل از ميلاد است. مجموع گورهاي تومولوس كه به شكل تپه باستاني است، شامل چند هزار گور فرعي مي‌باشدكه يك گور اصلي را حلقه وار در ميان گرفته‌اند. 

 

جاذبه های طبیعی

 

ابهای گرم احمد آباد

در فاصله 2 كيلومتري شمال غربي روستاي احمد عليا حفره‌هاي آب‌گرمي وجود دارد كه بنا به روايت گذشتگان خاصيت دارويي داشته و مورد استفاده عموم قرار مي‌گيرد.

در ميان چشمه هاي آبگرم احمد آباد در نقاط نزديك آبگرم‌ها،‌ حفره‌هاي پر از آب سرد نيز وجود دارد كه خاصيت دارويي داشته و مورد استفاده عموم قرار مي‌گيرد.

اين آبها بعلت داشتن املاح معدني گوناگون بعد از طي مسير در روي زمين رسوباتي به رنگهاي سفيد زرد مايل به نارنجي و در بعضي موارد كاملاً قرمز بر جاي مي‌گذارد.  

عکس
 

غار کهریز

اين غار در كهريز تكاب واقع شده و قطر دهانه آن در حدود 2 متر و طول و عرض آن نيز 3 متر است.

 

چمن متحرک بدرلو (چمن گلی )

چمن گلي در كيلومتر 17 شمال شرقي شهرستان تكاب و در 3 كيلومتري شرق روستاي بدرلو از دهستان افشار بخش مركزي واقع شده است.

در داخل دره سبز، و درختان چنار و بيد و نيزار و چمن درياچه‌اي به قطر طبيعي تقريبي 80 متر و با جزيره‌اي شناور مملو از ني بقطر 60 متر وجود دارد كه در اثر وزش باد به طرفين حركت مي‌كند.

عکس

زندان برنجه
زندان برنجه در 28 كيلومتري شمال شهرستان تكاب در روستاي برنجه ( برنجك) از دهستان چمن ،  بخش تخت سليمان و در دامنه كوهي معروف به طويله سليمان واقع شده است.

 

دریاچه خسرو
در وسط آثار باستاني تخت سليمان درياچه‌اي كه عمق آن حدوداً 110 متر و ابعاد آن 80×120 متر است وجود دارد. آب درياچه بصورت چشمه جوشان از اعماق زمين بيرون مي‌جوشد كه منظره بسيار جالبي دارد.

آب درياچه آهكي و نسبتاً ملايم و غير قابل شرب است و هيچ موجود زنده‌اي در آن وجود ندارد. وجود اين درياچه فيروزه‌گون در ميان قلعه و قرار داشتن قلعه در وسط يك سلسله كوههاي دايره‌اي شكل، منظره‌اي را به وجود آورده كه يكي از عجايب ديدني و تماشايي منطقه مي‌باشد. 

 

اماکن زیارتی و مذهبی

 

مسجد جامع تکاب

اين مسجد در سال 1332 هجري قمري به دستور سردار حسينعلي‌خان افشار در زمان سلطنت ناصرالدين‌شاه بنا گرديده است.

عکس
 

 مسجدجامع روستاي اغولبيك

 مسجدجامع روستاي اغولبيك به دستور يكي از اربابان محلي در سال 1332 هجري قمري احداث و هم اكنون بعد از گذشت چندين سال از قدمت آن بطور سالم و فاقد آثار ويراني مورد بهره برداري قرار مي‌گيرد.

 

کلیسای چهار طاق 

  در شمال غربي و كيلومتر 36 شهرستان تكاب در روستاي چهار طاق پايه‌هاي چهار ستون مخروبه وجود دارد كه در نزد اهالي به كليسا مشهور است. از نظر كارشناسان اين بنا مربوط به دوره ساسانيان بوده و به يك آتشكده شباهت بيشتري دارد. پايه هاي اصلي طاق خراب شده و اطراف آن كه در محل به كليسا معروف مي‌باشد توسط افراد سود جو براي گنج يابي به كلي ويران شده است. 

 

 



تاريخ : 88/01/26 | 9:16 | نویسنده : نادر براتی |
غار کـرفـتـو 

یکـی از آثـار معـماری صخـره ای مـربـوط به قـرن سـوم مـیـلادی در اسـتان کـردسـتان مـی باشـد که در 72 کـیـلـومـتـری جـنـوب شـرقـی شـهـرسـتان سـقـز و تـقـریـبا با هـمـیـن فاصـله با دیـوانـدره قـرار گـرفـتـه است نـزدیک تـریـن روسـتا در شـمال غـربـی غار به فاصـله 3 کـیـلـومـتـری به نـام مـیـرسـیـد یا مـیـرسـعـیـد است ، اصـلـی تـریـن راه دسـتـرسـی به آن از طـریـق جاده تکاب است عـبـور از یک بخـش به نام گـورباباعـلـی و سـپـس روسـتای یـوز باش کـنـدی ، و در ادامـه حـدود 3 کـیـلـومـتـر بعـد از آن غار کـرفـتـو قـرار دارد .

غار کـرفـتـو در سـیـنه یک رشـتـه کـوه آهـکـی در شـمال دره ای عـمـیـق قـرار گـرفـته است آثار مـتعـددی از پـناگاهـها و دخـمـه ها و حـفـره ها یـی دیـده مـی شـونـد که در کـنار غار اصـلـی قـرار دارد مـوقـعـیـت غار به گـونه ای است که به طـور کـلـی بادگـیـر نـیـسـت و در زمـسـتان دامـنـه جـنـوبـی را نـمـی پـوشـانـد در حـالـی که 500 مـتـر دورتـر و در جـنـوب شـرقـی غار بادگـیـر بـوده و بـرف آن را مـی پـوشـانـد ، در سـویـی دیگـر دره کـوه دیگـری وجـود دارد که به عـلـت الـقـا شـکـل بـودن طـبـیعـی آن مـردمان اطـراف به آن سـه دخـتـران می گـویـنـد .
در زمـسـتانها و هـنگام سـرما درون غار گـرم و در تابـسـتان به لحاظ کـوران باد غار خـنک می باشـد ، دو چـشـمه آب در زیـر تـقابهای پـایـیـن غار وجـود دارد که سـالـیان دراز مـردم از آن بهـره مـنـد گـردیـده انـد . غار کـرفـتـو در دوران ـ مـزوزوئـیـک ـ زیـر آب بـوده و در اوآخـر هـمـیـن دوره ارتـفاعات کـرفـتـو از آب بـیـرون آمـده است ایـن غار آهـکـی است و در دوره های مخـتـلـف انـسـان در آن سکـونـت کـرده و به هـمـیـن دلـیـل تـغـیـیـر حالـت داده است در داخـل غار هـنوز هـم آب وجـود دارد و بـرای دیـدن بعـضـی از جاهای مخـتـلـف آن بایـد از قایـقـهای کـوچک اسـتـفاده کـرد وجـود تصاویـر واشکال نـقـاشـی شـده داخـل غار از جـمله دیـدنـی های مـوجـود در ایـن اثـر باسـتانـی می باشـد که هـر بـیـنـنـده ای را به خـود جـلـب می کـنـد .
معـماری ایـن غار صخـره ای ، چهار طـبـقـه در دل کـوه است حجـاران ماهـر فـضاهای مـداخـل غار را تـراشـیـده و اتـاقـها ـ راهـروها و دالانهای مـتعـددی به وجـود آورده انـد که از مـیان غارهای ـ دسـت کـن ـ باقـی مانـده از دوران گـذشـته ایـن غار معـماری کامـلـتـری دارد بـر سـر در یکـی از اتـاقـهای طـبـقـه سـوم کـتـیـبـه ای یـونانـی وجـود دارد و به هـمـیـن عـلـت غار را معـبد هـراکـلـس ( هـرکـول ) می نامـنـد ، در ایـن کـتـیـبـه آمـده :

در ایـن جا هـراکـلـس سکـونـت دارد                            باشـد که پـلـیـدی در آن راه نـیابـد

در نـتـیـجه آزمایـشـات خاک شـناسـی که از غار کـرفـتـو به دسـت آمـده نـشـان می دهـد به عـلت یک رشـته فعالـیـتهای جـزئـی و فعـل و انفعالاتـی که در سـطح غـار به عـمـل آمـده و رسـوباتـی که بر جای مانـده ایـن غـار از هـزاره چهارم پـیـش از مـیلاد عاری از فعالـیـتـهای انـسـانـی گـردیـده است و سـاکـنـیـن آن که گـله دارانـی کـوچ رو بـوده انـد آن مـنطـقه را تـرک کـرده انـد . غار کـرفـتـو به جهـت گـمانه هایـی که در آن حـفـر گـردیـده و بعـضا تا عـمـق 5/5 مـتـر پـایـیـن رفـته است با تـوجـه به لایـه های مـوجـود که تحـتانـی تـریـن آن دارای تـراشـه های سـنگـی و تـیغـه ای بـوده است یک فاصله هـزار سـاله را نـشـان مـی دهـد و دوباره به آثار زیـسـت انـسـانـی مـیـرسـد که دارای چهاردوره سکـونـتـی است : پـیـش از تاریخ ، اشکانـی ، سـاسـانـی ، اسـلامی که البته دوره سـلـوکی آن چـنـدان مـورد یـقـیـن نیست. چه بـسـا که کـتـیـبه مـورد بحـث مـمکـن است در قـرون گـذشـته ایجاد شـده باشـد که البته بایـد با مطالعات بـیـشـتـر و آزمایـشـاتـی که از خـود کـتـیـبه به عـمـل می آیـد سـقـم آن عـیان گـردد.

گـمانه زنی ها مشخـص گـردیـد عـلاوه بر آنکه در سـطح غار لایـه ها به صـورت انـباشـت تاریخـی به شکـل دوره به دوره قـرار گـرفـته انـد خاکهای رانـده شـده به داخـل حـفـره های کـناری غار هـم به هـمان شکـل قـرار داشـته انـد به طـوریکـه در هـر دوره سـاکـنـیـن بعـدی خاک های دوره پـیـشـیـن را که در سـطح غار وجـود داشـته در حـفـره ها و سـوراخهای مـوجـود انـباشـته انـد . نـتـیجه لایـه نگاری در یـکـی از گـمانه ها ی چهارم که تـا عـمـق 5 مـتـری حـفـر گـردیـده است نـشـان داد که تـوالـی دوره های تاریخـی به هـمان صـورتـی است که مـواد فـرهـنگی آن در خاک های انباشـت شـده در دهـانه و حـفـره ها و نـیـز راههای فـرعـی مـسـدود شـده قـرار داشـته است . هـر چـنـد دوره پـیـش از تاریـخ آن کـمـتـر نـشـانـی از مـواد فـرهـنگـی مـوجـود را دارد با ایـن حال در بعـضی مـوارد با الک کـردن خاکـها ، تـراشـه هایـی به دسـت می آیـد که با تـراشـه هایـی که در طـبـقه چهارم وجـود دارد مطابـقـت می کـند .
کـشـف تـراشـه های سـنگـی در طـبـقـه چهارم و محـوطه بـیـرون غار نـشـانـه اسـتـفاده انـسـان در دوران پـیـش از تاریـخ است هـمچـنـیـن نـمـونه اشـیـای به دسـت آمـده باز نـشـانگـر ایـن واقعـیـت است اگـر چـه به عـقـیـده بعـضی دیگـر از کارشـناسـان امـور باسـتانـی مـی تـوان عـمـر غار را حـتـی خـیـلـی پـیـش تـر از آن حـسـاب کـر

پیشینه تاریخی محوطه 

تا پیش از كاوش های علمی دو فصل گذشته ( زمستان 79 و تابستان و پائیز 80 ) بر پایه معماری موجود و نیز كتیبه ای كه به خط یونانی بر تارك درگاه یكی از اطاق های طبقه دوم غار نقش بسته ( اینجا جایگاه هر كول است. باشد كه پلیدی در آن راه نیابد) قدمت و سابقه سكونت و یا مورد استفاده قرار گرفتن آن را از دوره سلوكی به بعد یعنی اشكانی، ساسانی و اسلامی می دانستند. پس از كاوش هایی كه در دو فصل انجام گرفت و با نتیجه ای كه از مطالعات محوطه های اطراف غار به دست آمد مشخص گردید كه در پیش از تاریخ، به احتمال از اواخر هزاره پنجم پ.م. و هزاره چهارم پ.م. این غار همزمان با پناگاههای و غارهای دیگر از جمله غار كانی میكائیل مورد استفاده قرار گرفته است. نتیجه آزمایشات خاك شناسی كه از دو غار كرفتو وكانی میكائیل ( در 1 كیلومتری شمال كرفتو ) به دست آمده، نشان می دهد به علت یك رشته فعالیت های جزئی و فعل و انفعالاتی كه در سطح غارها به عمل آمده است و روسوباتی كه بر جای مانده این غارها از هزاره چهارم پ.م. عاری از فعالیت های انسانی گردیده است. و ساكنین آنها كه گله دارانی كوچ رو بوده اند، آن منطقه را ترك كرده اند. غار كرفتو به جهت گمانه هایی كه در آن حفر گردیده و بغضا" تا عمق 5/5 متر پائین رفته است با توجه به لایه های موجود كه تحتانی ترین آن دارای تراشه های سنگی و تیغه بوده كه پس از آن یك فاصله هزار ساله را نشان می دهد، دوباره با اثار زیست انسانی میرسد، دارای چهار دوره سكونتی است: پیش از تاریخ، اشكانی، ساسانی، اسلامی كه البته دوره سلوكی آن برای نگارنده چندان مورد یقین نیست. چه بسا كه كتیبه مورد بحث ممكن است در قرون گذشته ایجاد شده باشد. كه البته باید با مطالعات بیشتر و آزمایشاتی كه از خود كتیبه به عمل می آید، صحت و سقم آن عیان گردد.

 

پژوهش میدانی محوطه 

پیشینه پژوهش میدانی محوطه:
غار كرفتو در سال 1818 توسط سر رابرت كرپورتر بازدید و كتیبه آن خوانده شده و در سال 1838 هنری اولینسون از غار بازدید كرد و آنچه را كه بوسیله كرپورتر از كتیبه خوانده شده بود، اصلاح نمود. در سال 1963 سراورل اشتین همراه با دستیار هنری اش ایوب خان نقشه اطاق های حجاری شده، راهروها و دهلیزهای طبیعی را تهیه كردند.كه البته اكنون با توجه به اینكه خاكبرداری و پاكسازی راهروها و دهلیز ها به طور كامل انجام گرفته، نقشه اشتین كامل نیست. البته هیات در نظر داشت نقشه برداری غار را بصورت سه بعدی انجام دهد. كه این امر با توجه به هزینه سنگینی كه در برداشت، در هنگام كاوش امكان پذیر نشد. ولی پلان طبقات مختلف غار و نیز راه های جدیدی كه پیدا شد و به بیرون از غار منتهی گشت تهیه گردیده است.
در سال 1376 آقای دكتر میر اسكندری در راس هیاتی به گمانه زنی های محدود در درون غار و بیرون غار اقدام نمود، اولین كاوش توسط نگارنده نیز در زمستان سال 1379 به مدت 45 روز در تالار بزرگ و طولانی طبقه دوم انجام گرفت كه به جهت خاكبرداری های غیر اصولی كه قبلا" بیشتر در آن انجام شده بود، نتیجه لازم و قابل اعتمادی دستگیر هیات نشد. بنابر این توجه به طبقه چهارم معطوف گردید. و در همین سال تعدادی گمانه در طبقه چهارم زده شد كه به لحاظ نتایج قابل توجه ای كه در بر داشت. برنامه كاوش آن برای سال 80 ارئه گردید. در سال 1380 ( تابستان و پائیز ) علاوه بر كاوش هایی كه در طیقه چهارم انجام شده و مطالعات قبلی را تكمیل نمود، در دامنه های جنوبی غار و آن سوی دره ( دامنه كوه سه دختران ) در ارتباط با دوره های مختلف غار كاوش هایی انجام گرفت كه فقط به دوره اسلامی آن قرون 7 و 8 كه همزمان با غار كرفتو بود، دست پیدا نمودیم كه عبارت بود از یك گورستان و نیز در محوطه های اطراف از جمله ده كهنه ( غرب غار كرفتو به فاصله یك كیلومتر ) تلك آوی 2 كیلومتری جنوب غربی غار، غار كانی میكائیل یك كیلومتری شمال غار كرفتو كاوش هایی انجام گرفت كه همگی با دوره های مختلیف غار، پیش از تاریخ پارت و ساسانی، اسلامی، همخوانی داشته است. كاوش در این محوطه ها نشان داد كه در دوره های مختلف به جز پیش از تاریخ ( اواخر هزاره پنجم و اوایل هزاره چهارم ) غار كرفتو به عنوان یك مركزیت قرار داشته است و اینكه ایا می توانسته به خصوص در دوران پارت و ساسانی به جایگاه ویژه ای چون نیایشگاه و محل اجرای مراسم مذهبی باشد جای مطالعه و تحقیق بیشتری را طلب می كند، با این وجود نگارنده معتقد است این معماری ایجاد شده در دل كوه و تراش صخره ها كه بی نظیر ترین معماری صخره ای در ایران است پیامی غیر از یك فضای مسكونی را دارا است مطالعه بر روی معماری موجود اشیا و سفالینه های بدست آمده ما را در نتیجه گیری نهایی یاری خواهد نمود.

منبع --سازمان میراث فرهنگی



تاريخ : 88/01/23 | 9:53 | نویسنده : نادر براتی |
یادمان آتشکده آذر گشسپ (مجموعه تخت سلیمان) پنجشنبه 22 اسفند ساعت 14 در تالار شهید آوینی فرهنگسرای رسانه برگزار می‌شود. روابط عمومی فرهنگسرا اعلام کرد این برنامه در راستای سلسله نشست‌های "ایران مهد تمدن جهان" به بررسی چهارمین اثر ثبت شده ایران در میراث فرهنگی یونسکو می‌پردازد.

در این مراسم دکتر نعمت‌الله علیمحمدی حضور دارد. آتشکده آذر گشسب در 42 کیلومتری شهرستان تکاب در استان آذربایجان غربی قرار دارد و در باورهای ایران ساخت آن در شهر شیز (تکاب امروزی) به کیخسرو پادشان کیانی نسبت داده شده است. علاقمندان می‌توانند به نشانی میدان ولیعصر، ابتدای بلوار کشاورز، جنب اهدای خون، پلاک 28 مراجعه کنند.

خبرگزاری مهر



تاريخ : 87/12/26 | 8:24 | نویسنده : نادر براتی |

یکشنبه، یازدهم اسفند ماه 1387
     شهر:تکاب     طول جغرافیایی:47°7´0˝E     عرض جغرافیایی:36°24´0˝N

   

  درجه دقیقه ثانیه نیم کره
طول جغرافیایی
عرض جغرافیایی
وقت محلی
 
 
توجه در محاسبات وقت تابستانی محاسبه نمی شود در صورت نیاز وقت محلی را اصلاح کنید و سپس کلید تنظیم دلخواه را بزنید
 
روز تاریخ اذان صبح طلوع آفتاب اذان ظهر غروب آفتاب اذان مفرب نیمه شب تاریخ میلادی
پنج شنبه 1/12/1387 05:38 07:04 12:35 18:06 18:26 23:52 19/2/2009
جمعه 2/12/1387 05:37 07:03 12:35 18:07 18:27 23:52 20/2/2009
شنبه 3/12/1387 05:36 07:02 12:35 18:08 18:28 23:52 21/2/2009
یکشنبه 4/12/1387 05:34 07:00 12:34 18:09 18:29 23:52 22/2/2009
دوشنبه 5/12/1387 05:33 06:59 12:34 18:10 18:30 23:51 23/2/2009
سه شنبه 6/12/1387 05:32 06:58 12:34 18:11 18:31 23:51 24/2/2009
چهار شنبه 7/12/1387 05:31 06:56 12:34 18:12 18:32 23:51 25/2/2009
پنج شنبه 8/12/1387 05:30 06:55 12:34 18:13 18:33 23:51 26/2/2009
جمعه 9/12/1387 05:28 06:54 12:34 18:14 18:34 23:51 27/2/2009
شنبه 10/12/1387 05:27 06:53 12:34 18:15 18:35 23:51 28/2/2009
یکشنبه 11/12/1387 05:26 06:51 12:33 18:15 18:36 23:51 1/3/2009
دوشنبه 12/12/1387 05:24 06:50 12:33 18:16 18:36 23:50 2/3/2009
سه شنبه 13/12/1387 05:23 06:49 12:33 18:17 18:37 23:50 3/3/2009
چهار شنبه 14/12/1387 05:22 06:47 12:33 18:18 18:38 23:50 4/3/2009
پنج شنبه 15/12/1387 05:20 06:46 12:32 18:19 18:39 23:50 5/3/2009
جمعه 16/12/1387 05:19 06:44 12:32 18:20 18:40 23:50 6/3/2009
شنبه 17/12/1387 05:18 06:43 12:32 18:21 18:41 23:49 7/3/2009
یکشنبه 18/12/1387 05:16 06:42 12:32 18:22 18:42 23:49 8/3/2009
دوشنبه 19/12/1387 05:15 06:40 12:32 18:23 18:43 23:49 9/3/2009
سه شنبه 20/12/1387 05:13 06:39 12:31 18:24 18:44 23:48 10/3/2009
چهار شنبه 21/12/1387 05:12 06:37 12:31 18:25 18:45 23:48 11/3/2009
پنج شنبه 22/12/1387 05:10 06:36 12:31 18:26 18:45 23:48 12/3/2009
جمعه 23/12/1387 05:09 06:34 12:30 18:26 18:46 23:48 13/3/2009
شنبه 24/12/1387 05:07 06:33 12:30 18:27 18:47 23:47 14/3/2009
یکشنبه 25/12/1387 05:06 06:32 12:30 18:28 18:48 23:47 15/3/2009
دوشنبه 26/12/1387 05:04 06:30 12:30 18:29 18:49 23:47 16/3/2009
سه شنبه 27/12/1387 05:03 06:29 12:29 18:30 18:50 23:46 17/3/2009
چهار شنبه 28/12/1387 05:01 06:27 12:29 18:31 18:51 23:46 18/3/2009
پنج شنبه 29/12/1387 05:00 06:26 12:29 18:32 18:52 23:46 19/3/2009


تاريخ : 87/12/11 | 16:37 | نویسنده : نادر براتی |

 “ تکاب “ امروز ميراث‌دار فرهنگ و تمدن شهر” شيز “ باستانى است که در زمان آبادي، شکوه و عظمتش چشم غربى‌ها را به خود خيره کرده بود. ديدگاههاى مسئولين و نظريه‌هاى کارشناسان اقتصادى همه بر يک نکته تاکيد دارند که “ تکاب “ با پتانسيل‌هاى موجود و ظرفيت‌هاى بالقوه، قابليت توسعه و پيشرفت را دارد. آنچه که بيشتر توجه کارشناسان را به خود جلب کرده توانمندى‌هاى معدنى و گردشگرى است که به عنوان دو اولويت مهم توسعه تکاب معرفى شد. بحث بعدى که بيشتر کارشناسان روى آن تاکيد کردند، مشارکت مردم و فراهم شدن زمينه‌هاى سرمايه‌گذارى براى بخش خصوصى می باشد  که به عنوان محور توسعه تکاب باید مورد  توجه قرار گیرد. دکتر” ايرج افشار سيستاني” محقق و تاريخ‌نگار برجسته کشور در مقاله‌اى ، صنعت گردشگرى و معدن را دو اولويت سرمايه گذارى و توسعه تکاب عنوان کرده است.

وى از مجموعه “ تخت سليمان “ به عنوان اثرى ارزشمند و جهانى ياد کرده و نوشته است: در صورتى که تبليغات مناسبى براى معرفى اين اثر در سطح ملى و جهانى صورت گيرد، اين اثر مى‌تواند سالانه هزاران گردشگراز سراسر جهان را به خود جلب کند. معدن ثروت بالقوه‌اى است که مى‌تواند به يک ثروت ملى بالفعل تبديل شود. وجود دو معدن بزرگ طلا و معادن سرب و روى و خاکهاى صنعتى و سنگ‌هاى ساختمانى .دراين بخش بايد در سه سطح ملي، استانى و منطقه‌اى برنامه ريزى شود ضمن آنکه بسترهاى لازم نيز بايد براى مشارکت مردم درسرمايه‌گذارى ها فراهم آيد. لزوم پيگيرى طرحها و برنامه‌ها بایدمورد تاکيد قرار گیردو: براى موفقيت در امر توسعه بايد نقشه راه داشته باشيم و بدانيم از کجا شروع و به کجا ختم کنيم. ، رمشارکت بخش خصوصى در سرمايه‌گذارى‌ها باید با شرایط راحت و مطمین تری صورت گیرد. : باوجود امنيت پايدار منطقه، وحدت و همدلى مسئولين و تسهيلات کلان دولتي، امروز بيش از هر زمانى ديگر منطقه آماده جذب سرمايه‌هاى مردمى است. دولت در حال حاضر تمام يارانه‌ها را براى بخش خصوصى در نظر گیرد، مردم بايد ازاين فرصتى که دولت براى آنها فراهم آورده به نحو احسن استفاده کنند. ازاينکه روند تقاضاى سرمايه‌گذارى و استفاده از تسهيلات ارزان قيمت دولت در تکاب کند است، تاکنون 20 درصد ازاعتبارات بنگاههاى کوچک و زود بازده اين شهرستان جذب شده که اين رقم آمار خوبى براى توسعه نيست. لزوم رفع موانع سرمايه‌گذارى و مشارکت بخش خصوصى در سرمايه‌گذارى ها، خبر خوبى به سرمايه‌گذاران در تکاب است: صد درصد سود تسهيلاتى که در تکاب سرمايه‌گذارى مى‌شود، توسط دولت پرداخت مى‌شود و ماليات، حقوق گمرکي، سود بازرگانى ماشين آلات کارخانه هايى که در تکاب راه‌اندازى مى‌شوند از 50 درصد تخفيف برخوردار شونند. ، زير ساخت‌هاى اقتصادى اين شهرستان را در حال توسعه و آماده شدناست: با عنايت خاص دولت نهم و نمايندگان مجلس گامهاى اساسى در اين شهرستان برداشته شده و آينده آن اميدوارکننده است:هم اينک در بخش تامين منابع آب، انرژى و توسعه راههاى ارتباطي، ايجاد مراکز آموزش عالي، احداث خطوط لوله گاز طرحهاى بسيار بزرگى در حال اجراست که با بهره‌بردارى ازآنها زمينه هر نوع سرمايه گذارى فراهم مى‌شود.

 

سیاستگذاری برای طرح های اقتصادی در سطح ملی و استانی و منطقه ای کار ساده ای نیست .در بسیاری از کشورهای بیشرفته دنیا حرکت به سمت توسعه با یک انقلاب بزرگ اقتصادی روبرو بوده است و علت اصلی آن وجود یک هماهنکی دقیق و حساب شده بین نهادها.سازمانهاو ارگانهای عمومی این کشورها بوده است.وبه نظر می رسد بسیاری از آنها تنها از یک هدف بیروی می کنند و تا دستیابی کامل به آن از فعالیت دست بر نمی دارد بدون شک رسیدن به این هدف نیازمند مدیریت کار آمد است که وظیفه هماهنگی بین تمام دستگاها را بر عهده دارد و در نهایت آنها را به سر منزل اصلی می رساند. شهرستان تکاب از موقعیت های اقتصادی دست نخورده برخوردار است وتمام اینها فقط با یک برنامه ریزی کامل و دقیق نقش مهمی را در اقتصاد تکاب ایفا خواهد کرد برای رسیدن به این اهدافابتدا گستره زیر ساختها بر همه مسایل اولویت دار ولازم است تا در یک بروسه مشخص مسیر بیشرفت را طی کند تا زمینه را برای فعالیت های مهمتر آماده کنند در شهرستان تکاب جای خالی بسیاری از صنایع احساس می شود ودر حقیقت بسیاری از نیروهای مهم در این شهرستان در حال ایتلاف شده است و حتی در بسیاری از موارد که در حال فعالیت هستند و بهره وری مناسبی از انها صورت نمی گیرد.توسعه اقتصادی شهرستان با تآکید بر قابلیت های توسعه کشاورزی –صنعتیو معدنی –گردشگری –اشتغال زایی- بهره برداری بهینه از قابلیت ها و فرصت های توسعه شهرستان – ارتقاسطح مدیریت اداری –ارتقا سطح سواد و معلومات و آگاهی بهر برداران کشاورزی وعوامل موثر دیگری همچون

1-تجهیز کلیه ادارت – سازمانها مدارس به فناوری های اطلاعات

 2-افزایش سطح کست با توجه به قابلیت  های بالای شهرستان

 3-ایجا و توسعه ایستگاههای تولید بذر

 4-اصلاح و احیا باغات قدیمی ومکانیزاسیون باغات موجود

5-تشکیل و تقویت انجمن های فارغ التحصیلی کشاورزی و سایر رشته های

6-حمایت از توسعه و گسترش طرحهای زود باز ده توسط بخش خصوصی

 7- سرمایه گذاری در بخش میراث فرهنگی و گردشگری

 8- مرمت و بازسازی ومجموعه هاوبناهای تارخی و فرهنگی

 9-راهاندازی موزه های تخصصی

10-تهیه و گسترش بانکی اطلاعات مکانی و توصیفی1

 11-تقویت صنعت فرش و فرشبافی

 12- حفاظت و حراست از عرصهای منابع طبیعی با تجهیز امکانات مناسب و تامین نیروهایمتخصص با همکاری کلیه دستگاههای مرتبط

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

 



تاريخ : 87/11/02 | 16:5 | نویسنده : نادر براتی |
در حال حاضر حدود 150 تن طلا در کشور وجود دارد که 110 تن آن در استان آذربایجان غربی قرار دارد!
معدن طلای آغ دره که در شهرستان تکاب در استان آذربایجان غربی واقع است دارای 22 تن طلای خالص با عیار 2.48 ppm  و در مرحله بهره برداری می باشد.
کارخانه استحصال هم سر معدن ایجاد شده و سالیانه 2100 کیلو شمس طلا از این کارحانه خارج می شود.


_ با وجود اینکه 5200 معدن در کشور وجود دارد فقط 12 تای آنها جز معادن بزرگ محسوب می شوند.
که متاسفانه هیج کدام از این 12 معدن بزرگ در استان آذربایجان غربی وجود ندارد ولی 1 ماه دیگر پروانه
بهره برداری معدن تیتانیوم قره باغ با 60 میلیون تن ذخیره( 60 یا 40 که مقدار دقیق آن 1 ماه دیگر مشخص خواهد گردید)صادر میگردد که جز معادن بزرگ به حساب می آید که عیار آن حدود 6 درصد می باشد...

 


_ متنوع ترین سنگ های تزیینی جهان در استان آذربایجان غربی قرار دارد که 80 درصد آن به صورت خام از کشور خارج می شود. بالغ بر 100 رنگ سنگ تزیینی در استان داریم:
مرمریت های خوی،سلماس،نقده،شاهین دژ
سیلیس های  خوی،سردشت،اشنویه،چالدران و اطراف ارومیه
سینیت های سبز پیرانشهر در نوع خود در دنیا منحصر به فرد هستند که  یک توده کوچک مشابه آن د رکشور ایتالیا یافت شده است جالب این است که اجازه استخراج به آن داده نشده و د رموزه ایتالیا نگهداری می گردد!

 

مشخصات كانسار

نام كانسار: آقدره

نوع كانسار:فلزي

نوع ماده معدني: [فلزي]

نام ماده معدني: طلا

 

موقعيت جغرافيايي

شهرستان:  تکاب

استان: آذربايجان غربي

نام زون اكتشافي: 0

شهر:  تكاب

بخش: 

دهستان: 

 

نام راهنماي نقشه 250000/1 مربوطه:تكاب

نام راهنماي نقشه 100000/1 مربوطه:تخت سليمان

نام راهنماي نقشه 50000/1 مربوطه:

 

 

مختصات به UTM

طول

 680226.06628

عرض

 4059790.1491

موقعيت جغرافيايي

طول

 0 

 1 

 47 

عرض

 0 

 40 

 36 

 

فواصل تا مكانهاي مشخص

فاصله كانسار تا مركز استان به كيلومتر: 300

فاصله كانسار تا نزديكترين شهر به كيلومتر: 32

فاصله كانسار تا راه آهن به كيلومتر: 

فاصله كانسار تا فرودگاه به كيلومتر: 

فاصله كانسار تا نزديكترين روستا به كيلومتر: 4

فاصله كانسار تا آبهاي آزاد به متر: 

 

ارتفاع كانسار از آبهاي آزاد به متر: 

ارتفاع بلندترين نقطه منطقه به متر: 

 

مشخصات عمومي

پاراژنز: طلا، ارسنيك، آنتيموان و جيوه

ژنز كانسار: [رسوبي]

توضيحات: 

 

 

تعداد نمونه هاي گرفته شده: 1138

پتروگرافي: 

مقطع صيقلي: 

كاني سنگين: 

 

فرمول شيميائي:  Au

ملاحظات: 

نوع كانه:  

آناليز: 

توضيحات آناليز: 

 

سنگ ميزبان: سنگ آهك ميكرايتي و ميكرواسپارايتي و بيواسپارايتي

سن سنگ ميزبان: ميوسن زيرين

 

عيار كانسار

%

 

توضيحات: عيار طلا در بخش شرقي كانسار بين 0.9ppb تا 35ppm و در بخش غربي بين 3.5ppb تا 8.2ppm گزارش شده است.

PPM

 

 

ابعاد ماده معدني (متر)

طول: 

عرض: 

ضخامت: 

 

ذخيره كانسار (هزارتن)

قطعي: 

زمين شناسي: 

مجموع: 

ممكن:  

احتمالي: 

 

اكتشافات صورت گرفته

نوع عمليات اكتشافي صورت گرفته: [ژئوشيمي]

اكتشافات انجام شده: 

توضيحات: تهيه نقشه زمين‌شناسي در مقياس 1:5000 و 1:1000

نوع كانسار: 

ساير انواع: 

 آقدره

 

 



تاريخ : 87/10/22 | 12:35 | نویسنده : نادر براتی |
  دانش بکار گرفته شده در ساخت سدها در هواي سردسير که در نوع خود يک طرح منحصر بفرد مي باشد، اولين تجربه مهندسي در نوع خود مي باشد که با اتکا بر دانش و توانمنديهاي کارشناسان صنعت آب کشور طراحي و براي نخستين بار در استان آذربايجان غربي تکاب  به اجرا درآمد. 
با اجراي موفقيت آميز اين تجربه گرانبها که براي نخستين بار در تاريخ صنعت سدسازي کشور در سد ساروق تکاب به اجرا گذاشته شد، پس از اين ديگر شاهد ادامه عمليات سدسازي در فصول سردسير و در دماهاي بسيار پايين نيز خواهيم بود.  در مناطق سردسير بارش نزولات جوي، شرايط آب و هوايي، سرماي زودهنگام و ديرپا و بروز يخبندان از فاکتورهاي مهم و قابل توجه در اجراي پروژه هاي عمراني خصوصا سازه هاي حساس از جمله سدسازي است.  سد مخزني ساروق نيز که در منطقه سردسير و با زمستان هاي بسيار سرد در منطقه تکاب احداث مي شود بلحاظ شرايط فوق بايد در ماههاي يخبندان عمليات اجرايي آن متوقف مي شد
همين احساس مسوليت مضاعف درقبال نياز اساسي مردم چاشني کار شد و در اوج سرما چرخ هاي باز ايستاده از حرکت ناشي از سرما و يخبندان به گردش درآمدند و کار در زمستان نيز تداوم يافت و سد ساروق چهار متر ديگر نيز بالاتر رفتن بود: ادامه عمليات اجرايي سد در دماي بسيار پايين به دليل رعايت حاشيه ايمني ويژه و ضرورت آب بندي دقيق بدنه سد همچنين اجراي هسته رسي در ساختار سدهاي خاکي در کنار رعايت مسايل فني مرتبط از اهميت ويژه اي برخوردار بود هرچند راندمان اجراي هسته رسي در فصل زمستان بخاطر شرايط اجرايي آن معادل 50درصد راندمان کار در فصل تابستان بود ولي کاهش هزينه هاي توقف کار و بيکاري پنج ماهه درکنار کاهش زمان اجرا وآغاز سريع آبگيري از جمله مزيت هاي کار در فصل سردسير است.  برشنده گفت: با توجه به آنکه آذربايجان غربي يکي از استان هاي پيشتاز در امر سدسازي در کشور است و در زمان حاضر 24سد در حال مطالعه و احداث دارد از اينرو اجرايي شدن اين طرح در همه کارگاه هاي سدسازي استان مي تواند نقش مهمي در صرفه جويي در عنصر زمان داشته باشد.  مديرعامل شرکت سهامي آب منطقه اي آذربايجان غربي نيز با تشريح اهميت اين دستاورد مهم در صنعت سدسازي کشور گفت: براي اولين بار باتلاش هاي انجام شده در زمستان گذشته عمليات حساس اجراي هسته رسي سد ساروق در زير برف و يخ انجام گرفت و در زمستان نيز کارگاه سد سازي به فعاليت خود ادامه داد
با بکارگيري اين دانش جديد که در سد "ساروق" شهرستان تکاب و در فصل زمستان به اجرا درآمد ارتفاع اين سد 4متر و به حجم 15هزار متر مکعب افزايش پيدا کرد . 
اجراي عمليات خاکريزي بخصوص اجراي "رس" کاري حساس و تعهد آور است براي فراهم کردن شرايط ادامه کار و نيز جلوگيري ازافزايش رطوبت يکي از راهکار ها، ايجاد پوشش مرتفع است که به دليل زمانبر بودن و هزينه بالاي آن و نيز آسيب پذيري پوشش مرتفع خصوصا در مقابل بادهاي تند منطقه کنار گذاشته شد.  ايجاد پوشش سطحي و استفاده از لايه خاک محافظ و بکارگيري مواد شيميايي نيز به دليل تبعات بعدي و مشکلات جانبي قابل اجرا نبودند.  پس از بررسي هاي زياد، کارشناسان استفاده از پوشش سطحي و لايه خاک محافظ را در دستور کار قرار دادند. 
هرچند استفاده از لايه خاک محافظ که نوعي پوشش سطحي نيز محسوب مي شود کار دشوار و پر هزينه اي است از اينرو بهترين عايق در مقابل رطوبت و برودت محسوب مي شد.  از سوي ديگر "فوم پلي اتيلن" به دليل داشتن ترکيبي از پلي اتيلن فشرده و حبابهاي ريز هوا بهترين پوشش در دسترس و عايق رطوبتي و حرارتي است که علاوه بر مزيت هاي فراوان در اجرا، با توجه به ضخامت از کارآيي مطلوبي برخوردار است.  به اين ترتيب عمليات اجرايي با برداشتن آخرين لايه رسي متراکم شده که يخ زده بود برداشته شد و اجراي رس آغاز و در پايان هر روز کاري نيز لايه فوم روي آخرين رس متراکم شده پهن گرديد.  براي حصول اطمينان از نحوه عملکرد فوم پلي اتيلن، شبها حداقل دماي محيط و دماي زير فوم اندازه گيري شد و اين چرخه هر روز تکرار گرديد. 
اجراي اين طرح، تراز رس به 1792متر رسيد و به اين ترتيب هسته رسي سد ساروق به ارتفاع چهارمتر و حجم 15هزار مترمکعب افزايش يافت.  سد ساروق که آبگيري آن آغاز شده قادر خواهد بود سالانه50    ميليون مترمکعب آورد رودخانه را تنظيم و از طريق يک رشته تونل آبياري به طول 637 متر و با قطر تمام شده 5/3متر به مصارف مورد نياز انتقال داد.  بدون شک اجراي اين طرح در سد مخزني ساروق در برودت چندين درجه زير صفر و در زير قنديل هاي يخ بيانگر تجربه موفق از توانمندي هاي متخصصين مجريان اين صنعت افتخار آفرين است که همچون نگيني بر تارک توانمندي هاي مردم پر استقامت اين مرز و بوم خواهد درخشيد. 

رودخانه ساروق

سد ساروق 

عملیات اجرای سد ساروق



تاريخ : 87/10/15 | 9:35 | نویسنده : نادر براتی |

منطقه تخت سليمان در بين عرض جغرافيايي 36 درجه و 30 دقيقه تا 36 درجه و 42 دقيقه 30 ثانيه شمالي و طول 47 درجه 5 دقيقه تا 47 درجه و 21 دقيقه شرقي در شمال شرق شهر تکاب، در قسمت جنوبي استان آذربايجان غربي در ايران قرار گرفته است. ويژگي‌هاي زمين‌شناسي و اقليمي منطقه تخت سليمان شرايط مناسبي را براي پيدايش اشکال کارست فراهم ساخته است. تراورتن از سنگهاي عمده کربناته منطقه است که از سنگهاي آهکي و دولوميتي دوره کرتاسه تشکيل شده است. چشمه‌هايي که در قسمت‌هاي مختلف منطقه وجود دارند به وسيله انحلال سنگهاي کربناته، سنگهاي تراورتن را به وجود آورده‌اند. فعاليت‌هاي تکتونيکي در زمان‌هاي مختلف زمين‌شناسي بيش از 85 گسل را در اين منطقه به وجود آورده‌اند. اين گسل‌ها همراه با شکاف‌ها و درزه‌ها عامل مهمي براي پيدايش اشکال کارست به خصوص کارنها در منطقه مي‌باشند. شرايط اقليمي مانند بارش و رطوبت نسبي نيز در پيدايش کارنها مهم مي‌باشند. انحلال اوليه و سطحي سنگهاي تراورتن اين کارنها را به وجود آورده است. عوامل دروني و بيروني موجب پيدايش کارنهاي متنوعي شده‌اند که در اين رابطه بارش عامل بيروني و ويژگي سنگها عامل دروني محسوب مي‌شوند.

از لحاظ مورفولوژي کارنهاي منطقه به انواع مختلفي دسته‌بندي مي‌شوند:

1.    اشکال دايره‌اي کارنها مانند: کارنهاي باراني يا چاله‌هاي باراني، پن‌ها، و کارنهاي پله‌اي.

2.    اشکال خطي کارنها مانند: کارنهاي موازي، آبروهاي انحلالي، شکاف‌هاي آهکي يا گريک‌ها.

3.    کارنهاي پلي‌ژنتيک.

چاله‌هاي باراني به وسيله قطرات باران در روي سنگهاي برهنه ايجاد شده‌اند. در منطقه تخت سليمان اين اشکال ريز بر روي دامنه‌هاي ملايم بيشتر از دامنه‌هاي پر شيب شکل گرفته و به صورت بي‌نظم و فرسايش يافته‌اي به هم پيوسته‌اند. نمونه‌هايي از اين اشکال در اطراف دولين چال تپه مشاهده مي‌شوند. پن‌ها هم شبيه چاله‌هاي باراني اما بزرگتر از آنها مي‌باشند. اين نوع کارنها در اطراف درياچه تخت سليمان به چشم مي‌خورند. کارنهاي پله­اي بيشتر در قسمت شمالي برجک دريا به وجود آمده­اند اين نوع  کارنها داراي ديواره‌هاي انتهايي قوسي شکل و کف مسطح مي‌باشند که به سمت پايين دامنه‌هاي خود گسترده شده‌اند. جريان‌هاي آبي در دامنه‌هاي پرشيب شيارهايي را به نام کارنهاي باراني ايجاد کرده‌اند. از تمرکز جريان‌هاي آبي شکاف‌هاي آهکي يا گريک به وجود آمده است. به طور کلي در منطقه نيمه خشک تخت سليمان اشکال کارستي کمتر در معرض تغييرات و فرسودگي شديد قرار مي‌گيرند.

کارنها نقش مهمي در برنامه­ريزي محيطي دارند. کارنها به وسيله ايجاد شيارها و چاله‌ها، شرايط مساعدي را براي کاهش مقاومت سنگهاي تراورتن در برابر عوامل مورفوژنز فراهم ساخته که در نهايت موجب تخريب و فرسايش آنها مي‌شوند. کارنها جريان‌هاي آبي را کنترل نموده و با تمرکز و نفوذ آنها، در چرخه هيدرولوژي و تغذيه سفره آبهاي زيرزميني تأثير مي‌گذارند. اين فرآيندها منابع آب کارستي را فراهم مي‌سازند. توليد و جابجايي خاک و پيدايش واريزه‌هاي بلوکي از ديگر نتايج گسترش کارنها مي‌باشد که روي مورفولوژي منطقه و فعاليت‌هاي انساني تأثير گذاشته­اند. در مجموع کارنها داراي چشم‌اندازهاي طبيعي جذابي هستند که گروه‌هاي هنري و جهانگردي را به خود جلب مي‌کنند.

منابع

دكتر محمد حسين رضائي مقدم، دانشگاه تبريز

محمدرضا قدري، دانشجوي دكتري جغرافياي طبيعي، دانشگاه تبريز



تاريخ : 87/10/03 | 9:2 | نویسنده : نادر براتی |

تكاب دا چيلله گئجه‌سيني جشن توتوب نار، آلما، آجيل و قارپيز يئيه‌رلر و اعتقادلاري واركي اگر بو گئجه قارپيز يئيه‌لر يايين ايستي سي اونلاري اذيت ائله مز: بو گئجه كيمسه گرك ائودن ائشي‌يه چيخمايا و سُفَرده اولماياكي گلن ايله جان سُفَرده اولار.

هابئله چيلله گئجه سينده بوغدا قاووروب داما سره‌رلر و اعتقادلاري واركي بو ايش ايله گلن ايل‌لري بركت‌لي اولار. قيز گلين‌لر بو گئجه‌ني أللرينه حنا قويوب سحره‌ جان آييق قالارلار. شام خؤره‌ك‌لري ده قوروت آشي اولاركي نوخودا يله پئنجردن دوزه‌له‌ر و آدينا «كاچي» دئيه‌رلر.

جوانلار و اونلاركي آداخلي ديلار، نيشانلي‌لاري نين دامينا چيخيب بالاجابير دُوه‌‌جيگي آشاغي ساللايارلار. دُوه‌جيگي باهالي پارچالاردان دوزه‌لده‌رلر و آشاغي ساللاماق ايچون باشينا بيرايپ باغلايارلار. ائو اهلي كي بو رسم ايله تانيش ديلار، دوه بئلينده اولان خورجونا يئمه‌لي شئي‌لر دولدوروب دئيه‌رلر: «چك يوخاري آللاه مطلبيوي وئرسين. سونرا باشقا تانيش داملارا چيخيب دوه‌جيك‌لريني باجادان ساللاركن دئيه‌رلر: «موتالي قيللي چيخدي. من من موتال دان أل چكميشم موتال مندن أل چكمير». ائو يييه‌سي بير آز شيرني خورجونا ييغيب سؤيله‌ير: «گئد آللاه ساخلاسين».

كيچيك چيلله يه گؤره بير سيرا عادت لرده واردي كي دئيه‌رلر بوگون چيلله فلان ائوده‌دي. قاليب شانسا اگر هاوا ياخچي اولسا دئيه‌رلر فلان كس گولر اوزلودي».  هاوا سويوق و قار- بورانلي اولسا محله‌نين آداملاري او ائو صاحابيني أله ساليب دئيه‌رلر: «نه خبريندي بابام.  بير آز گول‌ هاوا‌‌ ‌آچيلسين».

 شهریار



تاريخ : 87/10/01 | 8:54 | نویسنده : نادر براتی |

هفتمين همايش چهره‌هاي ماندگار در مركز همايش‌هاي بين‌المللي سازمان صدا و سيما براي تجليل از 18چهره برگزيده در رشته‌هاي مختلف برگزار  شد. که در بین انتخاب شد گان اقای دکتر حسن انوری از شهرستان تکاب در رشته ادبيات فارسي از دانشگاه تهران بعنوان چهره ماندگار معرفی گردیدنند

با آرزوی موفقیت برای آقای دکتر انوری در تمام زمینه های علمی این انتخاب شایسته را به تمام همشهری های گرامی تبریک می گوییم 

   همایش تجلیل از  چهرهای ماندگار ،مفاخر و نام آوران تکاب

 پنج شنبه 30آبان ماه  همایش تجلیل از  چهرهای ماندگار ،مفاخر و نام آوران تکاب در مجتمع فرهنگی شهرستان برگزار  گردید

      

در این همایش که با مشارکت شورای اسلامی شهر ،انجمن نو اندیشان ، فرمانداری واداره فرهنگ وار شاداسلامی برگزار گردید،

ادامه  

 

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////



تاريخ : 87/08/20 | 11:5 | نویسنده : نادر براتی |

دوره بندی تاریخی
هخامنشي

در حفريات انجام شده تخت سليمان بقايايي از آثار دوره هخامنشي بدست آمده است اين آثار شامل خانه هاي مسكوني است كه با خشت روي يك پي به ضخامت 60 سانتي متر از سنگ لاشه، با تكنيك جناقي ساخته شده است اين محوطه هاي مسكوني داراي اتاقهاي كوچكي بازواياي مايل و طرحي ساده هستند كه هيچ كدام به طور كامل مشخص نشدند. در مواردي كف اتاقها و حياط ها تخته سنگ، سنگفرش شده بود. اشياء بدست آمده درحفريات، بر عكس اجاقها و كوره ها كه شايد در اثر نفوذ آب متلاشي و از بين رفته مواد و خمره هايي كه دفن شده بودند محفوظ مانده بود

پارتي
در هيچ كجاي تخت يك لايه مسكوني پارتي آشكار تشخيص داده نشده است. قطعات پراكنده سفالهاي پارتي به دست آمده به نظر مي رسد با مصالح ساختماني دوره معماري خشتي از جاي ديگر به اين جا آمده باشد. در هر صورت مي توان به اين نتيجه رسيد كه يك محوطه مسكوني دوره پارتي در اراضي هموار دره در حوالي تخت وجود داشته است اين سفالها در يك لايه مشخص قرار نداشتند و در بقاياي ساختماني دوره ساساني قرار داشته اند.

ساساني
در دوره ساساني به ويژه در زمان خسرو انوشيروان ( 579-531 ميلادي ) و خسرو دوم ( 628 – 590 م ) توجه خاصي به عمران و آباداني آن معطوف گرديده است . آتشكده آذر گشنسب به زبان پهلوي گزك يا گنجه ناميده مي شود.
از لحاظ معماري در جبهه شمال غربي درياچه و در زاويه مربع بزرگتر، ايوان رفيع ساساني معروف به ايوان خسرو كه از آجر قرمز و ملات ساروج ساخته شده بوده قرار داشته است. در حال حاضر از اين ايوان جز يك جرز و از اره هاي ديوار آن چيزي باقي نمانده است. قطر دهانه ايوان 5/18 متر و عمق آن 20 متر است.
در مركز مربع شمالي آتشكده معروف آذرگشنسب واقع شده است كه از سويي روي به دروازه شمالي دارد و از جنوب راه به درياچه مي برد.
در حد فاصل آتشكده و دروازه شمالي راهرو ها و حياطهاي چندي به چشم مي خورد كه كار كاوش و خاكبرداري آنها پايان نيافته است. آتشكده آذر گشنسب كه به طور كامل حفاري شده مجموعه اي است مشتمل بر يك سالن مركزي مربع شكل با 4 جرز قطور آجري كه گنبد بزرگ آجري آن را پوشانده است.
مجاور اين مجموعه در بخش غربي مجموعه ديگري است كه از يك آتشكده صليبي شكل با ابعاد كوچكتر و دو تالار ستون دار با ستونهاي مدور چهار گوش و تعداد اتاقها و فضاهاي جانبي تشكيل شده است . از لحاظ استحكامات، مجموعه داراي حصاري به طول 120/1 كيلومتر دوره ايلخاني است با 38 برج و 38 بارو دو دروازه شمالي و جنوب شرقي از دوره ساساني و يك دروازه جنوبي مربوط به نهايتا" تخت سليمان در سال 624 ميلادي به واسطه حمله ارتش روم و شكست سپاهيان خسرو دوم مرود غارت و تخريب واقع گرديد و از اعتبار آن كاسته شد


سابقه تاريخي – اسلامي ( اوايل اسلام )
دوره ميانه ( قرن 10-12 ميلادي )

با انقراض حكومت ساساني در نيمه دوم قرن هفتم ميلادي، آتشكده سريعا" اهميت خود را از دست داد گرچه بر اساس گزارشهاي ابودلف آتش تخت سليمان تا اوايل قرن دهم مورد احترام بوده است. ولي تحقيقات باستان شناسي نشان دهنده محوطه هاي مسكوني كم اهميت در اين دوره است. ساكنان آن در اين دوره بناي آتشكده را كه نشان مي داد شديدا" در حال تخريب است. بيشتر و بيشتر مورد استفاده و بي حرمتي قرار دادند و سپس محدوده بين آتشكده و حصار استحكامات را براي سكونت برگزيدند. در اين دوره به نظر نمي رسد كه بناهاي با اهميتي به وجود آمده باشد. ولي سراميكهاي متعلق به دوره خلفاي عباسي و آل بويه كه در لايه هاي تخريبي به دست آمده اجازه شناسايي يك اسكان متناوب را مي دهند و اين مقطع زماني با ظهور سراميكهاي جلادار و نقاشي شده الوان، علامتگذاري و مشخص شده اند.
ظروف مينايي با رنگ آميزي آبي و سبز روي زمينه سفيد كه اصطلاحا" ظروف « ساعر » خوانده مي شوند، متعلق به توليدات اوليه اين دوره است . ظروفي با رنگ آميزي زرد، ارغواني و سبز كه بر اساس محل كشف حدود 900 ميلادي تاريخ گذاري شده اند به گروه ياد شده مي پيوندند. اواخر قرن دهم ميلادي ظروفي سفالي به وجود آمد كه با دو غاب گل رس پوشش شده بود و زير رنگهاي سبز، زرد، ارغواني آذيني با تكنيك گرافيتو ( خراشهاي تزييني ) داشت.
در اين رده، تكنيك آذين ( گرافيتو ) در ظروف به اصطلاح (گروس ) به ويژه در دوره سلجوقي و اوايل مغول به نقطه اوج مي رسد. اين در حالي است كه كار اصلي روي خطوط خراشيد فازك و پهن و محدوده هاي كوچك خالي شده كه در لعاب سبز و قهوه اي كه با رنگ تيره بيشتر جلوه مي كنند، تكيه دارد ظروف در محل توليد شده است و از كالاي وارداتي نشاني نيست. عدم وجود ظروف مينايي الوان به ويژه اي نشانه اي است كه كم اهميتي محل را در آن زمان مورد تاييد قرار مي دهد در حالي كه براي مورخين ايراني به عنوان محل آتشكده معروف و شناخته شده باقي است. پس از به حكومت رسيدن سلجوقيان مهاجرت شديد تركان به سرزمين قابل ثبت است كه تا زمان رانده شدن سكنه از محل و ساختن كاخ شكار به دستور آباقاخان در روي ويرانه هاي آتشكده ادامه داشته است

مغول
در دوره اسلامي نيز به لحاظ پذيرش دين مبين اسلام آتشكده رونق خود را از دست داد و فقط به عنوان سكونت هاي موقت مورد استفاده قرار گرفت تا اينكه در زمان ايلخانيان با احداث و احداي جديد مخصوصا" تعمير ايوان خسرو توسط آباقاخان، مجددا" در اين محوطه فعاليتهاي سياسي و اجتماعي آغاز شد و به عنوان پايتخت ييلاقي مورد استفاده قرار گرفت. بعدا" نيز محل مذكور توسط عامه مردم به صورت شهركي كم اهميت با مشاغل متنوع تا قرن 11 هـ- ق ادامه حيات مي دهد و از اين تاريخ به بعد اين مكان به كلي متروكه مي گردد.

 

تاريخچه تحقيقات تخت سليمان و زندان سليمان

منابع تاريخي كه در آنها به آتشكده " شيز " اشاره شده و در آنها به ويژه توسط نويسندگان اسلامي توصيفاتي از تخت سليمان به دست داده شده است، توسط " ك . شيپ مان " تنظيم و مورد بررسي قرار گرفته است .
تحقيقات جديد درباره اين دو مكان يعني تخت سليمان و زندان سليمان كه در فاصله ديد يكديگر قرار دارند، قابل تفكيك از هم نيست." سر روبرت كرپورتر "( Sir Robert Ker Porter) كه كاشف اين محل شناخته مي شود. در اوت 1819 در راه بازگشت از غار " كرفتو " در حالي كه دره ساروق را سوار بر اسب بالا مي رفت به اين دو مكان رسيد و به توصيف آنها پرداخت. در سال 1831 كلنل" دبليو، مونتيت " ( W.Monteith ) از دره مرتفع بازديد كرد و تشخيص داد كه هر دو تپه بلند و عجيب، ساختار زمين شناسي مشابهي دارند و از انباشته رسوبات آهكي چشمه هايي كه درياچه را تشكيل داده اند، ساخته شده اند.

اولين توصيف جامع از ويرانه هاي روي تخت و زندان را همراه با طرح اوليه موقعيت هر دو تپه ، مديون " سر هنري راولينسون " ( Sir Henry Rawlinson ) هستيم كه سال 1838 چند روزي را صرف تحقيق و بررسي كرد. اوآتشكده را دقيقا" مورد بررسي قرار دادو توصيفي از آن عرضه داشت كه امروزه هنوز هم ارزشمند است. " راولينسون " اتاق اصلي آتشكده را شناسايي كرد و دالانهاي آن را كه هنوز در آن موقع داراي طاق بودند و گنبد روي اتاق اصلي را كه بعضا" فروريخته بود، تشريح كرد. زندان را بستر درياچه اي توصيف كرد كه به وسيله زلزله اي شديد تلاطم كرده و بيرون ريخته و آبش سرازير و تخليه شده است. اومعتقد است كه تخت امكان دارد روزي تصوير مشابهي را عرضه كند. " راولينسون " قله پوشيده از برف تخت بلقيس را با دوربين چشمي نظاره نمود و حصار استحكامات قلعه مانند آنجا را كه به درستي ساساني وصف مي كند، كشف كرد.
" آ. هتوم – شيندلر" ( A. Hautum Schineller ) ژنرالي كه سربازرس تلگراف ايران بود در سال 1881 از " تخت " و " زندان " ديدن كرد. كانيهاي موجود در محدوده را در نقشه اي ثبت نمود و ويرانه هاي روي " تخت " را بدون اينكه رده بندي كند، توصيف كرد. " ا.وي ويليامز جكسون " ( A.V Williams Jackson ) كه در آوريل 1903 هر دو محل را پوشيده از برف ديده است، زندان را كه از آن بوي گاز احساس مي كرد، يك آتشفشان محسوب داشت. " آ.اف. اشتال " ( A.F.Stahl ) كه مدير كل پست در ايران بود در سال 1907 به منطقه تخت سليمان مي رود و با نقشه برداري از راهها گزارش جامعي از ساختمان طبقات زمين شناسي كوهستان و نقشه اي از تشكيلات سنگها تهيه مي كند.
در سال 1937 " ا.اف. شميدت" ( ) در پروازهاي خود بر فراز شهرهاي باستاني ايران عكسهاي هوايي ممتازي تهيه مي كند كه شناخت موقعيت هر دو محل را نسبت به يكديگر ميسر مي سازد. ضمنا" در روي " تخت " نه فقط معماري قابل ديد در سطح را نشان مي دهند ، بلكه روي اراضي پست و بلند و گودهاي ناشي از سرقت آجرها، طرح عمودي مستطيل شكل تاسيسات آتشكده و بناسازي كاخ شكار كنار درياچه را به شكل برجسته اي ظاهر مي سازد. در عكسهاي زندان نيز تصور مي رود كه بقاياي ديواره هايي در دامنه جنوبي قابل مشاهده باشد. تحقيقات به وسيله يك عكس هوايي حركت تازه اي پيدا مي كند. "آ.گدار " ( A.Godard ) قبلا" در كارهاي خود راجع به آتشكده هاي ايران از آنها استفاده كرده بود. در اكتبر 1937 " مايرون ، بي، اسميت " ( Myron B.Smith ) و " آرتور. يو. پوپ " ( Arthur U.Pope ) هر يك مستقلا" با در دست داشتن اين عكسهاي هوايي ، از " تخت " بازديد كردند. " پوپ " سرپرستي " هشتمين هيات تحقيقات معماري موسسه آمريكايي براي معماري و هنر ايران " را كه " دونالد، ان،ويلبر " ( Donald N. Wilber ) به عنوان آرشيتك عضو آن بود، بر عهده داشت. " ويلبر " در كنار مساحي هاي جداگانه از ويرانه هاي قابل ديد در سطح، يك پلان كلي بسيار خوب از " تخت " تهيه كرد . در گزارش هيات، " پوپ" به تشريح اهميت عمومي محل پرداخته و " ماري كرين "
( Mary Crane) اسناد تاريخي را تنظيم كرده است. " ويلبر " بقاياي معماري موجود را توصيف كرده و در تعبير و تفسير و تاريخگذاري خود به شدت تحت تاثير اين نظريه غلط كه در اينجا " فراسپا" پارتي ( جايي كه به وسيله لشگريان تحت فرمان آنتونيوس بيهوده محاصره شده بود ) قرار داشته ، واقع شده است. " فيليز آكرمان " ( Phullis Ackermann ) به تشريح اريكه خسرو ( تخت طاقديس ) كه تصور مي كند روي ظرف برنزي موزه برلين تصوير شده، پرداخته است. اين تصوير را " اسكار رويتر" ( Oskar Reuther ) نيز بعدا" در بازسازي خود براي آتشكده مبنا قرار مي دهد. " ايوار – رينگ بوم لارس " ( Lars –IvarRingbum ) در كتابهاي خود پارا فراتر مي گذارد و بر اساس طاقنماهايي كه دور تصوير وسط ظرف برنزي است، رواق دايره شكل درياچه را بازسازي مي كند.
شرايط نامناسب زمان بيشتر از 20 سال تحقيق و بررسي را مسكوت گذاشت و ابتدا در سال 1958 " هانس هينينگ فون در اوستن " ( Hans Henning Von der Osten ) و " برتيل آلم گرن " ( Bertil Almgren ) از " اوپسالا " توانستند از طرف موسسه باستان شناسي آلمان تحقيقات مقدماتي لازم را براي يك حفاري علمي در روي ويرانه هاي " تخت " انجام دهند.
" كورت بيتل " ( Kurt Bittel ) رئيس موسسه باستان شناسي در آن زمان با اتكاء به نتيجه گزارش آنها موفق شد در سال 1959 در تهران اجازه حفاري براي زندان سليمان و تخت سليمان را به لطف همه جانبه مقامات ايراني دريافت دارد. سپس اولين فصل حفاري با همكاري كارشناسان ايراني، آلماني و سوئدي، تحت سرپرستي " هانس هينينگ فون دراوستن " و " رودلف ناومان " ( Rudelf Naumann ) انجام گرفت.
در حفريات علمي زندان سليمان كه تا پايان عمليات در سال 1964 به عنوان بخشي از حفريات هيات مستقر در تخت سليمان انجام گرفت ، ابتدا " هانس گئورگ اولر " و " زونه تساخ رسون " ( SuneZachreson ) شركت داشتند . " راينر، ام، بومر " روي سفالها كار مي كرد و " اليزابت ناومان " ( Elisabeth Naumann ) بررسيهاي زمين شناسي را انجام مي داد. از سال 1960 " ولفرام كلايس " ( WollramKleiss )به عنوان آرشيتكت همكاري داشت كه بعدا" نيز معماري روي " تخت " را منتشر كرد. در سال 1960 " و . مومرتس " ( W.Mommerts )رئيس معادن آلمان از حفريات زندان بازديد كرد وضمن شنيدن ابزار تاسف باستان شناسان از عدم تسهيلات لازم براي تحقيق دركف دهانه آتشفشانه، امكانات فني وانساني ارزشمندي در اختيار هيات گذاشت. " مومر تس " با حمايت مالي بنياد " فريتس – تيسن " ( Fritz- Thyssen ) موجبات حفر يك تونل از پاي تپه مرتفع تا كف دهانه آتشفشان را فراهم آورد كه با كمك معدنچيان آلماني در سال 1964 انجام گرفت. " كلايس " از اين طريق توانست در آنجا گمانه هايي بزند و " ب،دام " ( B.Damm ) همزمان با او شرايط زمين شناسي را مورد بررسي قرار داد.
در سالهاي 64و 1963 حفرياتي نيز توسط " هانس و يك آرتس " ( HansWiehartz ) در تومولوسي ( تپه مجيد ) كه در 2 كيلومتري شمال شرقي زندان قرار داشت، انجام گرفت و در سمت شمال تپه برشي تا مركز تپه ايجاد شد.
حفريات تخت سليمان به جز سالهاي 1967 و 1971 همه ساله انجام گرفته است. پس از فوت " فون دراوستن " در اوايل تابستان 1960 " رودلف ناومان " حفريات را سرپرستي كرد. " سي،نايلاندر " ( C.Nylander ) و " كلايس ،" د.هوف " ( D.Huff ) ، " او،هارب"( U.Harb )و " ها،فون گال "( H.Von Gall) عهده دار بخشهايي از حفريات بودند.
از 1976 " هوف " سرپرستي حفريات در محل را به عهده گرفت. گزارشهاي مقدماتي در مجلات باستان شناسي ( AA ) و مجله تحقيقاتي تهران به چاپ رسيد كه گزارش نهايي و كلي به وسيله " روددلف ناومان" منتشر خواهد شد.



سابقه تاريخي و نحوه شروع مطالعات پژوهشي تخت سليمان

در مورد مشخصات معماري و سابقه تاريخي اين مجموعه باستاني مطالب فراواني در كتب مذهبي زرتشتيان، مورخين و جغرافي نويسان قرون اوليه اسلامي ، شاهنامه فردوسي و بعدها در سفرنامه هاي مستشرفين وجود دارد، پروفسور نومان پژوهشگر اوليه مجموعه در كتاب خود راجع به اين مكان تاريخي چنين مي نويسد :محوطه باستاني تخت سليمان و آثار و بقاياي عظيم روي آن كه در شمال غربي ايران واقع شده،در سال1819توسط"سرروبرت كرپورتر"كشف گرديد و در سال1838نيز "سر هنري راولينسون" پس از بازديد از محل، توصيف دقيقي از آنجا عرضه داشت. كشف و شناخت اين محوطه تاريخي بي ترديد درسير تكاملي باستانشناسي ايران تاثير فزاينده اي داشت. دسترسي به تخت سليمان به دليل واقع شدن در اراضي كوهستاني و صعب العبور چندان آسان نبوده و به همين خاطر بررسي اين محوطه با مشكلات بيشتري همراه بود و نياز به زمان طولاني تري داشت عكسهاي هوايي دقيق و روشني كه"اريك شميدت"از اين محل تهيه نمود و در كتاب(پرواز بر فراز شهرهاي باستاني ايران 87-89)منتشر ساخت ما را در شناخت بيشتر از تخت سليمان كمك كرد."آ. گدار"نيز در نوشته هاي خود تحت عنوانLes Monuments du feu آثار ايران–شماره 3،سال 1938، ص 45"اين مجموعه مذهبي را مورد توجه و دقت قرار داده است. اما براي يك حفاري كامل در چنين تاسيسات بزرگ مذهبي كه در ميان آتشكده هاي ايراني از اهميت ويژه اي برخوردار است، نياز به اطلاعات جامع و كاملتري احساس مي شد. "د. ان. ويلبر " و " آ. او . پوپ "در سال 1937 اقدام به گمانه زني هاي مختصري در اين محل نمودند. " ك. اردمن" هم در كتاب خود تحت عنوان آتشكده هاي ايراني (لايپزيك 1941 ، ص 27) تاكيد كرد كه بدون انجام يك حفاري منظم نمي توان تصوير درست ومناسبي از تخت سليمان ارائه داد. لذا سفر تحقيقاتي " و. ايلرز " ،" ك اردمن "،" ا.كونل " كه توسط " ا.بورينگر" رئيس وقت موسسه باستان شناسي فراهم آمده بود و هدف آن جمع آوري اطلاعات بيشتر در محل بود به خاطر شرايط آب و هوايي اواخر پائيز ( سپتامبر 1957 ) و مشكل دستيابي به تخت سليمان در ارتفاعات بلند نا موفق ماند، تا اينكه در اكتبر 1958 " هانس هنينگ فون در اوستن " همراه همسرش خانم " هته فون در اوستن" و " برتيل آلم گرن " از اوپسالا، از طرف موسسه باستان شناسي بررسيهاي مقدماتي را به منظور حفاري در ويرانه هاي تخت سليمان انجام دادند. اين بررسي نتايج خوبي به همراه داشت و مقدمات اولين فصل حفاري را با همكاري كارشناسان ايراني، آلماني و سوئدي در سال 1959 فراهم ساخت . در سال 1959 " هانس هنينگ فون در اوستن " همراه با " سرردلف ناومان" حفريات موسسه باستانشناسي آلماني را در تخت سليمان سرپرستي و هدايت كردند. ادامه اين حفاري بزرگ توسط " فون در اوستن " براي سالهاي بعد نيز برنامه ريزي شده بود. حفريات او در آناتولي و سوريه از يك طرف و دانش همه جانبه اش در باستانشناسي شرق كهن و ايران از سوي ديگر شايستگي او را براي اين منظور كاملا"نشان مي داد . علاوه بر اين، استعداد فوق العاده، حسن تدبير، صميميت و اراده راسخي كه در او وجود داشت، وي را براي سرپرستي يك هيات حفاري بزرگ از هر جهت مناسب مي ساخت. " فون در اوستن " در ژوئيه سال 1960 در گذشت و به اين ترتيب دوستان او مرد بزرگي را از دست دادند. حفاري تخت سليمان آخرين كار با اهميتي بود كه او سرپرستي كرد.اين حفاري طبق برنامه ادامه خواهد يافت


 





آسيب شناسي آتشگاه

با عنايت به عكسهاي پيوست ملاحظه مي شود ساختمان چهار طاقي آتشكده آذرگشنسب بر اثر عوامل انساني و شرايط طبيعي، دچار صدمات فراوان شده و قسمت عمده طاق و گنبد و قوسهاي پوشش و تداركات روكاري آن از بين رفته، بعد از خارج نمودن اسكلت متلاشي شده آتشكده اززير آوار چند صد ساله توسط هئيت باستانشناسي آلماني وتغيير شرايط محيطي و عدم حفاظت لازم آسيبهاي جدي به بقاياي آتشكده وارد شده، همچنين صدمات وارده به ملات بين آجرها بعلت نفوذ آب برف وباران و طغيانها و جريانهاي موردي درياچه و مهمتر از همه متروكه بودن محل و گذشت زمان سبب از بين رفتن اين بخش از مجموعه كه شاخصترين و هسته اوليه كليه آثار درون حصار محيطي مي باشد،گرديده است.
از سالهاي اخير اقدامات اوليه حفاظتي در حد رفع خطر در قسمتهاي مختلف آتشكده انجام شد اميد است بتوان در آينده نزديك طبق طرح مصوب نسبت به حفاظت اصلاح و استحكام بخش آن اقدام نمود.



آسيب شناسي معبد آناهيتا
بطوريكه گفته شد ساختمان معبد كه متصل به مجموعه مقدس آتشكده آذرگشنسب ساخته شده با مصالح بسيار مرغوب و از جنس سنگهاي تراشدار احداث و رواقهاي آن داراي سقف آجري بوده است، با وجود از بين رفتن سقف پوششي رواقها، خوشبختانه ديوارهاي جانبي و جرزهاي معبد كه تماما" از سنگ تراشدار هستند سالم باقي مانده است.
انجام حفاظتهاي ضروري بويژه نگهداري بقاياي پاكارقوس و سردرها، حفاظت كف بنا، مستند سازي كامل آن، معرفي ويژگيهاي خاص محل بوسيله تابلوهاي راهنماي دو زبانه براي بازديدكنندگان از اهميت خاصي برخوردار مي باشد.

آسيب شناسي برج و باروي حصار بصورت اجمالي

تاثير عوامل جوي : با توجه به عكسهاي پيوست ملاحظه مي شود جبهه جنوبي برج و بارو كه به علت جهت جغرافيايي وبهره گيري از تابش آفتاب، كمتر در معرض شدت سرما و يخبندان بوده، نسبتا" خوب و سالم باقيمانده است چنانكه در تصاوير مشهود است دروازه جنوب شرقي، باروهاي 2،1 و 5 در اين قسمت در شرايط بهتر قرار داشته و بعنوان سالمترين مدارك معماري دوره ساساني در اين بخش از مجموعه به حساب مي آيند، چنانكه براي بازسازي ديگر بخشها مي توان از آن استفاده نمود. بويژه براي احياي قوس سنگي دروازه اصلي مجموعه ( دروازه شمال ) كه به شدت صدمه ديده و در حالت خطر ناك قرار دارد، بعنوان شاخص و الگوي مستند از شكل اجرائي آن استفاده خواهد شد.
بنابر اين ميتوان اظهار داشت كه عوامل زير در امر صدمه و تخريب برج و بارو حصار محيطي تاثير مستقيم داشته اند :
1-شرايط جغرافيايي و زمستانهاي طولاني و سرد منطقه كه تغيير شديد درجه گرما و سرماي محل در طول صدها سال، سبب فرسايش تدريجي سنگهاي تراشدار نماي خارجي و ريزش لبه هاي آنها گرديده است.
2-فعل و انفعالات فيزيكي و شيميايي مستمر، يكي ديگر از علتهاي آسيب رسان به سنگهاي آهكي تراشدار در نماي خارجي اين بخش از مجموعه مي باشد كه تاثير منفي آن بر اين نوع مصالح كاملا" شناخته شده و محسوس مي باشد.
3-بر اثر متروكه شدن محل از حدود قرن 7 ميلادي و بي توجهي در ادوار گذشته در مورد حفاظت رخ بام و قسمتهاي باقيمانده حصار ،نفوذ آبهاي برف وباران به جداره داخلي ديوارها ، علاوه بر ريزش بخش قابل توجهي از لبه هاي فوقاني ديوار و صدمات چشمگير، اين امر باعث كم دوام شدن ملات ما بين مصالح، مهم تر از همه ريزش سنگهاي بزرگ نماي خارجي ديوارها وبرج ها مي گردد.
4-طغيان موردي درياچه و جريان و نفوذ آب به جداره ديوارها، با توجه به شواهد موجود، آب درياچه مركز مجموعه در طول 14 قرن گذشته چندين بار بر اثر عوامل زمين شناسي بشدت طغيان نموده و در بخشهايي از محوطه جريان مي يابد كه بر اثر اين اتفاق، ملات برخي از بقاياي آثار معماري مجموعه شسته شده و اين عمل سبب تزلزل بنيان بخشي از آثار مي شود.
5-زلزله هاي پي در پي منطقه، يكي ديگر از عمده دلايل آسيب رسان به چنين آثاري مي باشند، با توجه به ارتفاع( 18 متر ) زياد برج و باروها و سنگيني پوسته روكار آن كه قفل و بست مطمئني هم با جداره داخلي حصار نداشته، اين عامل بعنوان مهمترين دليل ريزش سنگهاي تراشدار به نظر مي رسد.
6-صدماتي كه بر اثر جنگهاي اواخر دوره ساساني و حملات سپاهيان روم و اغتشاشات آن زمان و هم چنين اتفاقات بعدي يكي از عوامل عمده در امر تخريب آثار مجموعه بخصوص حصار محيطي بحساب مي آيد.
آسيب شناسي ايوان غربي
همانطوريكه از تصاوير ضميمه ملاحظه مي گردد، بقاياي ايوان خسرو به مرور ايام دچار صدمات فراوان شده اما طبق يك سند موجود تا سال 1938 ميلادي هر دو ديوار طولي و جانبي ايوان نسبتا“ سالم و بر پا باقيمانده تا اينكه بر اثر زلزله، ديوار جنوبي تا روي بدنه سنگي كاملا" فروريخته و ديوار شمالي نيز بحالت نيمه مخروبه در آمده است با وصف كارهاي حفاظتي كه از 3دهه پيش براي نگهداري آن بعمل آمده فعلا" اين بخش از كاخ شرايط خوبي ندارد. بنابر اين تهيه طرح حفاظت اصولي و مرمت اساسي آن در دست اقدام مي باشد كه لازم است بعد از تكميل طرح مذكور جهت بررسي و نحوه اجرا، به تصويب شوراي فني سازمان ميراث فرهنگي برسد.
ضمنا" بر روي كف اوليه دوره ساساني تا ارتفاع بيش از 4 متر آوار انباشته شده، در زمان ايلخانان مغول هنگام استفاده مجدد از ايوان در همين تراز، كف جديدي بوجود آورده اند. به همين جهت تعميرات اساسي ايوان بايستي با رعايت ضوابط و حداكثر تلاش براي حفظ الحاقات معماري ارزشمند دوره هاي بعدي انجام گيرد كه اين امر نياز به مطالعات تخصصي و فني لازم دارد.اما دسترسي به كف دوره ساساني به منظور تحكيم بخشي پي ديوارها و امكان اجراي طرح حفاظت اضطراري با رعايت ضوابط بايستي مد نظر باشد.










 

حفاظت و مرمت معماري آتشگاه
تاكنون اقدامات اوليه اي در جهت حفاظت بقاياي آثار معماري آن معمول شده و براي حفاظت و مرمت اساسي بقاياي چهار طاقي، آتشكده به روش اصولي تهيه طرح آسيب شناسي علمي و فني آن در دست اقدام مي باشد. كه بايستي به تائيد شوراي فني سازمان ميراث فرهنگي برسد.
ضمنا" حفاظت و مرمت اساسي آتشكده علاوه بر تهيه طرح علمي، نيازمند امكانات فني و بودجه كافي است .مهمتر از همه عمليات اجرائي آن بايستي زير نظر كارشناسان مجرب صاحب نظر و با استفاده از نيروهاي تخصصي و توانا انجام گيرد .
اميد است بتوان بر اساس طرحي مناسب از روند نگران كننده تخريب تدريجي مجموعه بويژه از بين رفتن شواهد ارزشمند معماري اصيل آن مانند بقاياي پاكار قوسهاي پوششي و سردر هاي باقيمانده ، بروشي اساسي جلوگيري نمود.

موقعيت كشوري و استاني
در شمال غرب كشور حد مرز استانهاي آذربايجان غربي و شرقي و زنجان و كردستان ما بين شهرهاي تكاب، زنجان، مياندوآب و ميانه كه منطقه كوهستاني نزديك به شهرهاي دندي از استان زنجان و تكاب آذربايجان غربي با مجموعه اي از آثار تاريخي مواجهيم كه مجموعه تخت سليمان با ويژگيهاي خاص در ميان اين آثار جلوه نمايي ميكند.


موقعيت شهري و منطقه اي :
اين مجموعه در 42 كيلومتري شمال شرق شهرستان تكاب واقع شده است كه بر اساس تقسيمات شهرستان در حدود 2 كيلومتري روستاي تازه كند ( نصرت آباد ) بخش تخت سليمان تكاب مي باشد.
ارتفاع منطقه از سطح دريا 2150 متر، طول جغرافيايي آن 30/45 درجه و عرض جغرافيايي آن 40/36 درجه مي باشد.



درياچه
درياچه هميشه جوشان و فيروزه نام تحت سيلمان به طول 120 و عرض 80 متر به شكل يك بيضي نامنظم در مركز محوطه تاريخي تخت سليمان واقع شده است. زير آب درياچه در حال حاضر در دو جوي از محوطه داخلي به خارج و براي آبياري زمينهاي زراعي جريان دارد. آب درياچه به خاطر وجود املاح زياد و درجه حرارت بالا قابل آشاميدن نيست.
عمق درياچه 64 متر است و آثار هفت جوي از دوره ساساني در عمق 5/4 متري از سطح فعلي وجود دارد و با گذشت هزاران سال آب براي خود حوضچه اي سنگي درست كرده است. دو جريان آب درياچه در مسير خود رسوب سنگي ايجاد مي كند و نمونه اين جويها به ارتفاع 3 متر و را اراضي جنوبي پيچ و تاب خورده وبه سنگ اژدها معروف است و احتمالا" در دوره ساساني بوجود آمده است و نشان دهنده معبده سال بهره برداري دائمي از جريان آب است.
درياچه در بناي آتشكده و فضاهاي پيرامون آن نقش تعين كنند اي را بر عهده داشته است. زيرا محور آتشكده اصلي در مركز آن قرار داشته است و در روي اين محور مهمترين فضاهاي رديف شده است. دروازه هشتي حياط ورودي اصلي پرستشگاه با محراب آتش و ايوان اصلي در مقابل درياچه مجموعه تاسيسات كاملا" بدون تعبيت از استحكام بيضي شكل از دو مربع ساخته شده است و ديوارهاي بيروني آن با ارك هاي نيمدايره دژ مانند تجهيز شده است.


حصار محيطي از تاسيسات بزرگ اواسط دوران ساساني مي باشد كه با طول 1120 متر و 38 برج و بارو به عنوان حصار دفاعي و حفاظتي مجموعه آتشكده آذرگشنسب را در برگرفته است. ديوار حصار در بلندترين قسمت 18 متر ارتفاع دارد و طرح كلي دايره وار آن از خصوصيات بارز شهرسازي ومعماري دوره ساساني مي باشد. شكل حصار محيطي مجموعه از فرم بيضي شكل درياچه طبيعي نيز تاثير پذيرفته است.

مصالح دوره ایلخانی

براي بناي كاخ شكار و اقامتگاه تابستاني در دوره ايلخاني از ديوارهاي محفوظ مانده آتشكده استفاده شد. سنگهاي حجاري شده آجر و سنگ ماسه زرد رنگ در بناي ديوارهاي كاخ شكار و در ساختن كاخ شكار فقط لاشه سنگ و ساروج و سنگ ماسه قرمز رنگ يا سنگ هاي چهارگوش دوباره مصرف شده ساماني به كار رفته است. طرح اصلي آتشكده براي تاسيسات كاخ شكار بيش از حد داراي اعتبار بوده است و در واقع مي توان گفت كه تاسيسات كلي جايگاه مقدس در تاسيسات كاخ منعكس است و اين امر به دليل استفاده مجدد از بقاياي موجود ديوارها و تطبيق طرح تاسيسات كاخ با معماري مجدوده آتشكده در كنار درياچه است




مشخصات معماری


آثار مربوط به اين دوره بيشتر در پيرامون درياچه كمتر از شده و بر خلاف دوره ساساني كه در قسمت شمالي آن قرار داشته است گوناگوني طرحها شكلها فضاها عظمت و ابعاد از خصوصيات ديگر معماري آنها مي باشد انتخاب سيستم ساختماني متناسب با اقليم و مصالح بومي مثل چوب استفاده از سقف هاي مسطح از ديگر مشخصات معماري ايلخاني است عدم وجود ايوان در آكس ضلع غربي آن را از صخهاي اين دوره متفاوت مي سازد البته اين صحن بزرگترين نوع مي باشد.


ايوان غربي و دو اتاق هشت گوش



از آنجا كه معماري بخش زيرين ايوان غربي دوره ساساني هنوز برپا و محفوظ مانده بود، ايوان در همان ابعاد مجددا" ساخته شد. به قسمت پشت آن يك تالار عريض اريب ضميمه شد. و در دو طرف آن دو اتاق هشت ضلعي بنا گرديد . . اين بخش از كاخ كه در اصل اتاقهاي مسكوني ايلخان را در برداشت بسيار جالب توجه است، چون تقريبا" تمام تجهيزات داخلي آن مي توان با كاشي، گچبري و پوشش نماي بيرون بنا با سراميك بازسازي شود. از اين تزئينات بقاياي با اهميتي به دست آمده است.
در ايوان غربي بقاياي موجود دوره ساساني از طريق پي سنگي معماري خشتي قسمت بالا به روشني از معماري دوره مغول با لاشه سنگ قايل تشخيص است. بناي ايوان جنوبي ابتدا پس از 1983 ميلادي فروريخته است. دو ديوار پيشاني ايوان با سه طاقنما بر بالاي هم كه قوس راس آنها مقرنس كاري شده است، آذين شده بودند پاطاق گنبد با عرض 5/11 متر قابل شناسايي است. عكسهاي قديمي مربوط به زماني كه ديوار جنوبي هنوز برپا بوده است، نشان مي دهند كه در پيشاني گنبد طاقنماهاي ديگري وجود داشته است.
كف گچپوش شده ايوان با قطعات مستطيل شكل سنگ سبز رنگي سنگفرش بوده است و درطول ديوارهاي هر دو سمت نشيمنگاههاي بزرگي به عرض 30 و ارتفاع 40 سانتي متر وجود داشته است. در ازاره ديوارها جاي كاشيها روكار ديوار هنوز هم در گچ باقي است. از طريق جاي كاشيها در ديوار، تقسيم بندي ديوارها در سطوح مستطيل شكل بزرگ با نقشهاي مختلف قابل شناسايي است. از قطعات شكسته به دست آمده بازسازي آزمايشي قطعه اي از روكار ديوار ميسر شد
دري كه در ديوار پشتي تالار در دوره ساساني فقط 2 متر عرض داشته است و ظاهرا" فقط به وسيله يك « تيرك مانع » جلويش سد بوده، تا حد مدخلي به عرض 8 متر توسعه داده شده است. طاق گذرگاه تا بالاي محدوده كاشي شده ازاره با مقرنس كاريهايي از گچ آذين بوده است.
براي بناي كاخ، سه اتاق غربي دوره ساساني تا حد ارتفاع كف تخريب شده و در جاي آنها تالاري به طول 17 و عرض 14 متر با دو اتاق هشت گوش در طرفين آن ساخته و ضميمه شده است. از آنجا كه ديوارهاي تالار بزرگ براي حمل طاق ضعيف به نظر مي رسند بايد يك سقف چوبي مسطح براي آن تصور كرد كه الواربندي زير آن روي پايه هاي چوبي باريكي تكيه داشته است. اين اقامتگاه اصلي بوده است كه در كنار آن دو اتاق هشت گوش، يعني خصوصي ترين اتاقها قرار داشتند. دياوارهاي آن به شكل يكساني با كاشيهاي شش گوش تزيين يافته بودند. بقاياي سراميكها در گچكاري ديوار، شناسايي نوع كاشيها را مسير مي سازند. در ديوار بيرون تالار و مشخصا" در پشت محل جلوس شاهزاده، كاشيهاي زرين فامي با نقش اژدها و سيمرغ در رنگهاي متناوب آبي و فيروزه اي نصب بوده است. در ديوارهاي داخل تالار كه در مقابل ديد او بوده است صحنه هايي از شكار قرار داشت. هر صحنه به وسيله 6 قطعه كاشي زرين فام به نمايش گذاشته شده بود. در هر صحنه نقشي از شكار ديده مي شد كه متناوبا" با نقش كاملا" برجسته يك غزال ، شيري در حال جهش يا فقط تزئينات گل و گياه تصوير شده بودند

طرح معماري

معماري ساختمان چهار طاقيها
بنا به تحقيقات بعمل آمده در حالت كلي معماري آتشكده ها در دوره ساساني به صورت چهار طاقي معمول بوده است اين عنصر معماري كه تقريبا" بمصادف با انقراض دوره پارتها و روي كار آمدن ساسانيان شكل گرفتند شامل است بر چهار بايد قطور كه بين آنها چهار طاق عريض واقع شد و فضاء مربع شكل و نيم بازبسته اي را شكل مي دهد كه توسط گنبدي پوشش داده شده است نحوه قرار گيري اين گنبد بر روي پلان چهار گوش ذكر شد است كه با چهار طاقها ظهور كرده و دنياي معماري را متحول ميكند. چهار طاقها به تناسب نياز در بالاي بلندي ها در كنار آبها و در ميان مراكز مسكوني ساخته شده اند كه تا امروز حدود 39 نمونه از آن كه بيشتر در مراكز غرب و جنوب غرب كشور پراكنده شده اند شناساي شده اند .
چهارطاق به 3صورت در معماري مذهبي ساساني ظهور مي كند.
1-وقتي كه به صورت منفرد بكار رفته است.
2-وقتي كه به صورت منفرد و در پيرامون آن دالاني در برگرفته است
3-وقتي كه در ميان مجموعه از بناها و تاسيسات ديگر قرار دارد.
چهارطاقي مجموعه تخت سليمان از نوع سوم است كه چهار طاق آن همراه با مجموعه از بناهاي ديگر تعريف شده است اگر از نظر نوع قرار گيري مجموعه مذهبي قصر شيرين و كناره سياه خراسان و قابل مقايسه است.
اما اگر صرفا" چهار طاق آن را مورد بررسي قرار دهيد از نظر تاسيسات موجود پلان با چهار طاق با زهور خراسان قابل مقايسه است.كه حتي در كشور هاي ديگر نيز اين پلان و سبك معماري به روشني ديده مي شود مثلا" پلان معبد بناتئان واقع در سوريه يا پلان معبد هترا ( بين النهرين ) از دوران اشكاني يا پلان سرخ كتل واقع در افغانستان مربوط به همين دوره نيز دقيقا" با پلان آتشكده هاي ايران مشابهت دارند.
معماري برج و بارو حصار محيطي تخت سليمان

ديوار حصار محيطي تخت سليمان با 1120متر طول، 18متر ارتفاع و 80/3تا 4متر عرض با استفاده از لاشه سنگ و ملات گچ نيمكوب و نيم پخت، احداث و جبهه خارجي آن داراي پوسته نماكاري از سنگهاي بزرگ تراشدار بصورت كله و راسته بوده كه چهره زيبايي بدان بخشيده است.
متاسفانه بر اثر گذشت زمان، مشكلات اجرايي اوليه، دخالتهاي انساني و تاثير عوامل جوي، همانند ديگر بخشها صدمات زيادي به سنگهاي تراشدار درنماي خارجي، بويژه برج و باروهاي حصار محيطي وارد شده است بطوريكه برخي از قسمتهاي آن بكلي منهدم و در اكثر قسمتهاي باقيمانده حصار،سنگهاي تراشيدار نماي خارجي فرو افتاده و تنها در جبهه جنوبي حصار محيطي، نماي خارجي سه باروي 1،2،5و سردر ورودي دروازه جنوب شرقي نسبتا" سالم بجاي مانده است، كه براي تداوم حيات و رفع خطر از آنها، نياز به انجام عمليات حفاظت و مرمت اصولي مي باشد.
بطور كلي در نماي خارجي بخشهائي از برج و باروي باقيمانده حصار محيطي، مقدار كمي از سنگهاي تراشدار روكار آن بر روي برخي از برجها وباروها باقيمانده كه بيشتر آنها نيز در شرايط نا مطلوبي بوده و نياز به حفاظت، استحكام بخشي و مرمت فوري دارند.
مشخصات معماري ايوان خسرو


اين ايوان با عرض دهانه حدود 12متر و عمق 27متر و ارتفاع ( باقيمانده سالمترين بخشي از ديوار ضلع شمالي ) حدود 5/18متر است ( در مقابل ابعاد ايوان مدائن با عرض 26متر، عمق 43متر ارتفاع 37متر ) مي باشد.
متاسفانه به مرور زمان ،عوامل انساني و شرايط جغرافيايي منطقه بخصوص حملات سپاهيان دشمن در زمان ساسانيان و بعد از آن، سرما و يخبندانهاي طولاني منطقه، زلزله هاي پي در پي و متروكه شدن محل، خسارات و صدمات فراواني بدان وارد شده است. چنانكه بعد از حمله سپاهيان روم در زمان خسرو دوم پادشاه ساساني و محاصره و غارت و تخريب آتشكده آذرگشنسب و تاسيسات معماري وابسته بدان و اغتشاشات بعد از اين وقايع، صدمات شديدي به ساختمان كاخ وارد مي گردد تا اينكه در قرن 13 ميلادي در زمان حكام مغول با انجام تعميراتي در ساختمان كاخ وديگر بناها و احداث واحدهاي معماري جديد، براي مدتي موقت اين محل به عنوان كاخ تابستاني و تفرجگاه آنان انتخاب مي گردد.
معماريساختمان معبدآناهيتا

ملاحظه مي شود كه مصالح به كار رفته در تالار E ( معبد آناهيتا) شامل سنگهاي تراشدار منظم در قسمت تحتاني تا شروع پاكار قوسها و از اين قسمت به بعد پوشش بوسيله آجر چهار گوش با ملات گچ انجام شده است، برخي از قوس سردرهاي ورودي سالم باقيمانده اما تمامي سقف بخش آجري يعني قوس حد فاصل جرزها و سقف رواقهاي پيرامون سالن مركزي فروريخته است.

يك مجراي ورودي آب از جوي شمال شرقي درياچه بداخل سالن مركزي در زير جرز مياني ضلع شرقي كاملا" سالم باقيمانده و بنظر مي رسد در مواقع برگزاري مراسم از اين محل آب بداخل معبد هدايت مي شده است.

چهار طاق وفضاهايپيرامون

شكل معماري آتشكده بر طبق آنچه از زمان حكومت ماد به جا مانده تا زمان ساسانيان تغييراتي كرده است ولي عموما" آتشكده ها يا به صورت چهار طاقي ساده بودند و يا شكل فضاي مربع شكل، كه همگي داراي دالان طوافي در اطراف فضاهاي ياد شده هستند كه به تناسب اهميت بزرگتر و مجللتر ساخته مي شده اند.
از مهمترين آتشكده هاي زمان ساسانيان : آتشكده آذرگشنسب در تخت سليمان و آتشكده آذر برزين مهر در ريوند خراسان وآتشكده آذر فرنبغ در كاريان فارس بوده است.
در بين 3 آتشكده فوق آتشكده آذرگشنسب از همه مهمتر و متعلق به شاهان و لشگريان ساساني بوده كه سلاطين وقت بنا به اعتقادشان در مواقع خاصي براي زيارت اين آتشگاه با به روايتي از تيسفون، مقر حكومتشان پاي پياده به اين مكان مي آمدند. بنابر اين آتشكده آذرگشنسب از تقدس بسيار بالايي برخوردار بوده است.
نكته اي كه در معماري اين اتشكده قابل توجه است اينكه تمام مصالح آن از آجر مي باشد.
بر اساس مطالعات انجام شده، چهار طاقي آتشكده تخت سليمان داراي گنبدي بوده كه روي چهار جرز مربع شكل ساخته شده و در وسط آتشكده ( محل قرارگيري آتش) قرار دارد، و در هنگام اعياد و جشن ها آتش مقدس را از آتشدان محل نگهداري آتش جاويدان به اين مكان منتقل مي كرده اند. و بعد از اتمام مراسم دوباره آتش را به محل نگهداري اصلي يعني چهار طاقي چليپا شكل مجاور واقع در و ضلع شرقي چهار طاقي آتشكده آذر گشنسب برگشت مي دادند.
اطاق مركزي چهار طاق ي آتشكده سالن بزرگي است كه رنگ آجرهاي آن قرمز ،زرد، نارنجي و گاهي مايل به خاكستري است هم اكنون بقاياي اين چهار طاقي موجود است جرز و سردرها و پا كار قوسهاي پوشش سقف آن باقيمانده اما گنبد مركزي و طاق هاي پوشش دالانهاي آن از بين رفته است.
آتشكده آذرگشنسب
ساختمان آتشكده تخت سليمان كلا" آجري بوده و بخش مركزي اين چهار طاقي مربع شكل، حد فاصل چهار جرز 8*8 متر مي باشد كه زماني داراي سقفي گنبد بوده است. دورادور اين اتاق مركزي يك دالان امتداد پيدا مي كند كه زماني به وسيله نرده هاي باريكي ازاتاق مركزي محل قرارداشتن آتش مجزا بوده است.
ضمن كاوشهاي باستانشناسي در اين اتاق بقايايي از آثار و ادواتي در ارتباط با مراسم نيايش آ تش نيز بدست آمده است.
ضخامت ديوارهاي آجري اين آتشكده حدود 5/3 متر مي باشد و در پيرامون اين بنا راهروهاي بلند و باريك طاقداري به طول 5/16 متر ساخته شده و با گذاشتن از ورودي هايي طاقدار و عريض اين راهروها به اطاق مركزي آتشكده مي رسيم.
در ضمن ضخامت جرزهاي چهار طاقي آتشكده هم حدود 6 متر است. بطور كلي ابعاد كامل اطاق مركزي آتشگاه با احتساب رواقهاي پيرامون جرزهاي چهار طاقي 21*21 متر مي باشد.
چنانكه ذكر ش د مجموعه آتشكده ساساني آذر گشنسب وسيع ترين تاسيسات ساساني است كه تا كنون شناسايي و از زير خاك بيرون آورده شده است. يك آتشكده داراي تعداد زيادي اتاق است : در مركز بناي آتشكده معمولا" يك اتاق مربع به شكل چهار طاقي با محراب آتش ساخته مي شود. دومين اتاق مهم " يزشن – گاه " است كه در آن آتش را وقتي براي نيايش در معرض ديد نيست ، شعله ور حفظ مي كردند. حياطها، باغها، انبارها، سكونتگاه موبدان و اتاقهاي خزانه جايگاه مقدس، فضاهاي ديگر آتشكده هستند.
تاسيسات آتشكده آذر گشنسب را مي توان به اين شكل توصيف وتشريح كرد. از جلوي ايوان جنوبي به چهار طاقي A يعني مركز و جايگاه مقدس وارد مي شويم. اين بخش از بنا كاملا" از آجر ساخته شده است. بخش مركزي از يك اتاق مربع شكل با اضلاع 8 متر (زماني داراي سقفي گنبدي بوده است)، تشكيل مي شود. در هر ضلع اتاق يك طاق عريض قرار دارد كه بنا به همين دليل نيز چهار طاق خوانده مي شود. دور اين اتاق مركزي يك دالان امتداد پيدا مي كند كه زماني به وسيله نرده هاي باريكي از اتاق مركزي يعني محل آتشدان مجزا بوده است. در اين اتاق بقايايي در ارتباط با مراسم نيايش به دست آمد، يك گود چهار گوش در كفي از هشت رديف آجر ايجاد شده است كه در آن بايد قرار گرفته باشد و چهار سكو از سنگ ماسه با حفره هايي براي قرار دادن برسم. تعدادي نيمكت يا ميز ( از آجر ) براي آماده كردن مخلفات مربوط به نوشابه اي كه در مراسم نيايش نوشيده مي شده، قرار داشته است. مراسم نيايش مطمئنا" بسيار جالب توجه بوده است. موبدان در كنار آتشدان دهان خود را مي بستند تا آتش را با نفس خود آلوده نسازند و دستكشي مسي به دست مي كردند تا چوبهاي از قبل تطهير شده در مراسم خاص را كه با انبر روي آتش قرار مي دادند، ملوث نكنند . اين مراسم با سرودهاي كهن اوستا و متنهايي از تعليم زرتشت همراه بوده است.
معتقدان مي توانستند از دالان دور اتاق A از پشت موانعي مراسم نيايش را از فاصله مناسب مشاهده كنند ( دالان غربي در دوره ايلخاني تيغه و مسدود شده است). از يك در باريك در دالان شرقي مي توان به اتاق B كه آن هم مربع شكل بوده و داراي چهار طاق بدون دالان احاطه كننده بوده است، وارد شد. اين اتاق نيز شبيه اتاق A است. در وسط آن سكويي از آجر با چهار جايگاه براي آتشدانهاي سنگي به دست آمد كه روي آنها تخته سنگهايي قرار داشته است ( همان طور كه در تصوير روي سكه ها ديده شده است). وقتي آتش براي نيايش در اتاق A يعني چهار طاقي اصلي آتشكده قرار نداشت، آن راروي تخته سنگها افروخته حفظ مي كردند. در اتاق B ( محل نگهداري آتش جاويدان ) يك آتشدان سنگي به دست آمد.
باغهايي را عرضه مي داشتند. ( باغچه هاي كوچك ) در اين باغها درختاني قرار داشته است كه برسم مورد نياز براي مراسم نيايش را از تركه هاي آنها تهيه مي كرده اند. اين مجموعه هنوز كاملا" از زير خاك خارج نشده است.
در شرق اتاق B دو اتاق يك شكل C و D كه از چندين مربع شكل گرفته و ساخته شده اند، قرار دارند. هر يك از اتاقها داراي چهار طاقنما است و در آنها همان طور كه علائم روي ديوار نشان مي دهد، رفهايي ساخته بودند. اين اتاقها شايد خزانه هاي آتشكده باشند كه پادشاهان بخشي از غنايم جنگي خود را به آنها اختصاص مي دادند. در اينجا تعداد زيادي سكه ساساني نيز به دست آمد.

این مقاله تحقیقی که توسط یکی از دانشجویان رشته معماری تهیه گردیده در یک از وبلاگها انتشار یافته

آدرس وبلاگ 

  http://mr-mozal2.blogfa.com/post-17.aspx


////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

تاريخ : 87/08/18 | 13:39 | نویسنده : نادر براتی |



سرويس شهرستانها: آيين مذهبي گاهنبار (جشن آفرينش زمين) با حضور جمعي از هموطنان زرتشتي كشور در مجموعه جهاني تخت سليمان تكاب برگزار شد.‌

به گزارش مهر، در اين آيين كه در آتشكده آذرگشتسب مجموعه تخت سليمان تكاب برگزار شد، جمعي از زرتشتيان كشور با حضور در اين مجموعه باستاني آيين گاهنبار را انجام دادند. ‌در اين مراسم زرتشتيان مقداري از انواع ميوه‌هاي فصل و آجيل به همراه آئينه و شمعداني را روي ميز مخصوص مي‌چينند و يكي از موبدان، بخشهايي از اوستا را با مضامين شكرگزاري و ستايش به درگاه الهي قرائت مي‌كند.‌

همچنين در اين مراسم، آيين دو نيم كردن انواع ميوه‌هاي فصلي با هدف پراكنده شدن بوي آنها در فضا، جاري كردن محتويات كاسه‌هاي حاوي شير و آويشن در آب روان درياچه تخت سليمان اجرا شد.‌

شكرگزاري به درگاه پروردگار يكتا براي آفرينش زمين، عمده‌ترين هدف اين مراسم آييني است كه توام با شادماني است.‌

گهنبار، گاهان بار يا گاهنبار كه در زبان پهلوي <گاسانبار> ناميده مي‌شود به معني هنگام بار آوردن و برپايي بار همگاني و جشن‌هاي موسمي زرتشتيان است. ‌بنابه اعتقاد زردشتيان آفرينش در شش مرحله (گاهنبار) انجام شده كه سومين مرحله آن آفرينش زمين است.‌

‌<آشو زرتشت> در 3600 سال قبل از ميلاد مسيح در <تخت سليمان آذربايجان> از مادري به نام <دغدو> متولد شد و پدرش <پوروشسب> نام داشت.‌

زرتشتيان بر اين باورند كه وي در 30 سالگي از طرف <اهورا مزدا> به پيامبري انتخاب شد و در 77 سالگي در آتشكده شهر بلخ به دست <توربراتور> كشته شد.‌

معتقدان به آيين زرتشت در جهان 150 هزار نفر تخمين زده مي‌شوند كه از اين تعداد 30 هزار نفر در استانهاي يزد، كرمان، فارس، تهران، خوزستان و كهگيلويه و بويراحمد زندگي مي‌كنند. ‌

منبع خبر ـ روزنامه اطلاعات

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ



تاريخ : 87/07/21 | 13:12 | نویسنده : نادر براتی |
 

نوع سازه: 

اين سد خاكی ، با طول تاج ۱۷۰متر , عرض تاج ۶/۵ متر , ارتفاع حدود ۶ متر از زمين طبيعی و با حجم تقريبی ۲۵۰ هزار مترمكعب به منظورذخيره آب انتقالی از رودخانه ساروق ايجاد شده است.

 


 

 

:: Dash bilagh ::

ويژگی:  

ازويژگی های اين سد استفاده بهينه از مصالح و منابع موجود در محل، ازجمله خاك و مرطوب نمودن آن و راندن گله احشام برای متراكم كردن خاك (مشابهت با غلطك پاچه بزی) ،حذف سر ريز با ورود آب كنترل شده به مخزن سد ميباشد.
 

موقعيت:

اين سد در شهرستان تكاب، شش كيلومتری غرب شهر تكاب و ۲/۵ كيلومتری روستای داشبلاغ واقع گرديده است.

اهداف:

تامين آب اراضی كشاورزی روستای داشبلاغ ازاهداف اين سد محسوب ميشده است.
 

قدمت

حدود ۵۰ سال از عمر اين  سد خاكی ميگذرد

منبع ـ سایت شرکت سهامی اب منطقه ای آذر بایجان غربی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ



تاريخ : 87/07/16 | 13:3 | نویسنده : نادر براتی |

 

موقعيت و تاريخچه
روستاي نصرت آباد تکاب از توابع بخش تخت سليمان شهرستان تکاب، با مختصات جغرافيايي 47 درجه و 13 دقيقه طول شرقي و 36 درجه و 36 دقيقه عرض شمالي، در 40 کيلومتري شهر تکاب قرار دارد.
اين روستا از شمال به روستاي گوله گوله، از شرق به مجموعه آثار باستاني تخت سليمان، از جنوب و غرب به ارتفاعات طويله کوه و روستاي احمد آباد عليا محدود مي‌شود. نصرت آباد تکاب 2150 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. آب و هواي اين روستا در بهار و تابستان معتدل و مطبوع و در پاييز و زمستان سرد است.
روستاي نصرت آباد تکاب حدود 200 سال قدمت دارد. نام قبلي روستا تازه کند بوده، که امروزه اثري از آن باقي نمانده است. گويا پس از تخريب تازه کند، روستاي نصرت آباد تکاب در دامنه تپة کم ارتفاع فعلي شکل گرفته و ساختار امروزي يافته است.
مردم روستاي نصرت آباد تکاب، به زبان‌هاي آذري و کردي سخن مي‌گويند. دين مردم اين روستا اسلام با مذاهب تشيع و تسنن است.
الگوي معيشت و سکونت
براساس نتايج سرشماري سال 1375، روستاي نصرت آباد تکاب 828 نفر جمعيت داشته است که در سال 1385 به 1000 نفر رسيده است.
درآمد مردم اين روستا، از طريق فعاليت‌هاي زراعي و دامداري تأمين مي‌شود. اقليم، خاک مناسب و جريان رودخانه‌هاي متعدد موجبات شکل‌گيري زراعت آبي و باغ‌هاي ميوه از جمله باغ‌هاي سيب را فراهم نموده‌اند.
گندم، جو و نخود عمده‌ترين محصولات زراعي روستا را تشکيل مي‌دهند. دامداري نيز به شيوه سنتي رواج دارد و فرآورده‌هاي ضمن مصرف خانوار به بازار عرضه مي‌شود. توليد صنايع دستي از قبيل گليم و فرش در ميان زنان روستا رواج دارد.
نصرت آباد تکاب روستايي کوهپايه‌اي - دره‌اي با بافت مسکوني متمرکز است که در شيبي نسبتاً تند استقرار يافته است. بعضي از واحدهاي مسکوني روستا به صورت پلکاني شکل گرفته‌اند. جهت خانه‌ها جنوبي است تا از نور خورشيد حداکثر بهره‌گيري صورت پذيرد. خانه‌ها غالباً يک طبقه و شامل اتاق نشيمن، اتاق مهماني، اتاق کرسي، تنورخانه، انبار، آغل، حياط و سروي بهداشتي است.
از ديگر مشخصه‌هاي خانه‌هاي روستا، وجود ايوان در منازل دو طبقه است. اغلب اين خانه‌ها ستون‌هاي چوبي دارند. مصالح بناهاي مسکوني عمدتاً سنگ و گل و چوب است. لايه‌هاي ضخيم کاهگل پوشش اصلي ديوارهاي روستا است. بافت جديد روستا براساس اصول معماري جديد و مصالح مقاوم سيمان و آهن ساخته مي‌شود.
جاذبه‌هاي گردشگري
استقرار روستا در منطقه‌اي کوهستاني و سرسبز، همراه با بارندگي‌هاي فراوان، جريان رودخانه متعدد، درختان متنوع با مناظر زيباي باغ‌هاي سيب، شرايطي را فراهم آورده است که هر بيننده‌اي را به سوي خود جلب مي‌کند.
چشمه‌هاي متعدد آب گرم و سرد در اطراف مجموعه تاريخي تخت سليمان از ديگر جاذبه‌هاي طبيعي پيرامون روستا است..
روستا يک مسجد قديمي وي ک مسجد جديد دارد. مسجد قديمي در بافت قديمي روستا واقع شده و مسجد اصلي روستاييان محسوب مي‌شود. مراسم ديني و عزاداري‌هاي خصوصي در هر دو مسجد برگزار مي‌شود.
با وجود گرايشان دوگانه مذهبي و قومي، پيرامون هر دو مذهب با احترام به اعتقادات يکديگر، مراسم ديني، ملي و مناسک خود را برگزار مي‌کنند.
در عروسي‌هاي هر قوم، موسيقي و آوازهاي محلي کردي و آذري اجرا مي‌شود.
تنوع پوشاک مردم روستا علاوه بر تأثير از اقليم سرد، از تنوع قومي نيز متأثر است. مردم کُرد از لباس‌هاي محلي استفاده مي‌کنند، ولي آذري‌ها، لباس‌هاي معمول در شهرها را بر تن مي‌کنند. برخي از زنان آذري نيز از پوشاک ويژه محلي استفاده مي‌کنند.
از عمده‌ترين محصولات صنايع دستي نصرت آباد تکاب مي‌توان به قالي‌بافي، گليم بافي و توليد سنتي انواع زيرانداز اشاره کرد. دار قالي و گليم در اتاق کرسي نصب مي‌شود و زنان روستا در زمستان و پاييز به بافت اين نوع محصولات صنايع دستي اقدام مي‌کنند.
دسترسي: اين روستا از طريق جاده ارتباطي تکاب - تازه کَند و همچنين زنجان - دندي - تازه‌کَند قابل دسترسي است و جاده‌اي آسفالت دارد

http://www.iranchto.ir

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////



تاريخ : 87/06/18 | 11:24 | نویسنده : نادر براتی |

عاشیق باغرینا باس صدفلی سازی
مین جوابلی بیر سوالدان دانیشاق
میدان قوراق، صحبت آچاق، ساز توتاق
گل یاناقلی، قوشا خالدان دانیشاق

خانم خبرنگار از عزیز دایی، نگهبان دلاور و دلسوز سالیان سال تخت سلیمان، پرسیده است چرا عاشقی. چون ‏عاشقی نام خانوادگی اوست. پاسخ عزیز دایی آیینه زمانه اوست. ‏

رامشگرا! ساز صدفدار را به سینه فشار
از پرسشی بگوییم که بسیار پاسخ‌ها دارد‏
گرد هم آییم، سخن بگوییم، ساز بزنیم
از زیبا روی گل رخسار یاد کنیم

عزیز دایی مخالف سرسخت شب خوابیدن من کنار دریاچه تخت سلیمان بود. با هیچ زبانی راضی نمی‌شد. من ‏اما شب خوابیدن در خنکای کنار دریاچه را مانند شنای پشت زیر آفتاب سوزان نیمروز تابستان دوست داشتم. ‏عزیز دایی نگران آن بود که شوخی یا جدی نیمه‌های شب خواب‌آلوده به دریاچه انداخته شوم و او مسوولیت آن ‏را نمی‌پذیرفت.

سالیان سال از آن چانه زدن‌ ها با عزیز دایی گذشته بود که نیمه شبی در آنسو‌ی زمین، بسیار بسیار دور از ‏تخت سلیمان، در خنکای نیمه شب دریا، عزیز دایی از یادمان‌ها بیرون پرید و چالاک مانند آن روزها در برابرم ‏ایستاد. ‏

بالای کشتی در گوشه‌ای دراز کشیده و به تاریکی گسترده بر دریا خیره شده بودم. کهنسال مردی پیدا شد و ‏همان حرف‌های عزیز دایی را اما به زبانی دیگر گفت. به عزیز دایی همواره می‌گفتم شنا می‌کنم و بیرون ‏می‌آیم. به آن پیر مرد نگران تنها توانستم بگویم بیدارم و خواب نیستم. او هم راضی نمی‌شد. برخاستم و به ‏احترام نگرانی‌های پیرمرد مسافر روی کشتی با او همراه شدم.‏

یاخشی گونده، یامان گونده وار اولسون
قدر بیلن اهل حالدان دانیشاق

در خوشی‌ها و ناخوشی‌ها زنده باشد
از وفادار اهل حال یاد کنیم ‏

نام: عزیز
شهرت: عاشقی
تولد: 1293‏

عزيز، فاميل عاشقي چرا؟
پدرم به جاي روزي 5 بار ، روزي 10 بار نماز مي‌خواند و عاشق راز و نياز با خدا بود پس شهرت عاشقي اختيار ‏کرد.
اهل کجايي؟
بچه روستاي احمد آباد سفلي، آذربايجان غربي، در 10 کيلومتري تخت سليمان.
چند کلاس درس خواندي؟
‏3 کلاس اکابر.
چطور تصميم به کار در تخت سليمان گرفتي؟
مادرم کرد بود، زمستان در عراق بودم، بهار براي کارگري به ايران آمدم ، زنم گفت تخت سليمان کارگر مي خواهد ‏برو ببين شايد تو را بخواهند.
‏ تخت سليمان را از کجا مي‌شناختي؟
از پدرم، داستان‌ها از حضرت داود پس از مرگ 40 فرزندش و سپس يکدانه پسرش حضرت سليمان مي‌گفت. در ‏بين اهالي شايع بود که حضرت سليمان و زنش بلقيس اينجا بوده‌اند.
قصر بلقيس، زندان سليمان آنجا که ديوها را به بند کشيده بود. مردم نذرها مي‌کردند و روزهاي جمعه قرباني.
چه زماني کارت را در تخت سليمان آغاز کردي؟
‏2 سال از جنگ جهاني دوم گذشته بود، من جزء اولين گروه ده نفري بودم که با اشميت آلماني کار مي‌کردند. ‏پس از فوت اشميت، رودلف ناومان جايش را گرفت.
آيا اينجا بالاي کوه امکانات داشتيد؟
گروه‌هاي آلماني تجهيزات با خود آورده بودند ولي ما، نه راهي بود نه آب و برقي، زنم براي سوخت سرگين جمع ‏مي‌کرد و من آب از کوه به خانه مي‌بردم تا زنم و 3 فرزندم آسوده باشند.
دستمزدت چقدر بود؟
روزمزد بودم، روزي 5 تومان با 4 سر عائله (به مدت 7 سال) گاه تا 3 ماه حقوق ما را نمي‌دادند. 5 سال قبل از ‏انقلاب مرا رسمي کردند.
چرا نمي‌رفتي کار ديگري پيدا کني؟
اي خانم... من از صبح تا شام اينجا بوده و هستم حتي روزهاي تعطيل، با هرخشت اينجا آشنام. با هواي اينجا ‏نفس مي‌کشم. همه را مي‌بينم، مي‌شنوم، صداي درياچه را، وزش باد را، صداي پاي زائران و شاهان...
صدايي که مرا مي‌خواند با چشم دل بايد ببيني تا بداني که چه ميگويم...
چه مدت با گروه آلماني کار کردي؟
‏20 سال.
حاصل تحقيقات گروه آلماني چه بود؟
يافتن هشت دوره تمدني از زمان مانّاها، مادها، هخامنشيان، اشکانيان، ساسانيان، خلفاي عباسي، ‏سلجوقيان، ايلخانان مغول.
خاطره اي از گروه آلماني داري؟
بله زماني که در محل بار عام سلاطين ساساني به سنگي برخورديم که نقش صليب شکسته بر آن بود فرياد ‏شوق آنان بلند شد . شب جشن گرفتيم و گوسفند قرباني کرديم. به حقوق کارگران يک تومان اضامه شد.
آيا حفاري غير مجاز در تخت سليمان صورت گرفته است؟
تا زماني که من نگهبان بودم خير خاطرم هست شبي با صداي موتور ماشيني و نور آن برخاستم همراه پسرم ‏که کوچک بود تفنگ بر دوش و چراغ به دست خود را به تخت سليمان رساندم، 7-6 نفري بودند با بيل و کلنگ، ‏برخي محلي، من جلو رفتم، پسرم عقب تيري هوايي رها کرد، آنها ترسيدند و رفتند.
آيا تا کنون شاهد حادثه‌اي در تخت سليمان بوده‌اي؟
بله، زماني که درياچه سه قرباني گرفت و اثري از آنان پيدا نشد يکي از آنان ناصر کشاورز 19 ساله بود.
بستگانش به ياد او سنگي بر کنار درياچه نهادند.
گفتي 48 سال است که ساکن تخت سليماني، تا کنون به جايي سفر کرده‌اي؟
به سوريه، آقاي بهشتي، رئيس قبلي سازمان مرا فرستاد.
جز تهران هيچ جاي ايران را نديده‌ام.
کي بازنشسته شدي؟
سال 1371، ‏
‏235 هزار تومان حقوق مي‌گيرم، از بخشداري زميني گرفتم و با پول بازنشستگي خانه‌اي ساختم، حالا با زنم ‏زندگي مي‌کنم .
بچه‌ها چي شدند؟
سر خانه و زندگي‌شان هستند. از دو دختر و يک پسرم 13 نوه و 3 نتيجه دارم و از همه آن‌ها راضي هستم.
‏ از مقامات سازمان درخواستي داري؟
درخواستي ندارم.
چه آرزويي داري؟
آرزويم رفتن به کربلا است و بس.‏

برگرفته از یادداشتهای نه چندان روزانه

  این پیر میراث فرهنگی  ،به گزارش خبرگزاری مهر ، پس از از نیم قرن زندگی با آثار باستانی تخت سلیمان روز چهارشنبه 27 مهرماه 1390در سن 84 سالگی برای همیشه، از این مجموعه‌ی باارزش خداحافظی کرد وجامعه میراث فرهنگی  و  بسیاری از کسانی که سالها بود تخت سلیمان را با عزیز عاشقی می‌شناختند در حزن و اندوه ی عمیق   فرو برد.

درگذشت کهنسال ترین  نگهبان نستوه ،میراث فرهنگی ایران   را به خانواده آن مرحوم   وتمام دوستداران ایشان تسلیت گفته  و از درگاه ایزد منان برای بازماندگان ایشان  آرزوی صبر  داریم ، روحش شا د و قرین رحمت باد .

 وی   وصیت کرده بود که پس از مرگ، او را بر بلندای کوه مشرف به تخت سلیمان که به «چهار تپه» مشهور است  به خاک بسپارند!


 



تاريخ : 87/05/26 | 13:45 | نویسنده : نادر براتی |

گفتگو با

پروفسور ذبیح الله قاسملو استاد دانشگاه شفیلد

 

:

پروفسور ذبیح الله قاسملوی در سال 1335 در شهر تکاب (آذربایجان غربی) متولد شد و پس از اخذ دیپلم طبیعی به انگلستان عزیمت نمود و مدارک لیسانس، فوق لیسانس، دکترا و فوق دکترای خود را در رشته«ارتباطات نوری» از دانشگاه های معتبر این کشور دریافت کرد. وی در سال 1997 عنوان پروفسوری را از دانشگاه شفیلد دریافت کرد و یک سال بعد به عنوان استاد در این دانشگاه مشغول فعالیت شد. پروفسور قاسملویی در سال 2004 به عنوان معاون دانشکده فنی دانشگاه نیوکاسل در زمینه تحقیقات نائل گشت و تا کنون 26 دانشجوی دوره دکترا مدرک خود را زیر نظر وی دریافت کرده اند.
نامبرده علاوه بر سردبیری دو نشریه علمی در زمینه الکترونیک، ارتباطات و کامپیوتر، نزدیک به 300 مقاله علمی در نشریات و مجلات معتبر بین المللی چاپ و منتشر کرده است. کتاب «ارتباطات نوری آنالوگ، نیز از جملة تألیف پرفسور قاسملویی به شمار می رود.
آنچه در زیر از نظر خوانندگان گرامی می گذرد، ماحصل پرسش و پاسخ خبرنگار ما با پروفسور قاسملوی است:


وضعیت و کیفیت تحقیقات در رشته مهندسی برق و گرایش های مختلف آن را چگونه ارزیابی می کنید؟

برداشت من این است که از نظر تئوری، کمبودی در دانشگاه های ایران وجود ندارد، اما تحقیقات اگر تنها به صورت تئوری انجام شود جذابیت خود را از دست می دهد و هیچ کاربرد و عملکردی را نمی توان برای آن پیدا کرد. تحقیقات یک پروسه طولانی است که باید به صورت کاربردی در مراکز علمی کشور نهادنیه می شود.


کیفیت آموزش در رشته مهندسی برق در مراکز آموزشی کشور چگونه است و وضعیت تجهیزات آزمایشگاهی و دسترسی به کتب و منابع علمی جهان را چگونه می بینید؟

کیفیت آموزش در ایران خوب است، اما در زمینه تجهیز آزمایشگاه ها باید خیلی کار شود. در دانشگاه هایی که من از آن ها بازدید کرده ام به لحاظ دسترسی اساتید و دانشجویان به کتب مشکلی وجود ندارد اما در همه دانشگاه ها دسترسی به مجلات معتبر علمی امکان پذیر نیست.


ارتباط دانشگاه و صنعت را در کشور چطور می بینید؟

ارتباط دانشگاه با صنعت جزو زندگی دانشگاه است و اگر چنین نباشد مراکز علمی کشور دچار رکود و ایستایی خواهند شد. دانشگاه نباید تافته جدابافته از جامعه باشد. دانشگاه متعلق به عموم جامعه است و کلیه آحاد مردم باید در پیشرفت آن سهیم باشند. در انگلیس همه چیز توسط مردم اداره می شود. حتی در دانشگاه ها، صنایع و مدارس هم، مردم به صورت مستقیم دخالت کرده و روسای این مرکز را نمایندگان مردم تعیین می کنند. دولت هیچ نقشی در تعیین روسای دانشگاه ها، مدارس و صنایع ندارد و فقط نظارت می کند. در کشوری که من به عنوان استاد در آنجا مشغول فعالیت هستم، درب دانشگاه ها به روی مردم کاملاً باز بوده و هیچگونه حصاری به دور آن ها کشیده نشده است. در آنجا مردم و حتی دانش آموزان مقطع ابتدایی به راحتی وارد محیط دانشگاه می شوند و از استادان می خواهند که به سوالات آنان پاسخ دهند. آنان در صورت تمایل حتی قادرند از آزمایشگاه های دانشگاه بازدید به عمل آورده و نظرات خود را ارائه کنند. ایجاد چنین فضایی است که موجب می شود ضمن بروز استعدادها به کشف برخی از خلاقیت های فردی منجر شود.


چه پیشنهادهایی برای بالا بردن سطح کیفیت برگزاری چنین کنفرانس هایی دارید؟

این کنفرانس ها باید در یک فضای کاملاً علمی برگزار شود و افراد مدعو نیز تنها به ارائه دستاوردهای علمی خود بپردازند. در دانشگاه های انگلیس که نظیر این کنفرانس ها برگزار می شود، هیچکس حق ندارد تبلیغ کند و حتی اگر یکی از مقامات ارشد دولتی برای افتتاح کنفرانس حاضر شود، تنها به خوشامد گویی و آرزوی موفقیت برای دستیابی به اهداف کنفرانس بسنده می کند و کمتر از 3 دقیقه به سخنان خود پایان می دهد. هیچ کس به خود اجازه نمی دهد به جز طرح مسائل مرتبط با کنفرانس به موضوعات دیگری بپردازد.

منبع خبر http://icee2008.modares.ac.ir/?rlc=news_f



تاريخ : 87/05/20 | 10:35 | نویسنده : نادر براتی |

 

قلعه سردار افشار 

 

اين عمارت در زمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار توسط سردار (حسينعلي خان افشار) به سال 1281 قمري احداث شده و بخش اوليه ساختمان با در ورودي به حياط بزرگ مفرش شده از سنگ‌هاي تراورتن، راه دارد.

 

ساختمان اربابي در دو بخش دو طبقه با ايوان و با ستون‌هاي مدور آجري جلب نظر مي‌كند و در وسط حياط يک حوض آب دايره‌اي شکل به عمق 1 متر و بقطر حدوداً 6 متر وجود دارد.

 

مصالح به‌کار رفته در کار ساختماني بنا با آجرهاي چهارگوش و ملات گچ، آهک، ماسه و خاک رس بوده که به نوعي زيبا و چشمگير به‌کار رفته و پشت بام عمارت به صورت استوانه‌اي براي دفع آب باران و برف ساخته شده است.

 

از داخل عمارت اوليه دو راه خروجي يکي به اندروني و ديگري به حياط خلوت وجود دارد كه از در بزرگ چوبي به بيرون عمارت مي‌توان رفت و عمارت اندروني نيز از مصالح آجرهاي چهارگوش و با ملات گچ، آهک، ماسه و خاک رس ساخته شده و از بخش سوم بنا که محل نگهداري احشام است به علت تخريب هيچگونه آثاري بجا نمانده و به‌صورت خرابه در اطراف عمارت ديده مي‌شود.

 

در يک چشم انداز کلي به قلعه، عظمت و ابهت و استحکام بنا و هنر بنيانگذاران آن در نظر هر بيننده مجسم مي‌شود.

 

ديوار محوطه عمارت به ارتفاعي نزديك 4 متر و با ضخامت 5/1 متر که يک نفر به سهولت مي‌تواند به حالت دو بالاي ديوار راه برود که يک عمارت عظيم و باشکوه خاص را در خود محصور كرده و براي صعود به بالاي قلعه از پلکان چوبي که در ديوارهاي جانبي وصل شده و در مجاورت درب شمالي ساختمان قرار دارد استفاده مي‌شود.

 

اين قلعه در ضلع شمال غربي مرکز شهرستان تکاب از توابع استان آذربايجان غربي قرار دارد.

 

 


تاريخ : 87/05/06 | 13:42 | نویسنده : نادر براتی |
روزنامه همشهری

روزنامه اطلاعات

روزنامه جوان

روزنامه مردم نو

روزنامه  ابتکار 

روزنامه مردم سالاری



تاريخ : 87/05/02 | 9:5 | نویسنده : نادر براتی |
چشمه برنجه

 

در جنوب روستاى برنجه و در كنار رودخانه، در راستاى شمالى ـ جنوبى، دهانه هاى چند چشمه آهك ساز خشك شده را مى توان ديد كه مشهورترين آنها زندان برنجه يا «درياى برنجه» نام دارد. دهانه اين چشمه بزرگ به شكل بيضى است. قطر بزرگ اين بيضى ۱۰۰ متر و قطر كوچك آن ۵۰ متر است و ژرفايش نيز به حدود ۷۰ متر مى رسد. در كف اين سازه بزرگ طبيعى درياچه اى آكنده از آب سرد و گاز كربنيك است. اين چشمه ديوارهاى بلند و پر شيب دارد كه از لايه هاى نازك تراورتن نوارى پديد آمده است. پايين رفتن از اين ديواره هاى بلند بدون ريسمان و ديگر تجهيزات لازم غيرممكن است بويژه آنكه كارشناسان احتمال مى دهند وجود آب هاى گاز كربنيك دار در ته دهانه چشمه موجب خردگى بيشتر ديواره شده و بر قطر آن افزوده است.
گفته مى شود كه خان هاى محلى براى تنبيه روستاييان و مخالفان خود، به پايشان سنگ مى بستند و آنها را به درون اين چشمه ژرف مى انداختند و علت نامگذارى زندان برنجه همين بوده است.



تاريخ : 87/04/05 | 11:10 | نویسنده : نادر براتی |

بهره‌برداري از طرح نورپردازي‌ مجموعه ميراث فرهنگي و گردشگري «تخت‌سليمان» تكاب


تكاب ---- خبرنگار اطلاعات: طرح نورپردازي مجموعه ميراث فرهنگي و گردشگري تخت‌سليمان به بهره‌برداري‌ رسيد.

مدير پايگاه دائمي مجموعه ميراث جهاني تخت‌سليمان گفت: طرح نورپردازي و تامين روشنايي محوطه تاريخي تخت‌سليمان به لحاظ معرفي، حفاظت و زيباشناسي مجموعه و نيز آسايش بازديدكنندگان از اهميت فوق‌العاده‌اي برخوردار است.

حيدري با بيان اين‌كه عمليات اجرايي نورپردازي بناها و آثار شاخص مجموعه تخت‌سليمان از سمت ضلع جنوبي از يك سال گذشته آغاز شده است، افزود: طرح نورپردازي مجموعه تخت‌سليمان در يك محدوده 5 هكتاري اجرا شده است.

وي با اشاره به‌اينكه براي اجراي اين طرح بيش از دو كيلومتر از محدوده مورد نظر كابل‌گذاري شده است افزود: براي بهره‌برداري از اين پروژه 450 ميليون ريال اعتبار هزينه شده است.‌

حيدري تصريح كرد: ايوان خسرو، كاخ شكار، چهار طاقي آتشكده آذرگشسب، ايوان تاجگذاري سلاطين و فضاهاي داخلي آن و تالار شورا از مهمترين بناهاي مجموعه تخت‌سليمان بوده كه نورپردازي شده است.

وي گفت: با بهره‌برداري از اين طرح، نورپردازي بناهاي شاخص و نمادهاي اصلي مجموعه ميراث فرهنگي و تاريخي تخت سليمان جذاب‌تر شد و زيبايي‌هاي نهفته در اين مجموعه در ساعات پس از نيمه‌شب نيز جلوه خاصي پيدا كرده است.‌

مجموعه ميراث فرهنگي و گردشگري تخت‌سليمان به عنوان چهارمين اثر ملي كشور در فهرست جهاني يونسكو به ثبت رسيده و آتشكده معروف آذرگشسب به عنوان عبادتگاه حكومتي ساسانيان و ايلخانان در اين مجموعه واقع شده است.
منبع ـروزنامه اطلاعات
///////////////////////////////////////////////////////////////////

 


تاريخ : 87/03/28 | 8:41 | نویسنده : نادر براتی |

 

 

روستای قینرجه

 

:


 

آبهاي معدني موجود در فينرجه

 

روستاي قينرجه در كيلومتر 45 شمال غربي تكاب قرار دارد.

واژه قيرنيجه در زبان تركي به معني محلي كه دايم مي جوشد اطلاق مي شود. در اين روستا آبهاي گرم فراواني وجود دارد كه هر يك به نوبه خود داراي خاصيت جداگانه اي هستند . مثلا" آب گرم قطور كه در شمال روستاي قينرجه در كيلومتر 3 واقع است براي شستشوي احشام كه مبتلا به بيماري گري و قارچ پوستي هستند بكار مي رود. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران , جهاد گران پر تلاش شهرستان محلي تحت نام كنر در كنار آب گرم قطور احداث نمودند كه مورد استفاده اهالي روستا قرار مي گيرد.

 

آبگرم دربند:

 

بالاتر از آبگرم قطور در كيلومتر 5 شمال روستاي قينرجه از ميان يك دره سنگي , آبي در جريان است كه به آبگرم قينرجه معروف مي باشد. در جلو دربند محل جريان آبگرم دو حوضچه توسط ساكنين روستا درست شده كه قبلا" از آنها در تمام فصول سال به عنوان حمام توسط روستائيان استفاده مي شد. ولي در حال حاضر با توجه به اينكه مردمان اين روستا و روستاهاي اطراف و مركز شهرستان اعتقاد به طبي و درماني بودن آب دارند. در فصول گرم وو هواي آزاد از آن استفاده مي نمايند و مقداري از اين آب گرم با لوله پلي كا توسط جهاد سازندگي بعد از احداث حمام بهداشتي در مركز روستا به حمام لوله كشي شده كه بدون بكارگيري از سوخت , جهت استحمام اهالي مورد استفاده است.

 

آبگرم موجود در حاشيه رودخانه:

 

 در پائين و در قسمت غرب آبگرم دربند يك گودال عميق يا آب گرم وجود دارد كه در يك زمين مسطح با دهانه حدودا" 20 متر قرار دارد. آب آن بصورت فوران با حبابهاي جوشان از اعماق زمين بالا مي آيد و آب درياچه هيچ گونه تفاوتي ندارد و دماي تقريبي آب درياچه و آب واريزي به رودخانه و آبهاي گرم دربند و قطور 40 درجه سانتيگراد مي باشد.

 

 



تاريخ : 87/03/05 | 8:47 | نویسنده : نادر براتی |

زندان نبي كندي:

در مسير راه تكاب سليمان و كيلومتر 25 فيمابين روستاهاي نبي كندي و قزقيان سنگ بستر درياچه جالب توجهي مثل درياچه زندان برنجك ( برنجه ) وجود دارد كه اطراف آن را سنگهاي تراورتن با چندين لايه پوشانده است .بنا به روايت افراد كهنسال زماني ارتفاع آب بيشتر بوده ولي فعلا" پايين رفته و با اين وجود باز عمق آن نا معلوم و خيلي خطرناك و مخوف بوده و براي شنا كردن و آب تني نامناسب است . بعلت عدم وجود نهر آب در آن نزديكي قرائن نشان مي دهد كه آب موجود درياچه از عمق بسيار و با جوشيدن از اعماق زمين تامين گردد . رنگ آب نيلگون بوده و در آن مرغابي و اردك  وحشي فراوان وجود دارد و از قدمت و تاريخ شكل گيري آن به علت عدم وجود تحقيقات زمين شناسي اطلاعاتي در دست نيست ولي به نوبه خود يكي از شگفتي هاي طبيعت و مناظر ديدني مي باشد .

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////



تاريخ : 87/02/21 | 16:20 | نویسنده : نادر براتی |

نوع سازه: 

 مجموعه يخچال الغ بيگ متشكل از يك رشته نهر سنتی منشعب از سرشاخه های رودخانه ساروق بوده كه در زمستانهای سردشهرستان تكاب آب جاری را به يك حوضچه كم عمق در كنار ساختمان اصلی يخچال هدايت ميكرده و پس انجماد قطعات یخ توسط  اهالی شکسته شده و از یک وردی بنجره مانند به درون یخچال ریخته می شده 

 

:: Alagh beygh ::

يك زهكش در كف بنا آب حاصل از ذوب تدريجی يخ را به باغی منتقل و از آن برای آبياری استفاده ميشده است. بنای يخچال در پلان كاملا گرد و در مقطع ارتفاعی دارای گنبدی آجريست كه ارتفاع آن از زمين اطراف حدود ۵ متر و از كف بنا ۱۱متر است.
بزرگترين قطر گنبد ۹/۵ متر بوده و روزنه ای به قطر نيم متر در نوك آن وجود دارد كه ازآن برای نورگيری، تهويه و همچنين كنترل داخل بنا استفاده می شده است. بخشی از بنا كه در زير تراز زمين اطراف واقع شده از سنگ و گنبد آن كلا از آجر مربع شكل ساخته شده است. ملات بخش سنگی ساروج و ملات بين آجرها گچ ميباشد.
 

ويژگی:  

روی گنبد و ورودی های بنا با خاك رس و كاهگل بطور كاملا موثری عايقكاری ميشد و به اين ترتيب بدون صرف كمترين انرژی مصنوعی برودت زمستان در خدمت نيازهای تابستانی قرار ميگرفت و از هرگونه تلفات برودت وحتی آب آن جلوگيری می شده است .
 

موقعيت:

اين تاسيسات در كنار قلعه مخروبه و مسجد روستای بزرگ الغ بيگ شهرستان تكاب به فاصله پنج كيلومتری شمال شرقی شهرتكاب قرار دارد.
 

اهداف:

تكاب زمستانهای سرد و طولانی و تابستانهايی با تششع شديد و سوزان آفتاب دارد و باتوجه به اين كه وجود آب خنك در تابستان ازنيازهای اساسی انسان به شمار می رود به نظر ميرسد كه اين بنا عمدتا برای خدمت به ساكنان قلعه ياد شده ساخته شده باشد.
 

قدمت:

بنای يخچال الغ بيگ مربوط به دوره قاجار است.

منبع ـشرکت سهامی آب منطقه ای آذربایجانغربی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ



تاريخ : 87/02/07 | 13:21 | نویسنده : نادر براتی |

مورخين آنرا پايتخت آذربايجان در زمان پارتيها دانسته و معتقد بودند که آتشکده آذرگشسب هم در آنجا بوده است . پايتخت آذربايجان را در زمان پارتيها يعني زمان لشکرکشي آن تونيوس سردار رومي به اين صفحه ، مورخين رومي پَرَسْپه مي نامند. محل آنرا در تخت سليمان کنوني يعني در بيست وپنج فرسنگي درياچه اروميه از طرف جنوب شرقي بايد جستجو کرد. (راولين سن ، ششمين دولت بزرگ مشرق ص 201 از ايران باستان ج 3 ص 2624). و رجوع به همان کتاب ج 1 صص 178 - 179 و ج 3 ص 2354 و 2373 و 2374 شود.
آقاي دکتر معين آرد: کريستنسن در تاريخ ايران در زمان ساسانيان آورده : جکسن گويد اين آتشکده [ آتشکده آذرگشسب ] در جايي برپا بود که اکنون خرابه هاي تخت سليمان معروف هست و فاصله آن از اروميه و همدان يکي است . اين اشتباه نخست از راولنسن سرزده ، چه او خرابه تخت سليمان را در آذربايجان (که در شمال آن محلي است که اکنون به گنج آباد موسوم است ) شهر قديم شيز تصور کرده . پس از وي يوستي پيروي او کرد و جکسن عقيده او را تاييد و تقويت نمود، ولي استاد مارکوارت در اين باب به آقاي پورداود نوشته اند: گنجشک يا الشيز، اقامتگاه تابستاني خسرو پرويز، امّا اقامتگاه زمستاني شهرياران سابق، «اترپات » بود. اقامتگاه تابستاني اين شهرياران اخير موسوم بوده به فراذه اسپ يعني اسب خيز، که در کوهي واقع بوده و امروزه اين محل تخت سليمان ناميده ميشود برخلاف گنجشک يا الشيز، بنابر آنچه در سياحت نامه ها مندرج است بايد در نواحي درياچه اروميه ، سر راه مراغه و تبريز، در نزديک ليلان باشد. نظر به تعريف مفصلي که معربن المهلهل کرده در نزديک آن معدن ها و چشمه هاي نفتي بوده که آتشکده آذرگشسب بواسطه آن روشن بوده است ... (مزديسنا و تاثير آن در ادبيات پارسي ص 202). و رجوع به آذرگشسب و شيز و صاين قلعه شود.



تاريخ : 87/01/18 | 11:56 | نویسنده : نادر براتی |
 

خجسته نوروز باستانی این میراث گرانقدر گذشتگان مبارک باد 

 



تاريخ : 86/12/26 | 11:29 | نویسنده : نادر براتی |

شهرهاي کوچک و جايگاه آن در برنامه‌ريزيهاي فضائي کشورهاي در حال توسعه، بخشي از استراتژيهاي توسعه شهري را تشکيل مي‌دهد. تجربيات جهاني در اين زمينه بيانگر اين واقعيت است که حل مسائل و مشکلات شهرهاي بزرگ در گرو حمايت جدي از مراکز شهري کوچک مي‌باشد. در سطح منطقه‌اي نيز انتشار توسعه به مراکز روستايي توسط شهرهاي کوچک محرز گرديده است . در ايران نيز جهت تمرکززدايي استراتژيهايي انديشيده شده که عمدتا در آمايش سرزمين تجلي يافته است . در آمايش سرزمين نقش کارکردي هر يک از شهرهاي (شهرهاي کوچک ، مياني و بزرگ ) ترسيم شده ولي توسعه شهرهاي کوچک در اولويت آخر قرار گرفته است . اما شهرهاي کوچک در ايران بعنوان مکان مرکزي بيشترين روابط با حوزه‌هاي روستايي دارند، به اين دليل توجه جدي به شهرهاي کوچک هم در توسعه منطقه و هم در توسعه ملي اثرگذار خواهد بود. شهر کوچک تکاب با جمعيت 42569 نفر بعنوان بخشي از استان آذربايجان غربي داراي حوزه نفوذ وسيع روستايي است . اما رابطه شهر با حوزه نفوذش به شکل سنتي است که ناشي از نبود نظم سلسله مراتبي در ارائه خدمات در سطح شهرستان تکاب مي‌باشد. به اين خاطر سوال اساسي پژوهش اين است که نقش شهر کوچک تکاب در ايجاد نظم سلسله مراتب سکونتگاهي شهرستان چيست ؟ بر اين مبنا فرضيات تحقيق تحت عناوين ذيل مطرح شده است :-1 شهر تکاب بعنوان مکان مرکزي در انتظام بخشيدن به نظام سلسله مراتب سکونتگاهي شهرستان تکاب موثر مي‌باشد. -2 توسعه شهر تکاب تراوش توسعه به کل منطقه را امکان‌پذير مي‌سازد. -3 شهر تکاب موجب تحرک اقتصاد روستايي و نهايتا توسعه کل منطقه مي‌شود. در اين پژوهش در دو سطح تحليل (کلان و خرد) نقش شهر تکاب بررسي شده است . جايگاه شهر تکاب در نظام شهري استان و رابطه اين شهر با مناطق اطراف و شهرهاي ديگر نشانگر اين است که شهر تکاب ارتباط ضعيفي با شهرهاي استان آذربايجان غربي دارد. شاخصهاي توسعه شهري اين شهر نسبت به ساير شهرهاي استان در سطح پاييني قرار دارد. سطح منطقه نيز نقش‌هاي مختلف اقتصادي (کشاورزي، صنعتي و خدماتي) شهر مطالعه شده که حاکي از نقش بارز خدماتي شهر در قبال منطقه تحت نفوذش است . تمرکز اکثر مراکز خدماتي در شهر تکاب و سطح برخورداري کم روستاهاي شهرستان يک شکاف عملکردي در سطح منطقه بوجود آورده است . در قالب اثبات فرضيات اين رساله نتايج ذيل بدست آمده است : در سامان‌دهي و ايجاد نظم سلسله مراتبي در شهرستان تکاب نقش شهر تکاب بعنوان مرکز منطقه محفوظ و تقويت شده و مراتب بعدي از قبيل نواحي روستايي با مرکزيت تکاب و تخت سليمان، حوزه‌هاي روستايي با مرکزيت مراکز دهستانها و مجموعه‌هاي روستايي بعنوان بستر توسعه منطقه در نظر گرفته شده است . نهايتا جهت خروج از روابط سنتي شهر با حوزه نفوذ خود و ارائه نقش مطلوب شهر براي توسعه منطقه صنعتي شدن شهر با تکيه بر قابليتهاي دروني پيشنهاد گرديده است . ساير پيشنهادات نيز در يک نظام سلسله مراتبي و براساس ظرفيت مراکز مد نظر قرار گرفته است .

منبع ـپايان نامه (کارشناسي ارشد) -- دانشگاه شهيد بهشتي، دانشکده علوم زمين، 1379. سیروس ـ دشتی برنجه



تاريخ : 86/12/19 | 13:57 | نویسنده : نادر براتی |

گردشگری و استفاده از اوقات فراغت به عنوان ابزاری روحیه ساز و مفرح در جهت رضایت انسان امروز به منظور افزایش کیفیت زندگی و توجه به نیازهای ثانویه نوع بشر شناخته می شود. اوقات فراغت یعنی زمانی که انسان پس از انجام فعالیت های روزانه می تواند هر گونه که بخواهد نسبت به استفاده از آن برنامه ریزی نماید. در واقع فراغت بخشی از زمان شبانه روز انسان است که می توان با برنامه ریزی تنش های فیزیکی، روحی  و روانی را برطرف نمود و به کسب انرژی یا تامین نیروی حیاتی مجدد پرداخت.گردشگری و استفاده از اوقات فراغت به عنوان ابزاری روحیه ساز و مفرح در جهت رضایت انسان امروز به منظور افزایش کیفیت زندگی و توجه به نیازهای ثانویه نوع بشر شناخته می شود. اوقات فراغت یعنی زمانی که انسان پس از انجام فعالیت های روزانه می تواند هر گونه که بخواهد نسبت به استفاده از آن برنامه ریزی نماید. در واقع فراغت بخشی از زمان شبانه روز انسان است که می توان با برنامه ریزی تنش های فیزیکی، روحی  و روانی را برطرف نمود و به کسب انرژی یا تامین نیروی حیاتی مجدد پرداخت ) این روزها در سطح وسیع، بحث گردشگری توسط محافل و مراجع، مطرح می شود. ولی طرح موضوعات گردشگری به طور عمده به شیوه ای پراکنده و ناهمسو با اهداف عالی و صواب دیدهای گردشگری کشور است. با وجود آنکه فعالیت ها و تمهیدات ارزنده و مثبتی توسط مسئولین گردشگری کش.ر صورت گرفته و به گونه ای مستمر حمایت بی دریغ دولتمردان از بخش خصوصی گردشگری عنوان می شود، ولی به نظر آگاهان گردشگری علاوه بر تبلیغات صرف، ضرورت اصلاحات ساختاری از نظر زیربنایی و روبنایی به شیوه ای مشترک احساس می شود.این روزها در سطح وسیع، بحث گردشگری توسط محافل و مراجع، مطرح می شود. ولی طرح موضوعات گردشگری به طور عمده به شیوه ای پراکنده و ناهمسو با اهداف عالی و صواب دیدهای گردشگری کشور است. با وجود آنکه فعالیت ها و تمهیدات ارزنده و مثبتی توسط مسئولین گردشگری کش.ر صورت گرفته و به گونه ای مستمر حمایت بی دریغ دولتمردان از بخش خصوصی گردشگری عنوان می شود، ولی به نظر آگاهان گردشگری علاوه بر تبلیغات صرف، ضرورت اصلاحات ساختاری از نظر زیربنایی و روبنایی به شیوه ای مشترک احساس می شود.

صلح دوستی، صلح خواهی و تعامل اندیشه ها با هدف برانگیختن مباحث علمی، تعاملات فرهنگی و جستجوی وجوه مشترک بین ایرانیان و ملل کشورهای دیگر از عمده مواردی است که مردم ایران در عرصه تاریخی و فرهنگی خود به آن مباهات کرده و از طریق آنها به دنبال تعامل و دوستی با سایر ملل بوده اند. این وجوه امروزه نیز می تواند با استفاده از صنعت توریسم به بهترین شکل پیوند بین مردم ایران با سایر ملت ها را تحکیم بخشد. در واقع یک یاز ابزارهای صلح، پیوند میان ملت هاست. این پیوند که نیازمند شاخص های تعریف شده است، با توجه به فرصت های صنعت توریسم می تواند به سرانجام رسد.صلح دوستی، صلح خواهی و تعامل اندیشه ها با هدف برانگیختن مباحث علمی، تعاملات فرهنگی و جستجوی وجوه مشترک بین ایرانیان و ملل کشورهای دیگر از عمده مواردی است که مردم ایران در عرصه تاریخی و فرهنگی خود به آن مباهات کرده و از طریق آنها به دنبال تعامل و دوستی با سایر ملل بوده اند. این وجوه امروزه نیز می تواند با استفاده از صنعت توریسم به بهترین شکل پیوند بین مردم ایران با سایر ملت ها را تحکیم بخشد. در واقع یک یاز ابزارهای صلح، پیوند میان ملت هاست. این پیوند که نیازمند شاخص های تعریف شده است، با توجه به فرصت های صنعت توریسم می تواند به سرانجام رسد.

تماشاي آثار برجاي مانده از فرهنگ كهن ، بناهاي تاريخي و باستاني ، موزه هاي اشياء قديمي و جلوه هاي زندگي قرون گذشته حتي براي پيروان جنبش هاي رمانتيك (مكتب رمانتيسم ) كه شعراي انگليسي ويليام بليك و لردبايرون بيش از ديگران الهام بخش آن بودند تا مردم را به نظاره كردن شهرهاي ساخته شده به سبك گوئيك ، رشته كوه هاي زيبا ، رودخانه هاي خروشان و مناظر ديدني بكشاند ، چندان جذاب و جالب بنظر نميرسد. ورزشهاي تفريحي مثل ماهيگيري و قايق راني يا ورزشهاي زمستاني كه انگليسيان در روستاي زيباي رزمات سوييس ابداع كننده آن بودند به تنهايي آمار گردشگر زيادي را به خود جلب نمي كنند . امروزه مردم در هر كجاي اين كره خاكي به راحتي فشردن چند دكمه كامپيوتر يا ماهواره خود دنياي زيبا و روح نواز مناظر دور دست را در سينماهاي خانگي خود به نظاره مي نشينند . اما با تمام اين تفاصيل بزرگترين صنعت جهان ، صنعت توريسم يا گردشگري است . امروزه تماشاي آثار برجاي مانده از فرهنگ كهن ، بناهاي تاريخي و باستاني ، موزه هاي اشياء قديمي و جلوه هاي زندگي قرون گذشته حتي براي پيروان جنبش هاي رمانتيك (مكتب رمانتيسم ) كه شعراي انگليسي ويليام بليك و لردبايرون بيش از ديگران الهام بخش آن بودند تا مردم را به نظاره كردن شهرهاي ساخته شده به سبك گوئيك ، رشته كوه هاي زيبا ، رودخانه هاي خروشان و مناظر ديدني بكشاند ، چندان جذاب و جالب بنظر نميرسد. ورزشهاي تفريحي مثل ماهيگيري و قايق راني يا ورزشهاي زمستاني كه انگليسيان در روستاي زيباي رزمات سوييس ابداع كننده آن بودند به تنهايي آمار گردشگر زيادي را به خود جلب نمي كنند . امروزه مردم در هر كجاي اين كره خاكي به راحتي فشردن چند دكمه كامپيوتر يا ماهواره خود دنياي زيبا و روح نواز مناظر دور دست را در سينماهاي خانگي خود به نظاره مي نشينند . اما با تمام اين تفاصيل بزرگترين صنعت جهان ، صنعت توريسم يا گردشگري است .



تاريخ : 86/12/04 | 10:5 | نویسنده : نادر براتی |
نقشه شهر تکاب در سال ۱۳۵۴ ـ سازمان آمار و برنامه ریزی کشور

نقشه روستایی شهرستان تکاب در سال ۱۳۶۵ ـ سازمان نقشه برداری کشور

نقشه ترسیمی از شهرستان تکاب 

    درصورت بالا نیامدن نقشه ها می توانید به آدرس زیر

http://nadr.webphoto.ir/gallery فتو بلاگ تکاب تخت سلیمان مراجعه نماید

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ



تاريخ : 86/11/23 | 8:52 | نویسنده : نادر براتی |
سیستم تامین آب ساری قورخان، یادگاری از ۲۸ قرن پیش  
 

نوع سازه: 

اين تاسيسات شامل يك آبگير در محل چشمه موسوم به  كانی بلاغ، بخش هدايت آب با تنپوشه و كانال آب بر بوده كه آب چشمه مذكور را به مخزنی بنام سنگر می ریخته

 

 

:: Sary ghorkhan ::

بخشی هائی از ديواره ها كه احتمال ريزش و لغزش داشته ، دارای ديوارحائل ساخته شده از قطعات سنگ آهك با ابعاد تقريبی ۳۰ در ۶۰ در ۱۳۰ سانتيمتر ميباشد. 

 

حدود هشت کیلومتر به صورت تعلی به قلعه مرتفع ساری قورخان هدایت می گزدیده است فاصله چشمه از قلعه راهی سنگر است که ابعاد تقریبی ان میباشد بخشی که برسی های بیشتری روی ان انجام گرفته مخزن بین نسبتآ نرم و نفوذ نابذیر کنگلومرا و مارون حفر شده اشت برابر یک زمین فوتبال و در لایه های 
 

ويژگی:  

با توجه به زمان احداث اين تاسيسات خرد مهندسی و شناخت عميق سازندگان آن از قوانين طبيعت ستودنی ميباشد.
 

موقعيت:

اين سيستم درشهرستان تكاب واقع گرديده است. مخزن بين راهی تاسيسات تامين آب قلعه فوق در فاصله بيست و پنج كيلومتری غرب  شهر تكاب، و يك كيلومتری  شمال روستای نخود دره قراردارد و مسير دسترسی به آن از جاده تكاب به قولدره ميباشد . فاصله روستای قولدره از مخزن سنگر هشت كيلومتر است.
 

اهداف:

به احتمال قوی تامين آب قلعه تنها هدف احداث اين تاسيسات نبوده و ساكنان روستای نخود دره نيز از آن بهره می برده اند و اساسا شايد اين روستا برای حراست ازاين تاسيسات بوجود آمده باشد كه نياز به بررسيهای بيشتر كارشناسی دارد.
 

قدمت:

اين تاسيسات دارای قدمتی حدود ۲۸۰۰ سال بوده ومنسوب به دوره مانا ها ميباشد .

منبع ــــــ شرکت سهامی آب منطقه ای آذر بایجان غربی

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ


تاريخ : 86/11/01 | 9:12 | نویسنده : نادر براتی |

پس و پيش گرد اندر آزادگان                                همي رفت نوشيروان تا آذرآبادگان
چو چشمش برآمد بر آذرگشسپ                         پياده شد از دور و بگذاشت اسپ
نشستند چون باد هر دو بر اسپ                             دمان تا در خان آذرگشسپ
بيک ماه در آذرآبادگان                                         ببودند شاهان و آزادگان
از آتش گسي کرد بانوگشسپ                             ابا خواسته همچو آذرگشسپ
چو رستم بديدش برانگيخت اسپ                          بيامد بر او چو آذرگشسپ
سپهبد برآمد خروشان به اسپ                         روان شد بکردار آذرگشسپ
يکي نيزه زد همچو آذرگشسپ                              ز کوهه ببردش سوي يال اسپ
چو برساخت کار اندرآمد به اسپ                               برآمد بکردار آذرگشسپ
وز آن پس نشستند گردان بر اسپ                           براندند برسان آذرگشسپ

 

 

__________________________________________________

 

همان اسب تو شاه اسب من است                       کلاه تو آذرگشسب من است
چنان ديد در خواب کآتشپرست                             سه آتش فروزان ببردي بدست
چو آذرگشسب و چو خراد و مهر                          فروزان چو بهرام و ناهيد چهر
بيزدان که او را سزد برتري                                 نگارنده زهره و مشتري
بتاج و بگاه و بخورشيد و ماه                                   به آذرگشسب و بمهر و کلاه
که از شاه خاقان نپيچد بدل                                 نباشد بکاري ورا دل گسل

____________________________________________________________

 

در آنجا که آن روشنی بر دمید          بشد تیرگی سربه سر نا بدید 

بفرمود خسرو بدان جایگاه       یکی گنبری تا به ابر سیاه  

زبیرون چو نیم از تک تازی اسب       برآورد و بنهاد آذر گشسب    

________________________________________________________

 

 

            چو بشنيد خسرو که شاه جهان                همي خون او جويد اندر نهان
شب تيره از طيسفون درکشيد          تو گفتي که گشت از جهان ناپديد
نداد آن سر پربها رايگان            همي تاخت تا آذرآبادگان
چو آگاهي آمد بهر مهتري                که بد مرزبان يا سر کشوري...
يکايک بخسرو نهادند روي                  سپاه و سپهبد همه نامجوي
از ايران و از دشت نيزهوران                   ز خنجرگذاران و جنگي سران
همي گفت هر کس که اي پور شاه            ترا زيبد اين تخت و تاج و کلاه
نگر تا نداري هراس از گزند                   بزي شاد و آرام و دل ارجمند
زماني بنخجير تازيم اسپ              زماني نوان پيش آذرگشسپ...
بديشان چنين گفت خسرو که من            پر از بيمم از شاه وز انجمن
اگر پيش آذرگشسب اين سران               بيايند و سوگندهاي گران
خورند و مرا يکسر ايمن کنند                   که پيمان من زآن سپس نشکنند...
يلان چون شنيدند گفتار اوي                   همه سوي آتش نهادند روي
بخوردند سوگندهايي که خواست                که مهر تو ما زنده داريم راست
از آن جايگه لشکر اندرکشيد                  سوي آذرآبادگان برکشيد
چو از پارس لشکر فراوان نبرد                   چنين بود نزد بزرگان و خرد
که از جنگ بگريخت بهرام شاه              ورا سوي آذرگشسپ است راه
چو بهرام رخ سوي آذر نهاد                فرستاده آمد ز قيصر چو باد



تاريخ : 86/10/16 | 9:13 | نویسنده : نادر براتی |
 محوطه باستانی تخت سليمان

به مساحت 74 کيلومتر مربع چهارمين اثر تاريخي است كه سكوت 24 ساله ايران در عرصه بين المللي را شكست و در سال 1382 در فهرست آثار جهاني يونسكو به ثبت رسيد و بار ديگر كارشناسان يونسكو را بر آن داشت تا اثر ارزشمند ديگري از ايران را مورد بررسي قرار دهند

ادامه 

تخت سلیمان

مجموعه باستاني تخت سليمان به عنوان چهارمين محوطه باستاني منحصر به فرد ايران، در فهرست «ميراث جهاني يونسكو» ثبت شد. پيش از اين تخت‌جمشيد، چغازنبيل و ميدان نقش جهان در فهرست «ميراث جهاني يونسكو» ثبت شده است.

ادامه
آتشکده آذر گشنسب (تخت سلیمان ) * تکاب

مجموعه آثار باستانی تخت سلیمان که در 45 کیلومتری شمال شرقی شهرستان تکاب در استان آذربایجان غربی قرار گرفته، با وسعتی معادل 5/12 هکتار به عنوان یکی از محوطه های تاریخی مهم کشور محسوب می گردد. این مجموعه باستانی علاوه بربقایای آتشکده آذرگشنسب  شامل  کوه زندان سلیمان ,آبگرم تخت سلیمان و قلعه بلقیس می باشد

ادامه 

تخت سليمان ـ تكاب

 مجموعه آثار باستاني تخت سليمان در 42 كيلومتري شمال شرقي شهرستان تكاب در استان آذربايجان غربي قرار دارد. آثار باستاني اين مجموعه و درياچه جوشان آن، روي صفحهاي سنگي و طبيعي قرار گرفته كه از رسوبات آب درياچه به وجود آمده است. قدمت اين منطقه از لحاظ سكونتگاه انساني به 3 هزار سال پيش باز مي گردد؛ و يكي از مهمترين آثار تاريخي كشور است كه به عنوان چهارمین اثر ایران در ميراث جهاني یونسکو به ثبت رسیده است

ادامه

تخت سلیمان

مجموعه آثار باستانی تخت سلیمان در 42 کیلومتری شمال شرقی شهرستان تکاب در استان آذربایجان غربی قرار دارد. آثار باستانی این مجموعه و دریاچه جوشان آن، روی صفحهای سنگی و طبیعی قرار گرفته که از رسوبات آب دریاچه به وجود آمده است. قدمت این منطقه از لحاظ سکونتگاه انسانی به 3 هزار سال پیش باز می گردد؛

ادامه

تخت سلیمان - آذرگشنسب
مجموعه آثار باستانى تخت سليمان كه در ۴۵ كيلومترى شمال شرقى شهرستان تكاب در استان آذربايجان غربى قرار گرفته، با وسعتى معادل ۵/۱۲ هكتار به عنوان يكى از محوطه هاى تاريخى مهم كشور محسوب مى شود. در اين منطقه نشانه ها و بقاياى استقرار از هزاره اول قبل از ميلاد تا قرن ۱۱ هجرى قمرى ملاحظه مى شود. اما اوج شكوه و آبادانى تخت سليمان مربوط به دوره ساسانى است كه ساختمان آتشكده آذر گشنسب در آنجا احداث و به عنوان مهمترين معبد مورد احترام حكومت مذكور بوده ادامه 

تخت سلیمان ـ اطلاعات عمومی

مجموعه آثار باستاني تخت سليمان كه در 45 كيلومتري شمال شرقي شهر ستان تكاب در استان آذربايجان غربي قرار گرفته، با وسعتي معادل 5/12 هكتار به عنوان يكي از محوطه هاي تاريخي مهم كشور محسوب مي گردد.

ادامه 

تخت سلیمان ـ اتشکده آذر گشنسب

در دامن سبز و وسیع دره ی ساروق در شمال شهر تکاب و در جنوب شرقی دریاچه ی ارومیه بر بالای تپه ای، مجموعه ی تاریخی تخت سلیمان واقع شده که یکی از نمادهای باشکوه معماری ایرانی است.

ادامه

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////



تاريخ : 86/10/11 | 9:13 | نویسنده : نادر براتی |

در ضلع جنوب غربي محوطه بيروني تخت سليمان و در فاصله حدود 150 متري از پاي ديواره حصار مجموعه ، بقاياي ديواره سنگي رسوبي مربوط به يك جوي هدايت آب وجود دارد كه 300 متر طول حدود 2 متر ارتفاع دارد، شكل استثنايي پر پيچ و خم آن در وهله اول نظر بيننده را به سوي خود جلب مي كند.


اين جوي سنگي كه اهالي محل " اژدهاي سنگي اش " مي نامند از بقاياي رسوبات جوي آب درياچه كه به منطقه اي مسكوني در زمان ساساني هدايت مي شده تشكيل يافته است، چنان كه در بخش توضيحات درياچه نيز آمده است آب درياچه به علت وجود املاح معدني، سخت و رسوب گذار است، چون جريان آب در مدت زمان طولاني در بستر آن جاري بوده، لذا ديواره جوي به اين شكل در آمده و همزمان با متروكه شدن محل و نيازهاي جديد زراعات، جريان آب به مرور به نهر جنوبي تغيير مسير داده است. تصور عامه مردم محل آن است كه اژدها به فرمان سليمان نبي( ع ) سنگ شده است. همچنانكه اهالي محل معتقدند ديوان متمرد و شياطين را نيز سليمان نبي در كوه زندان به بند كشيده است  



تاريخ : 86/10/02 | 11:9 | نویسنده : نادر براتی |
 

تاريخ : 86/09/12 | 8:30 | نویسنده : نادر براتی |

بنایی که ار سال 618میلادی توسط خسرو برویز ساخته شد تخت طاقدیس بر بالای تبه ای در نقطه اتصال زمین و آسمان در شهری که زمانی شیز نامیده می شده و امروزه تخت سلیمان می شناسیم بنا شده . بنایی که به خاطر هزینه گزافش تجهیزات افسانه ای اش و اشراف چشمگیرش بر دامنه های اطراف توجه سراسر جهان را به خود جلب کرد . هزینه این ساختمان بلند مانند طاق کسری معرف بخشی از ثروت فراوان مملکی بود هزینه ای که به  قول ارتور بوب شورایی از بزرگان کشور آن را تامین کرده بود  زیرااحساس می کردملت به آن نیاز دارد .بنای طاقدیس یکی از بناهای متعدد در تخت سلیمان امروزی و در مجاورت ایوان اصلی بود .ثعالبی نیشابوری (339_411ه.ش)هم می نویسد طاق قوسی تخت طاقدیس به رنگ آبی تیره بود که روی آن صور فلکی .ستارگان . بروج ونیز اقالیم هفتگانه نقش شده بود آلتی در آ ن تعبیه کرده بودند که در شب و روز زمان را نشان می داد. 4قطعه فرش بسیار بزرگ هر یک معرف یکی از 4 فصل سال بود .شکوه طاقدیس باور نکردنی ود آ ن را از چوب های گرانبها سرو وساج اخته وبا طلای فراوان بوشانده بودند گنبدی داشت که آسمان را نمایش مداد واز لاجورد و فیروزه بر آن نشانده بودند وبوشیده از ستارگانی از جنس جواهر بود . شرح فشرده ای از گزارش های مستقل از منابع شرقی در هنگام ورود هراکلیوس به گنجک و دیدار از تخت طاقدیس این گونه در تاریخ آ مده است بت مخوف خسرئ ÷رویز بسیار وحشتناک بود و تصویر نقاشی شده او که بر تخت نشسته بود نیز وجود داشت تخت بیشتر شبیه گوی عضیمی همانند آسمان یود که در آن خورشید . ماه و ستارگان نیز دیده مشدند . آری تخت طاقدیس مکانی بود که در آن ادامه برنامه های آئینی و عبادی که قرن ها ÷یش در تخت جمشید ارائه شده بود بنا شد در این مکان زمینیان چنان آسمان را می ستودند که آسمان از باسخ مساعد به در خواست هایشان نا گریز بود

همشهری _ _4389_ سینا قنبربور 

تاريخ : 86/09/03 | 10:21 | نویسنده : نادر براتی |

چشمه بزرگ آهک ساز تخت سلیمان که مردمان محلی گاه آن را دریاچه تخت سلیمان می نامند بزرگترین و ÷ر آب ترین چشمه منطقه است . آب آن کاملآ سرد و زیاد است از دو کانال شمالی و جنوبی خارج می شود. چندان زیاد نیست ولی املاح بی کربنات آن بیش از حد اشباع است.دهانه آن همانند دریاچه ای زیبا و به شکل بیضی است قطر بزرگ این بیضی 120متر و قطر کوچک آن 80متر بر اورد می شود همچنین عمق آن به حدود 60 متر می رشد احتمالآ دهانه این چشمه در آغاز ÷یدایش کوچکتر (شاید کمتر از یک متر ) بوده است و سبس بر اثر انحلال دوباره فراورده های تراوتن بر اثر آمیزش با آب محتوی اسید کربنیک دوردهانه خورده شده و قطر آن رفته رفته افزایش یافته است .به سبب آ ب دهی زیاد در گذشته و نیز مقدار زیاد املاح بی کرنتات کلسیم اب این چشمه مانندچشمه های دیگر فرصت بدید آوردن مخروط نیافته و سکوئی تخت و صاف از نهشته های تراورتن ساخته که حدود 10متر بالتر از دشت بهلوئی جای گرفته است گستره این سکو مستطیلی به در ازای 400متر و با 300متر بهنا ست .گویا نامگذاری تخت سلیمان برای این چشمه آهک ساز به علت وجود این لایه ستبر سکو مانند تراوتن باشد.

چشمه های آب معدنی

چشمه اب معدنی زندان سليمان بين روستای احمد اباد عليا و کوه زندان در تخت سليمان واقع شده و حدود ۱۹۸۰ متر از سطح دريا ارتفاع دارداز ميان چشمه های گوکردی دو چشمه در قسمت غربی کوه زندان قرار دارد که اهالی محل از ان برای استحمام استفاده می کنند. حوض يکی از اين دو به شکل مستطيل و به اندازه ۲/۲X۴/۳۵ متر است ونيم متر عمق دارد.بدنه حوض از سنگ آهکی طبعی است که آن را تراشيده و به شکل مسطيل در اورده.                                             قسمت اعظم آب از مجرای جنوب شرقی و مقدار کمی نيز از مجرای جنوب غربی خارج می شود آبدهی اين چشمه يک ليتر در ثانيه است و پس از خروج از حوض تا فاصله تقريبا ۵۰ متری در فرو ميرود.چشمه دوم تتقريبا در فاصله ۱۶ متری غرب چشمه اول قرار دارد حوض آن بيضی شکل و طبعی وقطر ان ۵و۶/۳ متر است.  عمق اين چشمه متفاوت وحداکثر ۶۰ سانتيمتر است. مظهر چشمه زير قشری سنگی در قسمت شمالی حوض قرار دارد اب از مجرای که در قسمت جنوب غربی واقع شده خارج می شود آبدهی اين چشمه تقريبا دو ليتر است 



تاريخ : 86/08/08 | 9:12 | نویسنده : نادر براتی |

شيز در عهد باستان
مطالعات انجام شده در اين منطقه نشان مي دهد كه اين شهر از هزاره اول قبل از ميلاد محل استقرار بوده اين شهر به زبان پهلوي (گنزك يا گنجه ) ناميده مي شد روميان آن را (گزكا) و اعراب به نام شيز مي شناسند. از شواهد و نشانه هاي برجامانده مشخص گرديده كه قبل از آمدن گروههاي هند و اروپايي در فلات ايران اقوامي بومي زيادي از جمله (كاسي ها – لولوبي هاگوتي ها – آكدي ها – مانايي ها و ... ) در مناطق مختلف ايران با توجه به فرهنگ و سنن خود زندگي مي كردند كه هركدام از اقوام بنا به مقتضيات منطقه خود داراي فرهنگ و تمدن خاص بودند از جمله اين اقوام مانايايي ها بودند كه در مناطق جنوب درياچه اروميه و كردستان امروزي ساكن بودند از منابع ناچيز موجود مي توان نتيجه گيري كرد كه اولين سنگ بناي شهر شيز توسط اين اقوام پايه ريزي گرديده با توجه به گورها و قبرهاي پيدا شده در اين منطقه كه اكثراً فاقد اشياء قيمتي و گرانبها بوده مي توان حدس زد كه دهكده فقيري بوده و اهالي به غير از چندين نفري كه وضعيت ناممناسبي داشته اند در فشار و سختي بوده هر چند استفاده مكرر از گورها نشان مي دهد كه اين شهر مدتي طولاني مسكوني بوده و زندگي در آن ادامه داشته . از بعضي گورها پيدا شده در كنار اجساد سنگهاي زينتي و گوشواره و البته برنزي يافت شده اين گورها بيشتر در كف خانه ها در كنار ديوارها و در حياط دفن مي شدند.

شيز در دوره ورود آريايي ها به ايران
در اوايل هزاره اول پيش از ميلاد با ورود اقوام هند و اروپايي به ايران و استقرار آنها در مناطق مختلف از جمله غرب ايران تحولاتي عظيم در فلات ايران و زندگي اقوام بومي بوجود آمد اقوام آريايي كه به سه گروه مادها – پارسها- پارتها تقسيم شده بودند اقوامي كه در غرب ايران ساكن بودند به نام مادها معروف شده اند به طبع همين تغييرات و استقرار ماد ها در غرب در اين شهر نيز تغيراتي حاصل گرديد و بناهاي جديدي در شهر ساخته شد و افراد زيادي نيز ساكن شده اند ولي متاسفانه هيچ گونه اطلاعات و منابعي از وضعيت آن مو قع شهر هم اكنون به غير از اشاره هايي هرودت در دست نمي باشد

شيز در دوره هخامنشيان
در ثلث دوم از هزاره اول پيش از ميلاد اولين امپراتوري تاريخ ايران توسط پارتها با غلبه بر مادها بوجود آمد كوروش رهبر برجسته و كاروان با پيروزي بر ساير اقوام اولين حكومت ايراني به نام هخامنشي را بوجود آورد و مقدمات يكپارچه سازي اقوام مختلف در داخل فلات ايران را ايجاد نمود بعد از مدتي كه توانست حكومت يكپارجه و واحدي را بنيان گذاري كند و به همين منظور فكر حمله و تصرف امپراتوري روم افتاد براي رسيدن به اين هدف تمام تلاشهاي خود را بكار برد
با توجه به نظرات و پيشنهاد مشاورين خود ايجاد يك جاده تداركاتي و نظامي از پارس (پاسارگاد ) مركز حكومت به سمت ليديه كه كرسوس بر آن سلطنت داشت در راس مقدمات حمله قرار گرفت .
اين شاهزاده نظامي در مدت كوتاهي با جديت سربازان و سپاه كوروش با در نظر گرفتن كليه امكانات پشتيباني و تداركاتي ايجاد گرديد شهر شيز به علت واقع شدن در جاده موقعيت خاصي پيدا كرد و بعنوان يكي از مكان هاي حساس و قرارگاه اصلي تعيين گرديد و به همين علت در مدت كوتاهي شهر توسعه و گسترش يافت . ايجاد نبارهاي آذوقه استحكامات نظامي – اماكن تداركاتي و ساير اماكن نظامي شهر را تقريبا به حالت يك شهر نظامي در آورد همين عوامل باعث گرديد شيز توسعه و رشد يابد و جمعيت آن بين 10 تا 20 هزار نفر تخمين زده شده . توسعه شهر تا زمانيكه جنگهاي ايران و روم ادامه داشت پايدار بود . اين شاهراه نظامي كه علت اصلي توسعه شهر بود تا پايان حكومت هخامنشيان و حمله اسكندر مورد استفاده قرار مي گرفت كه با حمله سپاهيان اسكندر و شكست سپاهيان ايران كم كم از اهميت آن كاسته شده و شهر نيز توسط سرداران رومي نابود گرديد.

«
شيز در دوره ساسانيان »
با استقرار امپراتوري ساساني در ايران و رواج آئين زرتشي اوج شكوه و آباداني اين شهر آغاز گرديد ساختمان آتشكده آذر گشنب به عنوان نماد اقتدار آئين زرتشت باعث رشد و توسعه دوباره شهر گرديد اين آتشكده كه مختص پادشاهان و سرداران بوده موقعيت جنگچويان را حفظ مي كرده و به عنوان نماد وحدت كشور از احترام بالايي برخوردار بوده بطوريكه بعد از پادشاهاي اشخاصي از خاندان ساساني پياده به اين محل آمده و ضمن زيارت تاج شاهي را بر سر مي گذاشتند آذر گشنب به عنوان مهم ترين معبد زرتشتيان مورد احترام حكومت و مدرم آن دوره بوده آتش جاودان اين آتش كده حدود هفت قرن نماد اقتدار آئين زرشت بوده در عصر سامانيان شهر شامل سه بخش عمده بود 1- تلارها – كاخ ها 2- ساختمان آتشكده 3- خانه هاي مسكوني
شيز در زمان ساسانيان به جهت همين آتشكده تقدس خاصي پيدا كرد و شهر بصورت مجموعه مذهبي درآمد بطوريكه طبقه خاص از روحانيون مذهبي كه در آئيس زرتشت از آنها بعنوان ( موبد ) نام برده مي شود در خانه هاي مسكوني شهر ساكن شده اند به دليل اقتدار وشكوهي كه اين آتشكده داشت مردم منطقه آن را تخت سليمان ناميدند از آن پس در تمام كتابها و آثار باقي مانده نام آتشكده آذر گشنب كمتر ديده شده اين آتشكده در دوره خسرو اول اهميت بالايي بدست آورد در دوره حكومت خسرو پرويز كه مورخان غرب او را خسرو دوم مي نماند در نبردي طولاني كه ميان ساسانيان و دولت روم شرقي اتفاق افتاد خسرو پرويز سوريه و آسياي صغير را تحت فرمان در آورد و «صليب واقعي اورشليم » را به شيز آورد . اين شهر در سال 624 ميلادي در حمله ارتش روم شكست سپاهيان خسرو پرويز مورد غارت و تخريب قرار گرفت و به دستور هركليوس شيز تخريب و صليب واقعي دوباره به اورشليم بازگشت پس از آن واقعه به خصوص اوايل ظهور اسلام شيز اعتبار خود را از دست داد .

شيز در دوره ايلخانان مغول
در زمان حكومت آباقاخان از نوادگان چنگيز مغول اين شهر با انجام تعميرات وسيع و چشمگير و احداث بناهاي جديد مرمت و بازسازي شد و به عنوان پايتخت تابستاني و تفرجگاه تا قرن يكم مورد استفاده قرار گرفت . ايلخانان مغول توجهي خاص به اين شهر و مجموعه بناهاي آن داشته اند و با انجام و احداث بناهاي جديد بر روي شالوده بناهاي ساساني از اين مكان استفاده نموده اند .
بعد از ايلخانان مغمول اين شهر به صورت شهرك كم اهميتي با مشاغل متنووع تا قرن 11 هجري به حياط خود ادامه داد پس از مرگ آباقاخان بناهاي كاخ شكار نيز نابود گرديد و منحصراً بناهاي عام المنفعه همچون بازار – مسجد – حمام – كارگاههاي صنعتي و تعدادي از منازل مسكوني با مصالح كاخ شكار آباقاخان در اطراف دروازه شمالي و قبرستان ساكنان شهر در قسمت بيروني مجموعه شكل گرفته است . كه بيشترين بناهاي باقي مانده نيز مربوط به همين دوره است .
اين شهر باستاني هم اكنون هيچ اثري بجز آتشكده معروف باقي نمانده و بنا به علل مختلف و نامعلومي كليه بناهاي آن از بين رفته كم كم اين آتشكده در طول تاريخ از يادها رفت تا اينكه در سال 1960 توسط يك باستان شناس آلمان بنام رودلف رومن كه مشغول فعاليتهاي باستان شناسي بود كشف شد و دوباره مورد توجه ايران قرار گرفت . نخستين بررسي هاي باستان شناسي پيش از وقوع انقلاب اسلامي از سوي يك هيئت آلماني به سريرفني (دراوستن ) و همسرش (هته فون در اوستن) آغاز شد و پس از كاوشي و شناسايي اين منطقه توسط پرففور تومن و دكتر هوت به مدت 19 سال ادامه داشت .

منابع :
تاريخ ايران – رومن گير شمن
ايران باستان – مارين موله
ايران در زمان ساسانيان – آرتور كويس
شيز ــهادي نيكخواه

 



تاريخ : 86/08/02 | 8:16 | نویسنده : نادر براتی |
تخت سليمان تكاب

 
تخت سليمان و مجموعه آثار باستانى آن يكى از مهم ترين و مشهورترين مراكز تاريخ و تمدن كشور ايران است.
مجموعه آثار تاريخى تخت سليمان كه در كوهستان هاى غرب كشور و در محل بسيار مصفا و خوش آب و هوايى قرار گرفته، در زمان هاى قديم داراى موقعيت سوق الجيشى حساس بوده است. بقاياى مجموعه بر روى جبهه اى از سنگ در ۴۸ كيلومترى شمال شرق تكاب قرار گرفته در ميان انبوهى از آثار طبيعى و مصنوعى مانند درياچه ها، آبگرم ها، قبور كهنسال و ابنيه تاريخى ديگر احاطه شده است.
تخت سليمان در زمان هاى پيش از تاريخ و دوران هخامنشى و اشكانى و ساسانى معبر شاهراه هاى عمده بود كه از طرف همدان به طرف ارمنستان و آسياى صغير رفته و از لحاظ لشكركشى نيز اهميت فوق العاده اى داشته و اين مكان محل تلاقى و برخورد اقوام مختلف بوده است.
تخت سليمان امروزى باقيمانده قلعه و آثار بزرگ و عمارات مخصوص براى سكونت موبدان بوده است كه در زمان اشكانيان و ساسانيان در نهايت آبادى و اوج قدرت بوده و در نتيجه حمله روميان و تاخت وتاز اقوام عرب و مغول ويران شده و آثار تمدن آن از بين رفته است.
آتشكده آذرگشنسب كه در دوران اسلامى به تخت سليمان شهرت يافت از وسيع ترين مجموعه بناهاى ساسانى است كه تاكنون شناسايى و از زيرخاك بيرون آورده شده است. از گذشته هاى دور شرايط مناسب دره سرسبز و چشمه هاى هميشه جوشانش براى زندگى بسيار مناسب بوده است و خيلى زود مورد سكونت قرار گرفته و در دوره خسرو اول ساسانى (انوشيروان) با انتقال آتش مقدس از شيز قديم (تقريباً ناحيه اى در جنوب درياچه اروميه) اين منطقه بر اهميت آن افزوده شد.
آتشكده آذرگشنسب كه آتشكده پادشاهان و سرداران بوده موقعيت جنگجويان را حفظ مى كرده و به عنوان نماد وحدت كشور از احترام بالايى برخوردار بوده است به طورى كه بعد از پادشاهى اشخاصى از خاندان ساسانى آنها پياده به اين محل آمده و ضمن زيارت، تاج شاهى را بر سر مى گذاشتند.
نخستين صحنه اى كه در روبه رو شدن با اين مجموعه بى نظير چشم را خيره مى كند حصار عظيم دوره ساسانى است كه با ظاهرى تدافعى به طول ۱‎/۱۲۰ كيلومتر و عرض حدوداً ۳‎/۸۰ متر به شكل بيضى، تمام مجموعه و درياچه مقدس را احاطه كرده است.
در حالى كه هسته اصلى ديوارها از لاشه سنگ و ملات ساروج است پوشش بيرونى حصار را سنگ هاى بزرگ حجارى شده زينت بخشيده اند.
اين حصار ۱۳ متر ارتفاع دارد و سالم ترين قسمت باقيمانده آن در جبهه غربى و جنوب غربى كه بخشى از آن به تازگى به شكل اوليه مرمت شده است.
حصار مربوطه داراى ۳۸ برج به صورت قوس در جبهه بيرونى بوده و داراى دو دروازه است. دروازه جنوب شرقى به علت زيبايى حجارهاى بالاى طاق و نيز آسيب ناچيز از اهميت بيشترى برخوردار است.
آتشكده آذرگشنسب در ضلع شمالى درياچه قرار گرفته و داراى نمايى چهارطاقى است كه درون آن محراب آتش قرار گرفته و راهروهاى مخصوص مراسم عبادى اطرافش را فراگرفته اند.
جايى كه موبدان در حالى كه سرودهاى مقدس اوستا را زمزمه مى كردند در كنار آتشدان دهان خود را با پارچه اى مى بستند تا با نفس خود آن را آلوده نسازند و دستكش به دست چوب هاى از قبل پاك شده را با انبر روى آتش قرار مى دادند.
در سمت راست چهارطاقى دومين اتاق مهم اين آتشكده يعنى «يزشن ـ گاه» قرار گرفته است كه در آن آتش را وقتى براى نيايش در معرض ديد نبود، شعله ور حفظ مى كردند.
در ضلع شمال غربى، ايوان بلند و شكوهمند ساسانى معروف به ايوان خسرو كه از آجر قرمز و ملات ساروج ساخته شده قرار دارد كه تنها ديوارهاى باقى مانده هنوز به عنوان شاخص اين مجموعه تلقى مى شود.
اين ايوان بلند كه براى اقامت پادشاهان ساسانى در زمان اجراى مراسم زيارت آتشكده آذرگشنسب، بار عام احداث شده است و به احتمال زياد تاريخ ساخت آن مربوط به خسرو اول معروف به انوشيروان است.
از برخى تاريخ نويسان و جغرافيدانان دنياى قديم در مورد شكوه، تزئينات سقف و ملزومات اشرافى بويژه تخت جواهرنشان سلطنتى طاقديس اين ايوان شاهى يادداشت هايى باقى مانده كه گوياى توجه خاص شاهان ساسانى به رونق و شكوه اين مكان مذهبى ـ سياسى است.
تخت طاقديس كه برحسب قرار گرفتن خورشيد قابل چرخش و تنظيم بوده جنسى از عاج و چوب ساج و سايبانى از نقره و طلا داشته كه طاقى از طلا و لاجورد كه آسمان را با كواكب به تصوير مى كشيده آن را دربرمى گرفته است.
همچنين بايد به تالار ستون دار كه كاربرد آن هنوز قطعى نشده و به مقوله يك آتشكده ديگر يا كاخ قلمداد شده اشاره كرد. يكى از معابد شناسايى شده در تخت سليمان تالارى است كه در ضلع شرقى آتشكده آذرگشنسب قرار دارد به دليل تشابه سبك معمارى احتمالاً مكانى بوده براى ستايش ايزد بانوى آب (آناهيتا) در اوستا «ايدوسيور آناهيته» چشمه اى است كه از كوهى افسانه اى «هوكيئويه» مى جوشد. اين روايت مى تواند نشانگر اهميت انتخاب اين محل براى استقرار جايگاه مقدس طى هزاران سال و بخصوص در دوران ساسانى باشد.
تقريباً در قسمت جنوبى قلعه درياچه زيبايى به شكل بيضى نامنظم به طول ۱۲۰ و به عرض ۸۰ متر و عمق ۴۵ تا ۶۵ متر پر از آب وجود دارد.
مسأله جالب توجه درباره اين درياچه اين است كه اين درياچه هيچ وقت سرريز نمى شود و اگر جلوى جريان آب را نيز باز كنند از حجم آب كاسته نمى شود به همين خاطر درياچه تخت سليمان را درياچه سحرآميزى مى دانند كه داراى ناشناخته هاى بسيارى بوده و بررسى ها و پژوهش هاى هدفمند را مى طلبد.
با وجود اين قلعه با عظمت تكاب در سال ۶۲۴ ميلادى به واسطه حمله ارتش روم و شكست سپاهانيان خسرو دوم (پرويز) مورد غارت وتخريب و بى حرمتى واقع و از اعتبار آن كاسته شد و ديگر هرگز رونق پيشين را نيافت تا اين كه در دوره ايلخانان مغول، آباقاخان با انجام تعميرات وسيع و احداث بناهاى جديد به روى شالوده بناهاى ساسانى از اين مكان به عنوان تفرجگاه و شكارگاه خود استفاده كرد و بعد از ايلخانان مغول اين مكان به صورت شهرك كم اهميتى با مشاغل متنوع تا قرن ۱۱ هـ.ق به حيات خود ادامه داد و تا زمانى كه هيأت آلمانى به سرپرستى رودلف ناومان در سال ۱۹۶۰ نخستين گمانه ها را در اين محل آغاز كردند متروك ماند.
بعد از به ثبت رسيدن مجموعه ساسانى تخت سليمان تكاب به عنوان چهارمين اثر ايرانى در فهرست آثار جهانى از سوى سازمان يونسكو تلاش هائى جهت آشكار شدن رازهاى سر به مهر اين مجموعه آغاز شده كه هنوز هم بى وقفه ادامه دارد. در نتيجه در اين كاوش ها و حفارى ها قسمت هاى مختلف اين مجموعه شناسايى و مداركى به دست آمد كه نشان مى دهد پس از مرگ آباقاخان، بناهاى كاخ شكار مجموعه نيز تخريب و بلافاصله در اواخر همان دوره مجموعه تخت سليمان به شهركى تبديل مى شود كه بناهاى عام المنفعه آن همچون بازار، مسجد، حمام، كارگاه هاى صنعتى و حتى تعدادى از منازل مسكونى با مصالح كاخ شكار آباقاخان در اطراف دروازه شمالى و قبرستان ساكنان شهرك مذكور در قسمت بيرونى مجموعه شكل گرفته است.
اما در خصوص اين مجموعه توجه به دو نكته ضرورى است اول اين كه در جغرافياى تاريخى ايران، شهر شيز از پايتخت هاى بزرگ آذربايجان است كه بعدها مركز بزرگ آتشكده عظيم شهر ياران ساسانى گرديد و در ادبيات فارسى نام اين آتشكده فراوان ديده مى شود در اهميت و توجه به آن نوشته اند كه سلاطين ساسانى براى بزرگداشت اين جايگاه مقدس پاى پياده از تيسفون به زيارت اين آتشكده آمده و در برابر آن زانو زده و اظهار عبوديت مى كرده اند و اما نكته دوم اين كه نظر به اين كه علماى باستان شناسان و علاقه مندان به آثار تاريخى پيوسته در جست وجو و تفحص براى پيدا كردن مكان اصلى اين آتشكده بوده و از روى اسناد و نوشته هاى پيشينيان مخصوصاً متون پهلوى و اوستا كنجكاوى نموده اند. بعضى محل اين آتشكده را در نزديك درياچه اروميه و برخى در شهر شيز دانسته اند كه تا پيش از حفارى اين مطلب همچنان مكتوم و مورد بحث مانده بود. حتى در فهرستى كه از آتشكده هاى زمان ساسانى به دست مورخين اسلامى تهيه و تنظيم شده محل آتشكده اعظم شهرياران ساسانى را در دو نقطه مثبت نوشته اند يكى شهر شيز و ديگرى در محل تخت سليمان است. اسكلت آتشكده بزرگ ساسانى پس از گذشت قرن ها، اختلاف كلى بين شيز و تخت سليمان را برطرف كرده و روشن مى سازد كه شهر شيز همان تخت سليمان امروزى است كه مركز بزرگ ترين آتشكده زمان ساسانى بوده است و اين امر اهميت كاوش هاى علمى در تخت سليمان را آشكار مى كند.
مجموعه تخت سليمان تكاب با مناظر و مواهب طبيعى خود و اطراف آن همچون تابلوى كم نظيرى است كه چشم هر بيننده اى را به خود خيره مى كند. آب هاى معدنى و نقاط ديدنى و كوهستان هاى سبز و خرم اطراف اين مجموعه، از عوامل بسيار مهم جذب هر توريست و جهانگردى است
منبع ـ روزنامه ایزان ۷/ تیر ۱۳۸۶
////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////


تاريخ : 86/07/15 | 8:55 | نویسنده : نادر براتی |
  ///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

كوه زندان  در فاصله سه كيلومتري مجموعه شگفت انگيز تخت سليمان كوه مخروطي شكلي وجود دارد كه به زندان سليمان معروف است . اين كوه از نماي بيروني گوياي چيزي نيست اما صعود از آن ورسيدن به قله كه كمتر از نيم ساعت به طول مي انجامد شما را در برابر يكي از شگفت انگيز ترين پديده هاي طبيعي قرار مي دهد. دهانه آين كوه با قطري حدود 40 متر شبيه دهانه آتشفشان است. اما عمق حدود صد متري آن كه قبل از هر چيزي وحشتي تجربه نشده را به هر بيننده اي تحميل مي كند به شكلي بسيار عجيب وهنماك است. اين كوه توخالي كه مي گويند زماني سياه چال بوده در نوع خود در جهان بي نظير است. گروه باستان شناسان آلماني كه در صدد پايين رفتن از اين سياه چال بوده اند متوجه وجود نوعي گاز مي شوند كه امكان پايين رفتن را به آنان نمدهد. آن ها بره اي را به كمك طناب به پايين مي فرستند. پس از طي حدود 30 متر علايم تنفسي اين بره نشان مي دهد كه ميزان اكسيژن به طرز عجيبي كاهش مي بابد. ارتفاع آن از سطح دريا 2599 متر واز سطح زمين هاي هم جوار 97 تا 107 متر مي باشد. وجود كلاغ هاي نوك قرمز وپرواز آن ها در محدوده مشخصي از عمق اين كوه نيز گواه اين مسله است كه گازهاي سمي در عمق اين سياه چال متصاعد مي شود. اين كوه دقيقآ رو به روي كوه بليقيس قرار دارد اما به دليل رعب خاصي كه از ديدن آن حاصل مي شود مورد توجه بسياري از طبيعت گران صخره نوردان وحتي گردشگران عادي است پرستشگاه زندان سليمان كه دهانه آتشفشان جالب توجهي است بي گمان جايگاه مقدسي بوده است. زيرا در پيرامون دهانه اين كوه مخروطي شكل كه در آن روزگار كهن پر از آب بود خانه يا اتاقهايي براي زائران يا كاهنان ساخته بودند زمين تخت وبلندي كه در يك سو قرار دارد با گفته هرودت سازگار است . چون او مي گويد كه پارسيان براي خدايان تنديس نمي سازند يا پرستشگاهي يا محرابي بر پا نمي كنند . آنان زئوس و ديگر خدايان را بر كوهاي بلند سپاس مي گزارند. اما سفالينه هاي پيدا شده در اينجا پيشتر از سده هشتم پيش از ميلاد است و كاوشگر آنجا بر آن است كه زندان جايگاه مانايي است كه به دست مادها تباه گشته است



تاريخ : 86/07/01 | 8:47 | نویسنده : نادر براتی |

با استقرار امپراطوری ساسانی در ايران و رواج آيين زرتشتی و به ويژه آتش پرستی سه  گونه آتشکده ساخته شد که عبارت بودند از اذرفرنيخ{اتشکده موبدان} آذربرزين مهر آتشکده برزگران وکشاورزان واتشکدهاذر گشسب که مختص به شاهان ساسانی بود وهم اکنون بانام تخت سليمان خوانده می شود در امپراطوري ساسانی رسم بر اين بود که پادشاهان ساسانی باپای پياده و اعطای انواع نذورات به اين اتشکده می رفتند وقدرت ونصرت می طلبيدند وپس از انجام هر جنگی وکسب پيروزی در ان بخشی از غناييم به دست امده را به اين اتشکده هديه ميکردند                          بعد از پذيرش اسلام توسط ايرانيان وزوال حکومت ساسانيان مجموعه تخت سليمان درجنگ ايران و روم در زمان خسرو پرويز بشدت اسيب ديد و تنها بخشی از اتشکده در مقياسی بسيار کوچک توسط اندکی از معتقدان به آيين زرتشت مورد استفاده قرار می گرفت تا اينکه در زمان حکو مت اباخان از نوادگان چنگيز مغول اين مجموعه با انجام تعميرات وسيع وچشمگير واحداث بناهای جديد مرمت وباسازی شد    اتشکده به عنوان اصلی ترين محل عبادات دارای چهار ستون يک گنبداز جنس طلا وفيروزه وهفت ورودی وخروجی است که گنبد ان فرو ريخته وتنه در بالای ستونها اثاری از اتاقهاب هلای گچکاريها باقی مانده است

از لحاظ معماری در جبهه شمال باختری دریاچه و در زاویه مربع بزرگتر، ایوان رفیع ساسانی معروف به ایوان خسرو که از آجر قرمز و ملات ساروج ساخته شده بوده، قرار داشته است. در حال حاضر از این ایوان جز یک جرز و ازاره‌های دیوار آن چیزی باقی نمانده است. قطر دهانه ایوان ‌١٨/٥ متر و عمق آن ‌٢٠ متر است که در مرکز مربع شمالی آتشکده معروف آذرگشنسب واقع شده است. از سویی روی به دروازه شمالی دارد و از جنوب راه به دریاچه میبرد.

در حد فاصل آتشکده و دروازه شمالی راهرو ها و حیاط های چندی به چشم میخورد که کار کاوش و خاکبرداری آنها پایان نیافته است. آتشکده آذرگشنسب که به طور کامل حفاری شده، مجموعه ای است مشتمل بر یک سالن مرکزی مربع شکل با چهار جرز قطور آجری که گنبد بزرگ آجری آنرا پوشانده است.

مجاور این مجموعه و در بخش باختری مجموعه دیگری است که از یک آتشکده صلیبی شکل با ابعاد کوچکتر و دو تالار ستون دار با ستونهای مدور چهار گوش و تعدادی اتاقها و فضاهای جانبی تشکیل شده است.

از لحاظ استحکامات، مجموعه دارای حصاری به طول ‌١/١٢٠ کیلومتر مربوط به دوره ایلخانی با ‌٣٨ برج و ‌٣٨ بارو دو دروازه شمالی و جنوب خاوری از دوره ساسانی و یک دروازه جنوبی است. این مجموعه مربوط به گنزک در سال ‌٦٢٤ میلادی به واسطه حمله ارتش روم و شکست سپاهیان خسرو دوم  مورد غارت و تخریب واقع و از اعتبار آن کاسته شد.

با انقراض حکومت ساسانی در نیمه دوم قرن هفتم میلادی، آتشکده سریعا اهمیت خود را از دست داد، گرچه بر اساس گزارشهای ابودلف آتش گنزک تا اوایل قرن دهم مورد احترام بوده است. ولی تحقیقات باستان شناسی نشان دهنده محوطه های مسکونی کم اهمیت در این دوره است. ساکنان آن در این دوره بنای آتشکده را که نشان میداد شدیدن در حال تخریب است، بیشتر و بیشتر مورد استفاده و بی حرمتی قرار دادند و سپس محدوده بین آتشکده و حصار استحکامات را برای سکونت برگزیدند. در این دوره به نظر نمیرسد که بناهای بااهمیتی به وجود آمده باشد؛ ولی سرامیکهای متعلق به دوره خلفای عباسی و آل بویه که در لایه های تخریبی  بدست آمده، اجازه شناسایی یک اسکان متناوب را میدهند و این مقطع زمانی با ظهور سرامیک های جلادار و نقاشی شده الوان، علامتگذاری و مشخص شده اند.

ظروف مینایی با رنگ آمیزی آبی و سبز روی زمینه سفید که اصطلاحن ظروف «ساعر» خوانده میشوند، متعلق به تولیدات اولیه این دوره است. ظروفی با رنگ آمیزی زرد، ارغوانی و سبز که بر اساس محل کشف حدود ‌٩٠٠ میلادی تاریخ گذاری شده اند، به گروه یادشده می پیوندند.

در این رده، تکنیک آذین (گرافیتو) در ظروف به اصطلاح (گروس) به ویژه در دوره سلجوقی و اوایل مغول به نقطه اوج میرسد. نبود ظروف مینایی الوان نشانه ای است که کم اهمیتی محل را در آن زمان مورد تایید قرار میدهد؛ در حالی که برای مورخان ایرانی به عنوان محل آتشکده معروف و شناخته شده باقی است.

پس از به حکومت رسیدن سلجوقیان مهاجرت شدید ترکان به این سرزمین، قابل ثبت است که تا زمان رانده شدن سکنه از محل و ساختن کاخ شکار به دستور آباقاخان بر ویرانه های آتشکده ادامه داشته است.

در دوره اسلامی نیز آتشکده رونق خود را از دست داد و فقط به عنوان سکونت های موقت مورد استفاده قرار گرفت؛ تا اینکه در زمان ایلخانیان با احداث و احیای جدید مخصوصن تعمیر ایوان خسرو توسط آباقاخان، مجددن در این محوطه فعالیتهای سیاسی و اجتماعی آغاز شد و به عنوان پایتخت ییلاقی مورد استفاده قرار گرفت.

////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////// 

.



تاريخ : 86/06/19 | 13:25 | نویسنده : نادر براتی |

از گذشته هاي دورشرايط مناسب دره سزسبزوچشمه هاي هميشه جوشان براي زندگي بسيار مناسب بوده است وخيلي زود مورد سكونت قرار گرفته به طوريكه از هزارههاي دور تخت سليمان به دليل وجود چشمه هميشه جوشانش كه درياچه اي به عمق بيش از 65 متر را تشكيل مي دهد مورد توجه بوده ودر اطراف ان اسكان هايي صورت پذيرفته است اين مجموعه در دوران هخامنشي واشكاني نيز به حيات خود ادامه داد تا در دوره خسرو اول ساساني( انوشيروان) با انتقال آتش مقدس از شيزقديم(تقريبآ ناحيه اي در جنوب اروميه ) به اين منطقه بر اهميت آن افزوده شده.آتشكده آذرگسشب كه آتشكده پادشاهان وسرداران بوده موقعيت جنگجويان را حفظ مي كرده وبه عنوان نماد وحدت كشور از لهميت بالايي برخوردار بوده .اولين صحنه هي كه در روبرو شدن با اين مجموعه بي نظير انسان را متآثر ميكند حصار عظيم دوره ساساني است كه با ظاهري تدافعي به طول 120/1 كيلومتر وعرض حدودآ80/3 متر به شكل يك بيضي تمام مجموعه ودرياچه مقدس را احاطه كرده است.در حالي كه هسته اصلي ديوارها از لاشه سنگ وملات ساروج است پوشش بيروني حصار را سنگهاي بزرگ حجاري شده زينت بخشيده اند. اين حصار 13 متر ارتفاع دارد وسالمترين قسمت باقي مانده از آن در جبهه غربي وجنوب غربي باقي مانده كه بخشي از آن اخيرا به شكل اوليه مرمت گشته است. حصار فوق داراي 38 برج به صورت قوس دار در جبهه بيروني بوده ونيز داراي دو دروازه است.دروازه جنوب شرقي به علت زيبايي حجاري هاي بالاي طاق ونيز اسيب ناچيز از اهميت بيشتري برخوردار است . آتشكده آذرگسشب در ظلع شمالي درياچه قرار گرفته وداراي نمايي چهار طاقي است كه درون ان محراب آتش قرار گرفت ودر راهروهاي مخصوص مراسم عبادي اطرافش را فرا گرفته اند . جايي كه موبدان در حالي كه سرودهاي مقدس اوستا را زمزمه مي كردند در كنار آتشدان دهان خود را با پارچهاي مي بستند تا با نفس خود آن را آلوده نسازند ودستكش به دست چوب هاي از قبل پاك شده را با انبر روي آتش قرار مي دادند.در سمت راست چهار طاقي دومين اتاق مهم آتشكده يعني (يزشن ـ گاه ) قرارگرفته كه در آن آتش را وقتي براي نيايش در معرض ديد نبود شعله ور حفظ مي كردند. در ظلع شمالي غربي ايوان بلند وشكوهمند ساساني معروف به ايوان خسرو كه از آجر قرمز وملات ساروج ساخته شده قرار دارد كه با وجود تنها يك جرزوازاره ديوارهاي باقي مانده هنوز به عنوان شاخص اين مجموعه تلقي مي شود .اين ايوان بلند كه براي اقامت پادشاهان ساساني در زمان اجراي مراشم زيارت آتشكده آذرگسشب بار عام يا...احداث شده است .به احتمال زياد تاريخ ساخت آن مربوط به خسرو اول معرف به انوشيروان مي باشد. از برخي تاريخ نويسان وجغرافي دانان دنياي قديم در مورد شكوه تزينات سقف و ملزومات اشرافي به ويژه تخت جواهر نشان سلطنتي طاقديس اين ايوان شاهي يادداشتهاي باقي مانده كه گوياي توجه خاص شاهان ساساني به رونق وشكوه اين مكان مذهبي ـ سياسي مي باشد .تخت طاقديس كه بر حسب قرار گرفتن خورشيد قابل چرخس وتنظيم بوده جنسي از عاج وچوب ساج وسايباني از نقره .طلا داشته كه طاقي از طلا ولاجوردكه آسمان رابا كواكب به تصوير مي كشيده آن رادر بر مي گرفته . همچنين بايدبه تالار ستون كه كاربرد ان هنوز قطعي نشده وبه منزله يك اتشكده ديگر يا كاخ قلمداد گرديده نيز اشاره كرد. يكي از معابد سناسايي شده در تخت سليمان تالار (اي ـ ) است كه در ظلع شرقي آتشكده آذرگسشب قرار دارد به دليل تشابه سبك معماري احتمالآ مكاني بوده براي ستايش ايزد بانوي آب ( آناهيتا )در اوستا (اردويسورآتاهيته )چشمهآي است كه از كوهي افسانه اي (هوكييويه )مي جوشد اين روايت مي تواند نشانگر اهميت انتخاب اين محل براي استقرار جايگاه مقدس در طي هراران سال وبخصوص در دوران ساساني باشد با اين وجود اين تاسيسات عظيم در سال 624 ميلادي به واسطه حمله ارتش روم وشكست سپاهيان خسرو دوم (پرويز)مورد غارت وتخريب وبيحرمتي واقع واز اعتبار ان كاسته شد وديگر هرگز رونق پيشين را نيافت آتشكده نيز در ابعاد كوچك ترتا قرن چهارم هجري قمري به حياط خود ادامه داد تا اينكه در دوره ايلخانان مغول اباخان با انجام تعميرات وسيع واحداث بناهاي جديد برروي شالوده بناهاي ساساني از اين مكان به عنوان تفرجگاه وشكارگاه خوداستفاده كرد. بعد از ايخانان مغول اين مكان به صورت شهرك كم اهميتي با مشاغل متنوع تا قرن 11 ه.ق به حياط خود ادامه داد واز ان زمان كه هيات آلماني به سرپرستي رودلف ناومان در سال 1960 اولين گمانه ها را در اين محل آغاز گرديد. 

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////



تاريخ : 86/06/17 | 8:14 | نویسنده : نادر براتی |

 زمین شناسی

ويژگيهای زمين شناسی و اقليمی منطقه تخت سليمان شرايط مناسبی را برای پيدايش اشكال كارست فراهم ساخته است .تراورتن از سنگهای عمده كربناته منطقه است كه از سنگهای اهكی و دولوميتی دوره كرتاسه تشكيل شده است.چشمه هايی كه در قسمت های مختلف منطقه وجود دارند به وسيله انحلال سنگهای كربناته ؤسنگهای تراورتن را به وجود اوردند.

فعاليتهای تكنونيكی در زمان های مختلف زمين شناسی بيش از ۸۵ گسل را در اين منطقه به وجود آوردند.اين گسلها در منطقه همراه با شكاف ها و درزها عامل مهمی برای پيدايش اشكال كارست به خصوص كارنهای در منطقه می باشند.شرايط اقليمی مانند بارش و رطوبت نسبی نيز در پيدايش كارنها مهم می باشند.انحلال اوليه وسطحی سنگهای تراورتن اين كارنها را به وجود آورده استكارنها از تاثير متقابل عوامل درونی و عوامل بيرونی بر سطح سنگهای آهكی ايجاد شده و نقش بيشتر هر كدام از اين عوامل نوع ـ شكل واندازه آنها را تعين می كند. كارنها نوعی از پديده كارستی به حساب می آيند كه در ساختار طبيعی و برنهمه ريزيمحيطی منطقه مؤثر ميباشد.

عوامل و شرايط تشكيل دهنده كارنها

۱ـ عوامل درونی كه عبارتند جنس خاكها ـ جنس سنگها ـ ضخامت سنگهای آهكی ـ د۲ـعوامل بيرونی  آب وهوا ـبارش ارتفاع ناهموريها  موقيت جغرافيايی                       كارنها كه از عمل انحلال در سنگهای آهكی به وجود می ايند شيارها و حفره هايی را در سطح اين سنگها ايجاد كرده و به نوعی مقاومت انها را برابر عوامل مورفولژی كاهش می دهند.كه اين مسله باعث فرسايش ومتلاشی شدن انها شده.           در زمين های آهكی و گچی به دليل به وجود آمدن حفره های و درزها قابليت نفوذ زياد است بنابر اين آبی كه در زمين نفوذ ميكند ممكن است زياد باشد و منابع عظيم كارستی را به وجود آورد

منبع _  فصلنامه تحقيقات جغرافيايی  ش ۷۶   

///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////



تاريخ : 86/06/11 | 13:4 | نویسنده : نادر براتی |

دوره ی هخامنشیان  _ویژگیهای معماری                                                                                               

در حفريات وبرسيهاي باستان شناسي همواره به جريانهاي رسوبي ساخته شده از آب درياچه ولايه هاي رسوبي برخورد شده است كه نشان دهنده طغيان دراز مدت و آزاد است. در اين خفريات يك محوطه مسكوني به دست آمده كه به وسيله يك چنين لايه رسوبي تقريبآ ضخيم پوشش وبدين ترتيب كاملآاز دوره هاي جديتر مجزاومتمايز مي كند خانه هاي محوطه مسكوني هخامنشي با خشت روييك پي به ضخامت 60 سانتيمتري از سنگ لاشه با تكنيك جناقي ساخته شده است . آنها داراي اتاقهاي كوچكي با زواياي ما يل وطرحي ساده هستندكه هيچ كدام به طور كامل مشخص نشدند.در مواردي كف اتاقها و حياط ها با تخته سنگ سنگفرش شده است از اشيا موجود در به غير از اجاقها و كوره ها كه شايد در اثر نفوذ آب متلاشي واز بين رفته مواد و خمره هايي دفن شده بدست آمده .

ديوار خانه ها روي يك صفحه رسوبي بر پا شده ودر نتيجه براي تدفين در اتاقها وكنار انها گورهاي بيضي شكل كه در آنها اسكلت هايي در حالات مختلف كه بيشتر در حلت جمع شده است بدست آمده گودهاي كوچك مدور در كنار گورها كه احتمالآ براي اشيايي كه همراه مرده دفن مي شده كاملآمشخص مي باشد

از اين لايه دوره هخامنشي كه از طريق يافته ها وبررسي آزمايشاي كربن 14 بقاياي چوب به قرن 5و6 قبل از ميلاد تارخگذاري مي شود

با توجه شروع عمليات كاوش وبرسيهاي عملي كه از طريق باستان شناسان ايراني زير نظر سازمان ميراث فرهنگي صورت مي گيرد اميد بر اينكه اطلاعات مفيدي در زمينه نوع بناها ومعماري دوره هخامنشي بدست آيد.

 دوره ساسانیان _ ویژگیهای استحکامات

دور محوطه آتشكده كه با حلقه اي از اتاقهاي عظيم محصور بوده حصاري بزرگ با دو دروازهساخته شده كه ظاهري تدافعي داشته است .طول اين حصار120/1كيلومتر است وبه شكل يك بيضي نامنظم متناسب باحصار به شكلي مستحكم از لاشه سنگ وساروج با ضخامتي 80/3 متر بنا شده.سمت بيرون حصار ودروازه ها داراي پوشش دقيقي از تخته سنگهاي حجاري شده است كه به شكل راسته وكله چيده شده اند.سمت داخل حصار سطح خشن ونامنظمي از لاشه سنگ دارد.ارتفاع حصار حداقل 13 متر است.حصار با برج دروازه ها 38 برج داشته كه جبهه بيروني آنها قوس دار بوده است اين برجها بلندتر از باروها بوده اندوهر برج در قسمت بلندتر يك اطاقك داشته كه از طريق راهروي دفاعي قابل ورود بوده است.دروازه شمالي دروازه اصلي بوده است زيرا در محوري كه از مرز آتشكده واز وسط درياچه مي گذردقرار دارد.راهروي دفاعي بالاي دروازه ها پنج پله بالاتر از راهروي دفاعي باروها قرار دارد واز آنجا كه برج دروازه ها از ساير برجها برج ها به هم نزديكتر است وجود يك حصار قديمي كه اكنون بخشهايي از آن در كنار دروازه شمالي قابل مشاهده است قرار داشته .نزديكدروازه شمالي در امتداد اين حصار خشتي يك دروازه قديمي تر نيز شناسايي شده است.

ساختمان آتشكده

آتشكده هاي ساساني شكل شرعي معابد مثل معابد يوناني يا رومي را ندارند آنها در مفهوم ايران باستان (آيدنه) ينعي پرستشگاه هستند و مي توانند به شكلهاي كاملآ متفاوت از چها طاقيهاي ساده تا آتشكده هايي با فضاهاي زياد بنا شده باشند.جايگاه مقدس در روي تخت ينعي آذر گشنسب نماد وحدت سرزمين از آتشكده هاي بزرگ است.اين آتشكده داراي زيادي اتاق است در مركز بناي آتشكده معمولا يك اتاق مربع به شكل يك چار طاقي با محراب آ تش ساخته شده دومين اطاق ( يز شن ـ گاه ) است كه در آن اتش را وقتي براي نيايش در معرض ديد نيست شعله ور  حفظ مي كردند حياطها باغها انبارها سكونتگاههاي موبدان واتاقهاي خزانه جايگاه مقدس فظاهاي ديگر آتشكده هستند.از جلو ايوان جنوبي به چهار طاقي ينعي مركز جايگاه مقدس از آجر ساخته شده بخش مركزي از يك اتاق مربع شك با اظلاع 8 متر كه زماني داري سقفي گنبدي بوده است تشكيك مي شود. در هر ظلع اتاق يك طاق عريض قرار دارد كه بنا به همين دليل نيز چها طاقي خوانده مي شود. دور اين اتاق مركزي يك دالان امتداد پيدا مي كند كه زماني به وسيله نرده هاي باريكي از اتاق مركزي مجزا بوده است. در اين اتاق مراسم نيايش بجا مي آمده. يك گود چهار گوش در كفي از 8 رديف آجر ايجاد شده كه در آن آتشدان قرار مي گرفته وچهار سكو با حفره هايي براي قرار دادن نوشابه اي كه در مراسم نيايش نوشيده مي شده قرار داشته .

تاسيسات عمومي

درياجه در بناي آتشكده ها نقش تعين كننده اي را به عهده داشته زيرا محور آتشكده اصلي در مركز آن قرار گرفته ودر روي اين محور مهمترين فظاها بنا شده . دروازه ـ هشتي ـ حياط ـ وردي اصلي ـ پرستشگاه با محراب آتش وايوان اصلي در مقابل درياچه مجموعه تاسيسات كاملآ بدون تبعيت از استحكامات بيضي شكل از دو مربع كه تشكيل يك مستطيل بزرگ را دادند ساخته شده است. ديوارهاي بيروني آن با ارگ هاي نيم دايره دژ مانند تجهيز شده از اين استحكامات داخلي كه به شكل يك گذرگاه طاقدار است به عنوان دالان ارتباطي استفاده مي كردنند به سمت بيرون اين دالان ارگ هاي نيمه يبضي شكلي به عرض حدود 4متر با فاصله 10 متر ضميمه بوده است. يك دروازه اصلي در محور مجموعه تاسيسات در شمال به استحكامات داخلي منتهي مي شده است.اما دروازه هاي فرعي ديگري در شرق و غرب ويك وردي طاق نصرت شكل در پشت ايوان غربي وجود داشته دالان با سنگ وساروج ساخته شده دروازه شمالي به شكل يك اتاقك مستطيل شكل از آجر بنا گرديده پلان اصلي شبيه گذرگاه طاقدار ولي مصالح آن از خشت خام است از مربع جنوبي مجموعه تاسيسات داخلي كه درياچه در وسط آن قرار دارد دو ايوان در سمت شرق وغرب وتعداد كمي ديوارهاي از بناهاي قرار داشته در سمت شرق درياچه وغرب وجنوب صرف نظر از ايوانها فقط يك تالار ستوندار در امتداد گذر گاه طاقدار وجود داشته ديوار سرپاي شمالي ايوان غربي كه بخشهاي زيرين آن ساساني است 

سكونتگاه ها 

در قسمت شمال شرقي تعدادي از سكونتگاههاي موبدان با ديوارههاي خشتي بدست آمده معماري خشتي به نضر ميرسد كه به طور سيستماتيك تخريب شده باشد چون هيچ گونه اثري از لايه تخربي بدست نيامده فقط در فضاي كوچك ميان دوازه اصلي جايگاه مقدس وتراس مرتفع ونيز در نوار باريكي واقع در پشت حلقه حصار خانه هاي در دوره اسكان ساخته شده است كه ويژگيهاي يك دهكده را دارد سپس به نظر مي رسد كه سرانجام محوطه مسكوني مورد تهاجهم قرار گرفته باشد

 يافته های معماری ــــــبقايای ديوارهای سنگی به شکل مستطيل شامل اتاق وحياط ـــــ فضاهای مربع مستطيل منظم شامل اتاق های متعدد ــــــ مجموعه ساختمان های خشتی منظم در شمال درياچه ـــــ يک حصار خشتی منظم مستطيل شکل ــــــ حياط به ابعاد ۲۰ در ۲۰ متر ــــــ راهرو ــــ محراب ــــــ ايوان به ابعاد ۱۵ در ۸ متر ــــ ديوار حصار مدور ـــــ بقايای ديوار سنگی به صورت حصار مدور با ۳۸ پشت بند و دو دروازه وبرج ديده بانی ـــــ بقايای ديوار سنگی وآجری با ۲۴ پشت پشت بند در پيرامون ـــــ بناهای با دلانهای به عرض ۵/۲ متر در ضلع شرقی ـ شمال و غربی بناها ــــ آتشکده بزرگ ( آ ) ـــــ آتشکده (ب ) ــــــ تالار ستوندار                                                        مصالح                                                                                                          لاشه سنگ در ديوارها ـ صخره طبيعی به عنوان پی ـ خشت در ديواره ها به ضخامت ۵/۱ در ۵/۳ متر ـ صخره سنگی ـ خشت در ستون ها به ابعاد ۵/۱ در ۵/۱ متر ـ خشت در ديوارها حصار ـ سنگ تراش خورده در ديواره ها حصار ـ آجر در ديوار حصار ـ سنگ در ديوار ـ کف از آجر ـ کف از سنگ ـ ستون از خشت ـ اندود گل و گچ ـ اندود گچ ـ لاشه سنگ با ملات در ديوار ها                                                                             معماری                                                                              هندسه بناها ـ بقايای ديوار ها ی سنگی به شکل اتاق های مستطيل شکل با حيا ط ـ سکوئی از سنگ در داخل خانه که برروی گورها قرار می دادند ـ در مرکز اتاق محراب به ابعاد ۵/۲ در ۵/۲ متر

دوره های معماری در تخت سلیمان

دوره اول         550 _ 323 ق . م

دوره دوم       600 _ 500 حکومت ساسانی

دوره سوم    600 _ ب . م دوره دوم حکومت ساسانی

دوره چهارم   _ حکموت مغولان آباخان مغول

//////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////

 



تاريخ : 86/06/03 | 7:44 | نویسنده : نادر براتی |